PhanDau.comPhấn Đấu
Bản đồ thế giới nghề cho học sinh

Nghề sáng tạo cho học sinh: thiết kế, quay dựng, viết, thủ công làm gì một ngày

Nghề sáng tạo là làm ra sản phẩm theo yêu cầu, có hạn nộp và người duyệt. Các nghề thiết kế, quay dựng, viết, thủ công và cách làm hồ sơ sản phẩm từ lớp 11.

Teenage girl sketching shapes in a blank sketchbook beside clay pots on a workshop bench in an old wooden house, back view, warm window light, close medium shot

Nghề sáng tạo là những nghề làm ra sản phẩm mới từ ý tưởng: thiết kế đồ hoạ, thiết kế nội thất, thiết kế thời trang, nhiếp ảnh, quay và dựng video, viết nội dung, minh hoạ, làm đồ thủ công mỹ nghệ. Điểm chung của chúng là gần như luôn làm theo yêu cầu của một người khác, có hạn nộp, có người duyệt và có lúc phải sửa đi sửa lại nhiều lần.

Nhiều học sinh thích vẽ, thích quay video hay thích viết, nhưng không biết những sở thích đó nối với nghề nào và một ngày làm nghề trông ra sao. Bài này kể lại phần thật của nhóm nghề sáng tạo, từ khách hàng, công cụ đến việc sửa bài, và chỉ cách làm một hồ sơ sản phẩm nhỏ ngay từ lớp 11.

Sáng tạo là nghề có đơn đặt hàng

Khi nghĩ tới nghề sáng tạo, nhiều bạn hình dung một người tự do vẽ, quay, viết điều mình thích. Phần lớn người làm nghề thì làm khác: họ nhận yêu cầu từ khách hoặc từ cấp trên, ví dụ thiết kế bao bì cho một loại bánh, quay video giới thiệu một hợp tác xã, viết bài giới thiệu sản phẩm, may bộ trang phục cho một buổi diễn. Ý tưởng của họ phải phục vụ mục đích của người đặt hàng.

Vì vậy một ngày làm nghề sáng tạo thường có những việc ít ai kể: nói chuyện với khách để hiểu họ muốn gì, tìm tư liệu, làm bản phác, gửi duyệt, nhận góp ý, sửa, gửi lại. Phần thời gian thực sự ngồi sáng tác chiếm một nửa hoặc ít hơn. Người làm nghề lâu năm nói rằng biết nghe góp ý mà không nản là kỹ năng quan trọng không kém tay nghề.

Điều này không làm nghề sáng tạo kém thú vị đi. Nó chỉ giúp bạn hình dung đúng hơn. Nếu bạn thích sáng tác chỉ khi được tự do hoàn toàn, có thể giữ nó làm sở thích lâu dài và chọn một nghề khác để sống. Nếu bạn thấy vui khi giải một bài toán của người khác bằng hình ảnh, chữ viết hay đồ vật, nghề sáng tạo có thể hợp với bạn.

Các nghề sáng tạo: sản phẩm, khách hàng và công cụ

Bảng dưới đây giúp bạn nối sở thích của mình với một vài nghề cụ thể. Cột khách hàng thường bị bỏ qua nhưng nói lên rất nhiều về một ngày làm việc.

NghềLàm ra gìLàm cho aiCông cụ chính
Thiết kế đồ hoạBao bì, nhận diện thương hiệu, hình ảnh quảng cáoDoanh nghiệp, cửa hàng, tổ chứcPhần mềm thiết kế, bút vẽ điện tử
Minh hoạTranh cho sách, truyện, bài viết, trò chơiNhà xuất bản, công ty trò chơiGiấy bút, phần mềm vẽ
Quay và dựng videoVideo giới thiệu, phim ngắn, nội dung mạng xã hộiDoanh nghiệp, đài, người làm nội dungMáy quay, phần mềm dựng
Nhiếp ảnhẢnh sản phẩm, sự kiện, chân dung, phong cảnhCửa hàng, gia đình, tạp chíMáy ảnh, đèn, phần mềm chỉnh ảnh
Viết nội dung, biên tậpBài giới thiệu, kịch bản, bài báo, sáchDoanh nghiệp, toà soạn, nhà xuất bảnMáy tính, sổ tay, tư liệu
Thiết kế nội thấtBố trí không gian nhà, cửa hàngGia đình, chủ cửa hàngPhần mềm dựng hình, thước đo
Thiết kế, may thời trangMẫu quần áo, trang phục biểu diễnXưởng may, cửa hàng, khách lẻGiấy rập, máy may, vải
Thủ công mỹ nghệĐồ gốm, mây tre, gỗ, thêu, đồ trang tríKhách du lịch, cửa hàng, xuất khẩuDụng cụ thủ công, lò, máy nhỏ

Nhiều người làm nghề sáng tạo làm tự do, nhận việc theo từng dự án, nhiều người khác làm toàn thời gian cho một công ty. Hai cách sống khác nhau về giờ giấc và sự ổn định, bạn nên hỏi người làm nghề về cả hai.

Tình huống: An lớp 11 ở Huế thích vẽ nhưng sợ không sống được bằng nghề

An học lớp 11 ở Huế. Từ nhỏ An vẽ rất nhiều, vẽ nhân vật, vẽ phố cũ, vẽ lại đồ gốm trong nhà bà nội. Bố mẹ không cấm, nhưng thường nói vẽ để chơi thôi, đừng chọn làm nghề. An cũng lo, vì không biết người làm nghề vẽ thật sự làm gì mỗi ngày.

Cô dạy mỹ thuật gợi ý An làm một thử nghiệm: nhận vẽ giúp ba việc thật trong học kỳ. An vẽ minh hoạ cho tờ báo tường của lớp, thiết kế lại hình trên túi giấy cho tiệm bánh của dì, vẽ bìa cho cuốn sổ kỷ yếu nhóm bạn. Mỗi việc đều có người đặt, có yêu cầu và có lần phải sửa. Tiệm bánh của dì bắt An sửa bốn lần.

Đến cuối học kỳ, An biết thêm hai điều về mình. Một là An không khó chịu khi phải sửa, miễn là người đặt nói rõ lý do. Hai là An thích phần làm cho một sản phẩm có ích hơn phần vẽ tự do. An quyết định tìm hiểu kỹ hơn nghề thiết kế đồ hoạ và thiết kế bao bì, đồng thời giữ ba sản phẩm đó làm khởi đầu cho hồ sơ của mình. Bố mẹ An xem ba sản phẩm thật, và câu chuyện trong nhà nhẹ hơn hẳn.

Làm một hồ sơ sản phẩm nhỏ trong một học kỳ

Ở nhiều nghề sáng tạo, người tuyển dụng và cả nhiều cơ sở đào tạo năng khiếu muốn xem bạn đã làm ra gì. Một hồ sơ sản phẩm nhỏ cũng giúp chính bạn biết mình đang ở đâu.

  1. Chọn một hướng chính: hình ảnh, video, chữ viết hay đồ thủ công. Chưa cần chọn hẹp hơn.
  2. Tìm ba việc thật có người đặt: cho lớp, cho câu lạc bộ, cho cửa hàng của người quen, cho hoạt động tình nguyện. Việc thật dạy nhiều hơn bài tự đặt.
  3. Với mỗi việc, lưu lại bản phác đầu, các lần sửa và bản cuối. Quá trình quan trọng không kém kết quả.
  4. Viết ba câu cho mỗi sản phẩm: người đặt cần gì, em đã giải quyết thế nào, em sẽ làm khác gì nếu làm lại.
  5. Nhờ một người làm nghề hoặc thầy cô mỹ thuật, ngữ văn xem và góp ý thẳng. Ghi lại góp ý, không cần cãi.
  6. Cuối học kỳ, chọn ra những sản phẩm em thấy đúng là của mình nhất và sắp xếp gọn gàng trong một tập hoặc một thư mục.
  7. Ghi ngày tháng cho mỗi sản phẩm để sau một năm em thấy được mình đã tiến bộ ra sao.

Hồ sơ không cần đẹp hoàn hảo. Người xem hồ sơ của học sinh thường tìm sự chịu khó, cách nghĩ và khả năng sửa, hơn là tay nghề đã chín.

Chỗ hay sai khi học sinh nghĩ về nghề sáng tạo

Nghĩ rằng phải có năng khiếu bẩm sinh mới làm được. Năng khiếu giúp bạn bắt đầu dễ hơn, nhưng phần lớn tay nghề đến từ luyện tập đều đặn trong nhiều năm. Người vẽ mỗi ngày một trang trong hai năm thường tiến xa hơn người có khiếu mà vẽ thất thường.

Chỉ tập trung vào công cụ. Học thuộc phần mềm là cần, nhưng phần mềm đổi liên tục. Thứ ở lại là khả năng quan sát, bố cục, kể chuyện, hiểu người dùng. Đừng dành toàn bộ thời gian cho việc tìm phần mềm mới.

Bỏ bê các môn văn hoá. Ngữ văn giúp bạn hiểu yêu cầu và kể câu chuyện của sản phẩm; toán giúp với tỉ lệ, bố cục, chi phí; ngoại ngữ giúp đọc tư liệu và làm với khách nước ngoài. Người làm sáng tạo giỏi thường đọc rộng.

Chỉ nhìn những người nổi tiếng. Phần lớn người làm nghề sáng tạo không nổi tiếng mà vẫn làm nghề ổn định nhiều năm: người thiết kế cho một công ty in, người quay video cho các sự kiện ở tỉnh, người làm gốm ở làng nghề. Hãy tìm hỏi chuyện họ, vì đó là con đường bạn có thể đi.

Nghề thủ công ở địa phương cũng là nghề sáng tạo

Khi nói tới nghề sáng tạo, nhiều bạn chỉ nghĩ tới màn hình máy tính. Thật ra khắp các tỉnh có rất nhiều làng nghề và cơ sở thủ công: gốm, mây tre đan, chạm khắc gỗ, thêu, dệt, làm nón, làm đèn lồng, làm đồ da. Người làm nghề ở đó vừa giữ kỹ thuật cũ vừa phải nghĩ mẫu mới cho hợp với khách bây giờ.

Với học sinh ở gần làng nghề, đây là cơ hội học rất thật: bạn có thể xin đứng xem người thợ làm việc, hỏi họ vì sao chọn màu men này, đường cắt kia, và mẫu nào bán chạy hơn. Một số cơ sở còn cần người trẻ chụp ảnh sản phẩm, làm bao bì, bán hàng trực tuyến, tức là nối nghề thủ công với các nghề sáng tạo khác.

Nếu bạn thích làm bằng tay hơn làm trên máy, nên giữ ô thủ công mỹ nghệ trong bản đồ nghề của mình. Con đường học có thể là học việc trực tiếp ở cơ sở, học sơ cấp, trung cấp ở các nghề mỹ thuật ứng dụng, hoặc học đại học mỹ thuật công nghiệp rồi quay về làm mẫu cho làng nghề.

Những việc chưa cần làm ở tuổi học sinh

Nhiều bạn mê nghề sáng tạo dồn sức vào những thứ chưa cần, rồi hết hứng trước khi kịp làm ra sản phẩm thật. Bỏ bớt những việc dưới đây để giữ sức cho việc luyện tay hằng ngày.

  • Chưa cần mua máy ảnh, máy tính cấu hình cao hay bút vẽ đắt tiền. Điện thoại, giấy bút và máy tính ở trường đủ để bắt đầu.
  • Chưa cần học hết mọi phần mềm. Thạo một công cụ cơ bản cho hướng em chọn là đủ trong một hai năm đầu.
  • Chưa cần lập tên thương hiệu cá nhân hay nhận việc lấy tiền khi chưa biết giữ hạn nộp.
  • Chưa cần so sản phẩm của mình với sản phẩm của người đã làm nghề mười năm. So với chính em sáu tháng trước là đủ.
  • Chưa cần bỏ các môn văn hoá để dành giờ cho sáng tác. Hai việc này đi cùng nhau được nếu em giữ lịch đều.

Thứ duy nhất nên làm ngay là luyện đều: mỗi ngày một ít, có ghi ngày tháng. Sau một năm, tập sản phẩm ấy sẽ cho em biết nhiều hơn mọi lời khuyên.

Câu hỏi thường gặp

Thích vẽ thì nên làm nghề gì?

Có nhiều hướng: thiết kế đồ hoạ, minh hoạ, thiết kế nội thất, thiết kế thời trang, thủ công mỹ nghệ, làm hoạt hình. Cách tốt nhất để thu hẹp là nhận vẽ vài việc thật có người đặt và để ý xem em thích loại việc nào nhất.

Học sinh có cần học vẽ ở trung tâm trước khi thi vào ngành mỹ thuật không?

Nhiều ngành mỹ thuật, thiết kế có thi hoặc xét năng khiếu, nên luyện vẽ có người hướng dẫn thường cần thiết. Hình thức và môn năng khiếu tuỳ từng trường và từng năm, bạn nên tra trực tiếp thông tin tuyển sinh của trường định học.

Bố mẹ lo nghề sáng tạo không ổn định thì em nói thế nào?

Cho bố mẹ xem sản phẩm thật em đã làm cho người khác, kể về những người làm nghề ổn định mà em đã hỏi chuyện. Bạn cũng nên nói rõ phương án dự phòng của mình. Thông tin cụ thể thường làm bố mẹ yên tâm hơn lời hứa.

Nghề viết nội dung có cần học ngành báo chí không?

Không bắt buộc. Người viết nội dung đến từ nhiều ngành, từ ngữ văn, báo chí tới kinh tế, kỹ thuật. Điều được nhìn là bài viết thật của bạn. Từ bây giờ, bạn có thể tập viết đều đặn và nhận viết cho báo tường, câu lạc bộ của trường.

Làm nghề sáng tạo tự do có khó không?

Làm tự do cho bạn chủ động giờ giấc nhưng thu nhập không đều, phải tự tìm khách, tự quản lý thời gian và tiền bạc. Nhiều người làm cho công ty vài năm để học nghề và quen khách rồi mới làm tự do. Bạn nên hỏi người làm nghề về cả hai cách.

Học sinh ở tỉnh nhỏ có làm nghề sáng tạo được không?

Được. Nhiều việc thiết kế, viết, dựng video có thể làm từ xa, và ở tỉnh nào cũng có cửa hàng, cơ sở cần người làm hình ảnh. Các làng nghề thủ công cũng là nơi học thật. Điều cần là sản phẩm tốt và giữ lời hẹn với khách.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138