PhanDau.comPhấn Đấu
Bản đồ thế giới nghề cho học sinh

Học nghề mất bao lâu: sơ cấp, trung cấp, cao đẳng, đại học khác nhau thế nào

So sánh thời gian học, cách học và việc làm được sau từng bậc sơ cấp, trung cấp, cao đẳng, đại học; thêm thời gian học việc và cách tra một chương trình cụ thể.

Teenage girl kneading dough beside an instructor at a small vocational bakery classroom, both in aprons and caps, faces turned away, soft overhead light, medium shot

Theo quy định giáo dục nghề nghiệp lâu nay, bậc sơ cấp học từ ba tháng đến dưới một năm, trung cấp thường từ một đến hai năm với người đã tốt nghiệp trung học phổ thông, cao đẳng thường từ hai đến ba năm; đại học phần lớn ngành học khoảng bốn năm, một số ngành như y khoa dài hơn. Người tốt nghiệp lớp 9 học trung cấp thường học thêm khối kiến thức văn hoá nên tổng thời gian dài hơn.

Nhưng thời gian trên giấy chỉ là một nửa câu chuyện. Nghề nào cũng cần thêm thời gian học việc sau khi ra trường, có nghề còn cần thực hành để được cấp phép. Bài này so các bậc học theo thời gian, cách học và việc làm được, rồi chỉ cách tra một chương trình cụ thể. Quy định có thể được điều chỉnh, nên mọi con số cần kiểm lại với Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT và chính trường.

So sánh bốn bậc học theo thời gian, cách học và việc làm được

Bảng dưới đây so ở mức chung. Thời gian thật của từng chương trình do trường công bố và có thể khác tuỳ ngành, tuỳ người học đã có bằng gì.

Bậc họcThời gian thường gặpCách họcRa trường thường làm được
Sơ cấpTừ ba tháng đến dưới một nămGần như toàn bộ là thực hành một kỹ năng cụ thểLàm một việc cụ thể dưới sự hướng dẫn hoặc tự làm việc đơn giản
Trung cấpMột đến hai năm với người có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông; dài hơn nếu học từ sau lớp 9 kèm văn hoáLý thuyết nền cộng nhiều thực hành, có thực tậpLàm độc lập các việc của nghề, xử lý tình huống thường gặp
Cao đẳngHai đến ba nămLý thuyết sâu hơn, thực hành nâng cao, thực tập dài hơnLàm việc phức tạp hơn, hướng dẫn người khác, quản lý nhóm nhỏ
Đại họcPhần lớn ngành khoảng bốn năm, một số ngành dài hơnNặng nguyên lý, nghiên cứu, thiết kế; có thực tậpThiết kế, phân tích, quản lý, nghiên cứu trong lĩnh vực

Đọc bảng theo hàng ngang để thấy mỗi bậc phục vụ một kiểu việc, không phải bậc trên tốt hơn bậc dưới. Một xưởng cần cả thợ sơ cấp, thợ trung cấp, kỹ thuật viên cao đẳng và kỹ sư đại học.

Tình huống: Lan lớp 9 ở Thanh Hoá muốn làm bánh

Lan học lớp 9 ở Thanh Hoá. Từ năm lớp 7, Lan làm bánh cho cả nhà vào cuối tuần, rồi nhận làm bánh sinh nhật cho vài người quen. Lan muốn làm nghề bánh, nhưng không biết nên học khoá ngắn vài tháng, học trung cấp hay học tiếp lên trung học phổ thông rồi tính.

Lan và mẹ ngồi viết ra mục tiêu: Lan muốn sau này có một tiệm bánh nhỏ của mình. Hai mẹ con tách mục tiêu đó thành những thứ cần biết: làm bánh đúng kỹ thuật, giữ vệ sinh an toàn thực phẩm, tính giá vốn, quản lý một người phụ việc, bán hàng. Nhìn danh sách, Lan thấy khoá sơ cấp chỉ dạy phần đầu, còn những phần sau cần học dài hơn hoặc học thêm khi đã đi làm.

Lan chưa chốt. Lan ghi lại ba phương án: học trung học phổ thông và học thêm khoá làm bánh sơ cấp vào dịp hè; học trung cấp nghề chế biến món ăn kèm văn hoá; hoặc học trung học phổ thông rồi học cao đẳng về chế biến hoặc quản trị nhà hàng. Lan sẽ hỏi chuyện hai người đang có tiệm bánh trước khi quyết. Cả ba phương án đều dẫn tới tiệm bánh, chỉ khác thứ tự học. Điều Lan rút ra là câu hỏi học bao lâu chỉ trả lời được khi đã biết mình muốn làm việc gì mỗi ngày.

Học xong chưa phải là làm được: thời gian học việc và giấy phép

Hầu hết nghề cần thêm thời gian học việc sau khi ra trường. Người thợ điện mới ra trường thường làm cùng thợ lâu năm một thời gian mới được tự nhận công trình. Đầu bếp mới vào bếp thường bắt đầu từ sơ chế. Đây là phần học không có trong bảng thời gian ở trên, và nó có thể kéo dài từ vài tháng đến vài năm.

Một số nghề cần thực hành và giấy phép trước khi hành nghề chính thức. Bác sĩ, điều dưỡng, dược sĩ, kiến trúc sư, luật sư, hướng dẫn viên du lịch và một số nghề khác có yêu cầu về giấy phép, chứng chỉ hoặc thẻ hành nghề. Thời gian thực hành và điều kiện do luật chuyên ngành quy định.

Thời gian học thật thường dài hơn thời gian ghi trên giấy. Có bạn học chậm một học phần, có bạn bảo lưu để đi làm, có bạn học song song hai thứ. Đừng tính chuyện đời mình bằng con số tối thiểu, nên để dư một khoảng.

Học ngắn không có nghĩa là học ít. Một khoá sơ cấp ba tháng có thể rất nặng thực hành mỗi ngày. Học ngắn phù hợp với người muốn đi làm sớm và học thêm dần, không phải lối tắt dễ dãi.

Tra một chương trình học cụ thể: hỏi gì và hỏi ai

Khi đã có vài nghề trong tay, đây là cách tra từng chương trình để không bị bất ngờ. Ghi câu trả lời vào sổ để so các trường với nhau.

  1. Hỏi chương trình kéo dài bao lâu với người có bằng như em: tốt nghiệp lớp 9 hay tốt nghiệp trung học phổ thông.
  2. Hỏi tỉ lệ thời gian thực hành so với lý thuyết, và thực hành ở xưởng của trường hay ở cơ sở thật.
  3. Hỏi học viên được thực tập ở đâu, bao lâu, có người hướng dẫn không.
  4. Hỏi học xong được cấp bằng hay chứng chỉ gì, và bằng đó dùng để học tiếp lên bậc nào được.
  5. Hỏi điều kiện liên thông lên cao đẳng hoặc đại học, nếu sau này em muốn học tiếp.
  6. Kiểm tra thông tin của trường trên trang chính thức và với Sở GD&ĐT, không chỉ dựa vào lời tư vấn qua điện thoại hay quảng cáo.
  7. Hỏi chuyện một người đã học chương trình đó ít nhất một năm trước.

Bước cuối thường cho thông tin thật nhất. Người đã học sẽ kể cả phần trường không ghi trong tờ giới thiệu.

Một số nghề và bậc học thường gặp

Bảng này chỉ là ví dụ để bạn hình dung nghề nào thường bắt đầu ở đâu. Nhiều nghề có cửa vào ở nhiều bậc, và người học có thể đi lên dần.

NghềCửa vào thường gặpCó thể đi lên
Thợ sửa điện dân dụngSơ cấp, trung cấpCao đẳng điện, đại học kỹ thuật điện
Thợ làm bánh, phụ bếpSơ cấp, trung cấpCao đẳng chế biến, quản trị nhà hàng
Thợ may, thiết kế thời trangSơ cấp, trung cấpCao đẳng, đại học thiết kế thời trang
Kỹ thuật viên xét nghiệmCao đẳngĐại học kỹ thuật xét nghiệm y học
Điều dưỡngCao đẳngĐại học điều dưỡng
Kế toánTrung cấp, cao đẳngĐại học kế toán, chứng chỉ nghề nghiệp
Giáo viên mầm nonCao đẳng, đại họcĐại học, sau đại học
Bác sĩ, dược sĩ đại học, kiến trúc sưĐại họcSau đại học, chuyên khoa

Chuẩn trình độ của một số nghề như giáo viên hay y tế có thể được nâng lên theo luật mới. Trước khi chọn, bạn tra quy định hiện hành về chuẩn trình độ của nghề đó.

Năm câu em tự hỏi để chọn bậc học hợp với mình

Em muốn đi làm sớm hay muốn học thêm vài năm trước khi đi làm? Không có câu trả lời đúng. Có bạn cần đi làm sớm để phụ giúp gia đình, có bạn thích học lý thuyết lâu hơn. Biết mình nghiêng về phía nào giúp em chọn giữa bậc học ngắn rồi học tiếp và bậc học dài ngay từ đầu.

Em học tốt nhất bằng tay hay bằng sách? Bạn nào hiểu bài nhanh nhất khi được làm thử thường hợp với chương trình nặng thực hành ở sơ cấp, trung cấp, cao đẳng. Bạn nào thích đọc, lập luận, tìm nguyên lý thường thấy dễ chịu với chương trình đại học. Nhiều bạn ở giữa, và đó cũng là thông tin có ích.

Việc em muốn làm cần bậc học nào tối thiểu? Một số nghề bắt buộc bậc học nhất định theo chuẩn trình độ hoặc để được cấp phép. Tra điều này trước, vì nó loại bớt các phương án không dùng được.

Gia đình em có thể hỗ trợ em đi học trong bao lâu? Đây là câu thật nên hỏi thẳng bố mẹ. Nếu thời gian hỗ trợ ngắn, học nghề rồi vừa làm vừa học liên thông là con đường nhiều người đã đi thành công.

Em có sẵn sàng học tiếp khi đã đi làm không? Nếu có, bậc học đầu tiên không quyết định hết cuộc đời em. Nếu em muốn học một mạch rồi thôi, nên chọn bậc học gần nhất với việc em muốn làm lâu dài.

Chỗ hay sai khi chọn bậc học

Những sai lầm dưới đây thường gặp ở cả học sinh lẫn cha mẹ. Nhận ra sớm giúp bạn chọn theo việc mình muốn làm, không theo cảm giác.

  • Chọn bậc học theo thể diện, nghĩ đại học mới là đi học thật. Mỗi bậc phục vụ một kiểu việc, và xã hội cần đủ cả bốn.
  • Nghĩ học nghề là đường cụt. Liên thông cho phép học tiếp khi đã đi làm, nhiều người chọn cách vừa làm vừa học lên.
  • Chỉ nhìn thời gian học mà quên thời gian học việc và giấy phép sau đó.
  • Chọn trường chỉ vì gần nhà hoặc vì bạn thân học, không hỏi về thực hành và thực tập.
  • Tin vào lời quảng cáo học nhanh, ra làm ngay, cam kết việc làm, mà không kiểm tra trường với Sở GD&ĐT.
  • Quyết định thay cho con mà không hỏi con muốn làm việc gì mỗi ngày.

Nếu em và bố mẹ đang nghĩ khác nhau về bậc học, cả nhà nên ngồi nhìn lại bảng ở đầu bài và bàn về việc em muốn làm, thay vì bàn về tên bằng.

Câu hỏi thường gặp

Học trung cấp sau lớp 9 mất bao lâu?

Người tốt nghiệp lớp 9 học trung cấp thường phải học thêm khối kiến thức văn hoá, nên tổng thời gian dài hơn người đã có bằng trung học phổ thông. Thời gian cụ thể tuỳ chương trình và quy định hiện hành, bạn tra tại trường và Sở GD&ĐT.

Học cao đẳng có học lên đại học được không?

Thường được thông qua liên thông, khi bạn đáp ứng điều kiện của trường và quy định hiện hành. Thời gian học liên thông thường ngắn hơn học đại học từ đầu vì được công nhận phần đã học. Điều kiện cụ thể cần tra khi đến lúc.

Khoá học nghề ba tháng có đủ để đi làm không?

Đủ để bắt đầu một việc cụ thể, thường là ở vị trí phụ hoặc làm dưới sự hướng dẫn. Để làm độc lập và lên tay nghề cao, bạn cần thêm thời gian làm thật và có thể học tiếp lên bậc cao hơn. Khoá ngắn là điểm khởi đầu tốt.

Vì sao ngành y học lâu hơn các ngành khác?

Vì người làm y chịu trách nhiệm trực tiếp tới sức khoẻ và tính mạng người bệnh, cần lượng kiến thức lớn và nhiều giờ thực hành có giám sát. Sau khi tốt nghiệp, nhiều chức danh còn phải thực hành thêm và được cấp phép mới hành nghề chính thức.

Bằng trung cấp, cao đẳng có được dùng để thi công chức không?

Tuỳ vị trí. Mỗi vị trí việc làm có yêu cầu trình độ riêng do cơ quan tuyển dụng công bố theo quy định. Bạn nên tra yêu cầu của vị trí mình quan tâm thay vì nghe nói chung chung rằng bằng này dùng được hay không.

Đang học trung học phổ thông có học thêm khoá nghề ngắn được không?

Được, nhiều bạn học khoá sơ cấp vào dịp hè hoặc cuối tuần để thử nghề. Bạn nên chọn khoá không ảnh hưởng lịch học chính, có thực hành thật, và cùng bố mẹ kiểm tra cơ sở dạy trước khi đăng ký.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138