PhanDau.comPhấn Đấu
Cha mẹ đồng hành

Nhà có hai con tuổi học trò: đồng hành từng con theo đường riêng, không so anh với em

Hai con cách nhau vài lớp, mỗi đứa một sở thích, một nhịp học: vì sao so sánh làm hại cả hai, cách dành thời gian riêng và đồng hành khi hai con chọn hai đường.

Two teenage siblings walking home along a village road lined with bamboo, schoolbags on their backs, one carrying a football, seen from behind, early evening golden light

Với nhà có hai con tuổi học trò, cha mẹ đồng hành tốt nhất khi nhìn mỗi con theo mốc của riêng con đó, dành thời gian riêng cho từng đứa, và hiểu rằng công bằng giữa các con là cho mỗi con điều con cần, không phải cho hai con điều giống nhau. Câu so sánh anh với em, dù nói nhẹ, làm tổn thương cả đứa bị so lẫn đứa được khen.

Bài viết đi qua vì sao so sánh gây hại cho cả hai con, bảng những câu so sánh hay gặp và cách nói khác, cách dành thời gian riêng cho từng con, tình huống một gia đình ở Hà Tĩnh, cách đồng hành khi hai con chọn hai con đường khác nhau, những chỗ hay sai và câu bố mẹ tự kiểm mỗi tháng. Nội dung áp dụng được cho cả nhà có ba con trở lên.

So sánh làm hại cả hai con, không chỉ đứa bị so

Bố mẹ thường nghĩ nhắc đến thành tích của anh chị để em lấy làm gương. Nhưng điều đứa em nghe thấy không phải là "mình cũng làm được", mà là "mình kém hơn". Lâu dần, em có thể chọn tránh hẳn những gì anh chị đã giỏi, kể cả khi em có năng khiếu ở đó, chỉ để không bị so. Có em lại cố chạy theo con đường của anh chị dù không hợp.

Đứa được khen cũng chịu thiệt. Con mang áp lực phải luôn là người giỏi hơn, không dám thất bại, không dám thử điều mới vì sợ mất vị trí "con ngoan". Quan hệ giữa hai anh em có thể căng thẳng: đứa em ghen, đứa anh thấy có lỗi mà không biết vì sao. Nhiều anh chị em lớn lên vẫn còn mang vết của những lần bị đặt lên bàn cân.

Thêm một điều: so sánh làm bố mẹ không nhìn thấy con thật. Khi nhìn đứa em qua lăng kính của đứa anh, bố mẹ dễ bỏ qua những gì em có mà anh không có. Mỗi con là một người khác, với nhịp học, sở thích, điểm mạnh riêng. Mốc duy nhất đáng dùng để nhìn sự tiến bộ của một đứa là chính đứa đó của mấy tháng trước.

Câu so sánh hay gặp và cách nói khác

Phần lớn câu so sánh bật ra lúc bố mẹ mệt hoặc sốt ruột. Bảng dưới giúp nhận ra và đổi cách nói:

Câu hay buột miệngĐứa bị so nghe thấyĐứa được khen nghe thấyCách nói khác
"Anh con ngày xưa tự học, có ai nhắc đâu."Mình phiền và kém hơnMình phải luôn là tấm gương"Con thấy tự bắt đầu học khó ở chỗ nào?"
"Sao không được như chị?"Bố mẹ thương chị hơnEm ghét mình vì mình"Bố muốn nghe con kể về môn con thích."
"Hai đứa mà khác nhau thế."Mình là đứa không ra gìMình là đứa đáng được chiều"Mỗi đứa nhà mình giỏi một kiểu."
"Em nó còn biết, con lớn rồi mà không biết."Xấu hổ trước emMình được dùng để chê anh"Việc này con cần bố chỉ lại không?"
"Học trường của anh cho tiện."Lựa chọn của mình không quan trọngMình là mốc cho em đi theo"Con muốn học ở đâu, vì sao?"

Có một kiểu so sánh khó nhận ra hơn: khen một đứa ngay trước mặt đứa kia. Khen là tốt, nhưng nên khen riêng, hoặc khen cả hai về những điều thật mà mỗi đứa làm được trong cùng buổi.

Dành thời gian riêng cho từng con

Ở nhà có nhiều con, mọi thời gian thường là thời gian chung. Thời gian riêng, dù ngắn, cho mỗi con cảm giác mình được nhìn thấy như một người riêng biệt:

  1. Mỗi tuần dành cho mỗi con ít nhất một khoảng ba mươi phút chỉ có bố hoặc mẹ và con đó: đi chợ, đi đổ xăng, đi bộ buổi tối, làm cùng một việc nhà.
  2. Để con chọn việc sẽ làm trong khoảng thời gian đó. Đứa thích nói chuyện thì đi uống nước, đứa ít nói thì cùng sửa xe, cùng nấu ăn.
  3. Trong thời gian riêng, không nhắc đến anh chị em của con, không bàn chuyện học trừ khi con mở lời.
  4. Luân phiên giữa bố và mẹ để mỗi con có thời gian với cả hai người.
  5. Giữ lịch đều. Nếu phải lỡ, nói trước với con và hẹn bù cụ thể, không để con thấy mình là người bị bỏ qua khi bố mẹ bận.

Thời gian riêng là lúc bố mẹ biết những điều con không kể trước mặt anh chị em: ước mơ con ngại nói, chuyện ở lớp con chưa muốn ai biết, nỗi lo về hướng đi. Nhiều cuộc nói chuyện về nghề nghiệp quan trọng nhất bắt đầu từ những buổi như thế.

Nhà đông con, bố mẹ làm ca thì khó có ba mươi phút cho mỗi đứa mỗi tuần. Khi đó, mười phút đưa con đến trường riêng, hay một tin nhắn hỏi chuyện riêng mỗi tối, vẫn tốt hơn không có gì. Quan trọng là con biết đó là khoảng dành cho riêng mình.

Tình huống: Trang lớp 12 và Dũng lớp 9 ở Hà Tĩnh

Nhà chị Thảo ở Hà Tĩnh có hai con. Trang học lớp 12, học đều các môn, định thi đại học. Dũng học lớp 9, mê bóng đá và sửa xe đạp, điểm các môn chỉ ở mức trung bình. Bữa cơm nào bố cũng nhắc "học được như chị thì bố mẹ nhàn". Dũng bắt đầu ăn nhanh rồi bỏ đi, còn Trang thì ngại kể chuyện học của mình trước mặt em.

Chị Thảo đề nghị chồng thử một luật: không nhắc đến chuyện học của con này khi con kia có mặt. Đồng thời, mỗi tuần bố đưa Dũng đi sửa xe ở tiệm của một người bạn một buổi, mẹ đưa Trang đi ăn sáng riêng vào Chủ nhật. Trong một buổi sửa xe, Dũng kể với bố là muốn học nghề cơ khí ô tô, điều mà cậu chưa từng dám nói ở nhà.

Còn Trang, trong một buổi ăn sáng, nói với mẹ rằng mình mệt vì lúc nào cũng phải là "tấm gương". Chị Thảo nhận ra cả hai con đều đang mang gánh của những câu so sánh. Ba tháng sau, không khí bữa cơm khác hẳn: hai chị em bắt đầu tự hỏi nhau về kế hoạch của mỗi người, không ai phải đứng trên ai.

Khi hai con chọn hai con đường khác nhau

Công bằng không có nghĩa là giống nhau. Một con học đại học, một con học nghề, một con đi làm rồi học sau. Mỗi đường cần sự hỗ trợ khác nhau về thời gian, thông tin, chi phí. Bố mẹ giải thích điều này cho cả hai con, để không đứa nào thấy mình bị thiệt.

Tôn trọng ngang nhau mọi lựa chọn. Cách bố mẹ kể với họ hàng về lựa chọn của từng con cần ngang nhau. Không khoe con này, ngại nhắc con kia. Con nghe được cách bố mẹ nói về mình với người ngoài.

Mỗi con một buổi nói chuyện riêng về hướng đi. Không bàn hướng đi của đứa em trong buổi đang bàn cho đứa anh. Mỗi con cần được nghe trọn vẹn, ở thời điểm của riêng mình.

Nói rõ với con lớn khi em được hỗ trợ khác. Nếu em học nghề cần mua dụng cụ, hay anh học xa cần tiền thuê trọ, bố mẹ giải thích cho đứa còn lại vì sao khoản đó cần. Con hiểu lý do thì ít thấy thiệt, và học được rằng mỗi người cần một thứ khác nhau.

Mời anh chị góp ý thay vì làm mốc. Anh chị có thể kể cho em nghe trải nghiệm của mình khi em hỏi, nhưng là để chia sẻ, không phải để em làm theo. Bố mẹ không dùng con lớn để thuyết phục con nhỏ.

Những chỗ hay sai

Một số thói quen ở nhà nhiều con tưởng tiện lại dễ làm con thấy bị so sánh hoặc bị thiệt:

  • Giao cho con lớn kèm bài cho con nhỏ thường xuyên. Thỉnh thoảng giúp thì tốt; thành nhiệm vụ cố định thì con lớn mất thời gian của mình, con nhỏ thấy bị anh chị quản.
  • Mặc định con nhỏ học cùng trường, cùng lớp học thêm, cùng hướng với con lớn cho tiện đưa đón. Cái tiện của bố mẹ không nên quyết thay lựa chọn của con.
  • Kể thành tích của một con trước mặt khách khi con kia đang ngồi đó.
  • Dùng chung một khoản thưởng cho "đứa nào điểm cao hơn". Thưởng kiểu này biến anh em thành đối thủ.
  • Nhớ rõ từng mốc của con đầu, quên mốc của con sau. Con sau cũng cần được hỏi han như con đầu ở cùng độ tuổi.

Nếu nhận ra mình đã mắc những điều trên nhiều năm, chưa muộn để thay đổi. Bố mẹ nói thẳng với từng con: "Bố mẹ đã hay so sánh, bố mẹ xin lỗi và sẽ cố sửa." Câu nói đó có sức nặng với con tuổi teen hơn bố mẹ tưởng.

Câu bố mẹ tự hỏi mỗi tháng

Cuối mỗi tháng, bố mẹ dành vài phút cùng nhau trả lời những câu dưới, viết ra một dòng cho mỗi con:

  • Tháng này, mình biết thêm điều gì mới về từng con, không liên quan đến điểm số?
  • Mỗi con đã có bao nhiêu buổi thời gian riêng với bố hoặc mẹ?
  • Mình có buột miệng so sánh lần nào không? Trong hoàn cảnh nào?
  • Con nào dạo này ít nói hơn? Con đó cần gì?
  • Mình đã khen mỗi con về một điều cụ thể con làm được chưa?

Nếu câu trả lời cho một con luôn ít hơn con kia, đó là dấu hiệu bố mẹ cần để ý nhiều hơn đến con đó trong tháng tới. Không cần cân đo từng phút, nhưng cần để mỗi con đều thấy mình được nhìn thấy.

Bố và mẹ nên trả lời riêng rồi mới so với nhau. Thường mỗi người nhìn thấy một mặt khác của con: bố biết chuyện sửa xe, mẹ biết chuyện bạn bè. Ghép hai mảnh lại, bố mẹ có bức tranh đầy đủ hơn về từng đứa, và ít khi phải dựa vào đứa này để hiểu đứa kia.

Câu hỏi thường gặp

Con nhỏ hỏi thẳng "bố mẹ thương anh hơn phải không" thì trả lời thế nào?

Đừng vội phủ nhận ngay. Hỏi con điều gì khiến con nghĩ vậy, nghe hết, rồi thừa nhận nếu có việc bố mẹ làm chưa công bằng. Sau đó nói rõ bố mẹ thương mỗi con theo cách riêng, và sẽ chú ý hơn đến những điều con vừa kể.

Có nên để con lớn chia sẻ kinh nghiệm chọn trường cho con nhỏ không?

Có, nếu con nhỏ muốn hỏi và con lớn sẵn lòng. Nhưng nên để hai anh em tự nói chuyện với nhau, không để bố mẹ đứng giữa dùng lời anh chị làm lý lẽ. Lựa chọn cuối cùng của con nhỏ vẫn là của riêng em.

Hai con chênh lệch học lực rõ thì có nên nói ra không?

Không cần nói ra như một sự so sánh. Mỗi con nên được nhìn theo tiến bộ của chính mình. Nếu con hỏi, bố mẹ nói rằng mỗi người có thế mạnh khác nhau, và con đang có những điểm mạnh nào cụ thể.

Con lớn ghen khi bố mẹ dành nhiều thời gian cho con nhỏ đang ôn thi thì sao?

Nói thẳng với con lớn lý do, và hẹn trước thời gian riêng cho con lớn sau kỳ thi của em. Mùa thi của con nào cũng cần sự hỗ trợ nhiều hơn, điều quan trọng là mỗi con đều biết đến lượt mình sẽ được như vậy.

Ông bà hay so sánh các cháu thì bố mẹ làm gì?

Bố mẹ nói riêng với ông bà, nhẹ nhàng, kể rằng con buồn khi bị so. Gợi ý ông bà hỏi mỗi cháu về một việc riêng của cháu đó. Trước mặt con, bố mẹ có thể chuyển hướng câu chuyện một cách tự nhiên.

Có nên thưởng như nhau cho hai con dù kết quả khác nhau không?

Nên thưởng theo nỗ lực và tiến bộ của từng con so với chính con trước đó, không theo ai cao hơn ai. Cách tốt hơn nữa là ghi nhận bằng thời gian, bằng một buổi đi chơi riêng, thay vì vật chất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138