PhanDau.comPhấn Đấu
Cha mẹ đồng hành

Hỗ trợ con mùa thi cuối cấp không gây áp lực: việc cha mẹ nên làm và câu nên tránh

Con lớp 9, lớp 12 vào mùa thi: những việc nhỏ trong nhà làm con căng thêm, cách đồng hành theo từng giai đoạn, câu nên nói, câu nên tránh và khi nào nhờ người hỗ trợ.

Mother quietly placing a plate of sliced fruit on a desk beside her studying teenage daughter in a small bedroom, girl seen from behind, warm lamp light at night

Cha mẹ hỗ trợ con mùa thi cuối cấp tốt nhất bằng cách giữ nhịp nhà bình thường, lo phần ăn ngủ và đi lại, bớt hỏi về điểm số và kết quả, và cho con biết rằng dù kết quả ra sao, con vẫn có đường đi tiếp. Áp lực lớn nhất với con thường không đến từ đề thi mà từ cảm giác cả nhà đang hồi hộp nhìn vào mình.

Bài viết dành cho cha mẹ có con lớp 9 chuẩn bị thi vào lớp 10 hoặc con lớp 12 chuẩn bị thi tốt nghiệp. Nội dung gồm những việc nhỏ vô tình làm con căng thêm, cách đồng hành theo ba giai đoạn, câu nên nói và câu nên tránh, tình huống một gia đình ở Thanh Hoá, dấu hiệu con quá tải và những ngày chờ kết quả. Cách ôn tập chi tiết từng môn không nằm trong bài này.

Áp lực trong nhà mùa thi đến từ những việc rất nhỏ

Ít bố mẹ nói thẳng "con phải đỗ". Áp lực thường đến qua những việc nhỏ: cả nhà đi nhẹ nói khẽ khi con ở trong phòng, bữa cơm nào cũng nhắc đến kỳ thi, bố mẹ bỏ việc riêng để ở nhà "trông" con học, họ hàng gọi điện hỏi thăm liên tục. Từng việc đều xuất phát từ thương con, nhưng cộng lại thành cảm giác cả nhà đang dồn hết vào một kỳ thi.

Có những việc nhỏ khác ít ai để ý: mua quá nhiều thuốc bổ, đồ ăn tẩm bổ lạ mà con không quen; đăng ký thêm lớp học thêm vào phút cuối; kể chuyện con nhà ai thi đỗ năm ngoái. Con hiểu những việc này là bố mẹ đang lo, và nỗi lo của bố mẹ trở thành nỗi lo thứ hai con phải gánh, bên cạnh nỗi lo bài vở.

Mục tiêu của bố mẹ không phải là làm thêm thật nhiều, mà là làm đúng vài việc và bớt đi nhiều việc. Nhà giữ được nhịp sống bình thường, con có chỗ để thở. Phần lớn học sinh cuối cấp nói rằng điều các em cần nhất là được tin, được để yên học, và được ăn một bữa cơm không ai nhắc đến điểm.

Việc bố mẹ hay làm và cách làm thay

Bảng dưới gom những việc thường gặp, con cảm nhận ra sao, và cách làm thay vẫn giữ được sự quan tâm:

Việc bố mẹ hay làmCon thường cảm nhậnLàm thay bằng
Hỏi "hôm nay học được bao nhiêu"Bị kiểm tra mỗi tốiHỏi "hôm nay có gì mẹ giúp được không"
Ngồi cạnh trông con họcKhông được tinỞ gần, làm việc riêng, con cần thì gọi
Thêm lớp học thêm phút cuốiBố mẹ sợ con không đủ sứcHỏi con có cần thêm không, con tự đề xuất
Kể chuyện người khác thi đỗBị so sánhKể chuyện ai đó từng thi trượt rồi vẫn tìm được đường đi
Bồi bổ đồ ăn lạMùa thi thành chuyện lớnGiữ món quen, đủ chất, đúng giờ
Bàn kết quả với họ hàng trước mặt conThi là chuyện của cả họNói với họ hàng con đang ôn, cả nhà để con yên

Không cần đổi hết trong một ngày. Chọn hai việc ở cột đầu mà nhà mình hay làm nhất, đổi trước trong hai tuần, rồi hỏi con xem có thấy nhẹ hơn không.

Cách hỏi đơn giản nhất là hỏi thẳng: "Trong nhà mình, việc gì làm con thấy căng nhất mùa này?" Câu trả lời của con có khi rất bất ngờ, như tiếng ti vi buổi tối hay việc phải trông em, và thường dễ sửa hơn bố mẹ nghĩ.

Đồng hành theo ba giai đoạn

Mỗi giai đoạn của mùa thi cần một kiểu hỗ trợ khác nhau. Danh sách dưới chia theo thời gian trước kỳ thi:

  • Khoảng hai tháng trước kỳ thi: cùng con xem lịch thi chính thức của Sở hoặc Bộ Giáo dục và Đào tạo, ghi các mốc đăng ký và giấy tờ cần có. Thống nhất giờ học, giờ ngủ, giờ dùng điện thoại do con đề xuất. Bố mẹ lo bữa ăn đều và đưa đón ổn định.
  • Tuần cuối: không thêm lớp, không thêm tài liệu mới. Giúp con chuẩn bị đồ dùng, giấy tờ dự thi, đường đi đến điểm thi; nếu xa thì đi thử một lần. Giữ giờ ngủ như mọi ngày. Hạn chế khách đến nhà và điện thoại hỏi thăm.
  • Ngày thi: đưa con đến sớm, nói một câu ngắn kiểu "con làm hết sức là được, bố đợi ở ngoài". Không hỏi chi tiết sau mỗi môn; nếu con muốn kể thì nghe. Giữa các buổi thi, cho con ăn nhẹ và nghỉ, không dò lại bài.
  • Sau mỗi môn: nếu con buồn vì làm bài chưa tốt, chỉ cần nói "môn đó xong rồi, mình nghỉ rồi chuẩn bị môn sau". Không bàn đáp án trên mạng cùng con giữa các buổi thi.

Mốc thời gian và quy định dự thi có thể thay đổi theo từng năm, nên mọi thông tin chính thức cần tra từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo và nhà trường, không dựa vào tin truyền miệng.

Câu nên nói và câu nên tránh

Những câu ngắn nói ra lúc con mệt có sức nặng hơn bố mẹ nghĩ. Bảng dưới gợi ý câu thay thế:

Câu nên tránhVì saoCâu nên nói
"Cả nhà trông vào con đấy."Biến kỳ thi thành trách nhiệm với cả nhà"Con làm hết sức của con là bố mẹ vui rồi."
"Trượt thì xấu hổ lắm."Gắn kết quả với danh dự gia đình"Kết quả nào mình cũng có cách đi tiếp."
"Sao không học sớm hơn?"Trách việc đã qua, con không sửa được"Từ giờ đến ngày thi, con cần gì?"
"Bạn A ôn được mấy bộ đề rồi?"So sánh làm con thêm hoảng"Con thấy phần nào mình đã chắc hơn tuần trước?"
"Đừng lo, dễ mà."Gạt đi cảm xúc thật của con"Lo là bình thường, mẹ cũng từng lo như vậy."

Câu cuối cột phải không hứa hẹn kết quả, không gạt đi nỗi lo, chỉ cho con biết bố mẹ ở bên. Con không cần bố mẹ giải quyết nỗi lo, chỉ cần không phải lo một mình.

Nếu lỡ nói một câu ở cột trái, đừng giải thích dài. Một câu "lúc nãy mẹ nói không đúng, mẹ chỉ đang lo" là đủ để con thấy bố mẹ cũng đang tập, và cuộc nói chuyện có thể bắt đầu lại.

Tình huống: Lan lớp 12 ở Thanh Hoá và bữa cơm không nhắc chuyện thi

Lan học lớp 12 ở Thanh Hoá. Hai tháng trước kỳ thi tốt nghiệp, mẹ Lan để ý con ăn ít, hay ngồi một mình. Bữa cơm nào bố cũng hỏi về điểm thi thử, mẹ thì liên tục kể chuyện con gái nhà hàng xóm đỗ đại học năm ngoái. Một tối Lan bỏ bữa, vào phòng đóng cửa.

Hôm sau, mẹ Lan gõ cửa, chỉ hỏi: "Mẹ có làm gì khiến con mệt thêm không?" Lan khóc, nói mỗi bữa cơm như một buổi họp phụ huynh. Hai mẹ con thoả thuận: bữa tối là giờ không nhắc chuyện thi, ai lỡ nhắc thì rửa bát. Bố Lan ban đầu không quen, nhưng sau một tuần thì chính bố là người kể chuyện vui ở chỗ làm nhiều nhất.

Lan vẫn ôn thi như trước, nhưng tự nói với mẹ về lịch học của mình nhiều hơn, vì không còn cảm giác bị hỏi dồn. Điều thay đổi không phải số giờ học, mà là con có một khoảng trong ngày được là chính mình, không phải là "thí sinh". Một luật nhỏ như vậy dễ làm, dễ giữ, và cả nhà cùng thấy nhẹ.

Dấu hiệu con quá tải và khi nào nhờ người hỗ trợ

Thay đổi rõ trong ăn ngủ kéo dài nhiều ngày. Con ăn rất ít hoặc ăn quá nhiều, thức trắng hoặc ngủ li bì, kéo dài hơn một hai tuần. Đây là lúc cần nói chuyện nhẹ nhàng và giảm bớt khối lượng ôn tập.

Con thu mình, bỏ những việc trước đây thích. Không gặp bạn, không nói chuyện, không làm những việc thư giãn quen thuộc. Bố mẹ nên ngồi cạnh, hỏi con đang thấy thế nào, không vội khuyên.

Con nói những câu tuyệt vọng. Những câu như "con chẳng làm được gì", "thi xong thì cũng thế" lặp lại nhiều lần cần được nghe nghiêm túc. Liên hệ giáo viên chủ nhiệm và chuyên viên tư vấn học đường của trường để có người hỗ trợ.

Có dấu hiệu nguy hiểm cho bản thân. Nếu con nói đến chuyện làm hại mình hoặc có hành động đáng lo, bố mẹ cần ở bên con và tìm ngay sự hỗ trợ của nhân viên y tế. Không giữ chuyện này một mình, không chờ hết kỳ thi.

Bố mẹ không chẩn đoán. Những dấu hiệu trên chỉ là tín hiệu để tìm người hỗ trợ có chuyên môn, không phải để bố mẹ tự kết luận con bị gì.

Những ngày chờ kết quả

Thi xong là lúc nhiều nhà tưởng đã hết căng, nhưng với con, những ngày chờ kết quả có khi còn mệt hơn. Con tự dò đáp án, tự tính điểm, nghe bạn bè bàn tán. Bố mẹ nên cho con nghỉ thật sự một thời gian: ngủ bù, gặp bạn, về quê, làm những việc bị gác lại suốt mùa ôn.

Đây cũng là lúc tốt để cùng con chuẩn bị phương án cho nhiều khả năng, nói một cách bình thản. Nếu kết quả như mong muốn thì làm thủ tục gì; nếu chưa như mong muốn thì có những đường nào: học trường khác, học giáo dục thường xuyên, học nghề kết hợp văn hoá với con lớp 9; xét tuyển nguyện vọng khác, học cao đẳng, đi làm rồi học sau với con lớp 12. Bàn trước khi có kết quả giúp con thấy không có cửa nào là ngõ cụt.

Ngày có kết quả, bố mẹ nên xem cùng con hoặc để con xem trước rồi kể, tuỳ con chọn. Phản ứng đầu tiên của bố mẹ, dù kết quả thế nào, nên là một câu ghi nhận công sức: "Con đã cố gắng cả năm, bố mẹ thấy hết." Mọi bàn bạc về bước tiếp theo để sang hôm sau, khi cả nhà đã bình tĩnh.

Câu hỏi thường gặp

Có nên thưởng lớn nếu con thi tốt không?

Hứa thưởng lớn theo kết quả dễ làm con thêm áp lực và biến kỳ thi thành cuộc trao đổi. Nếu muốn, bố mẹ có thể hẹn một chuyến đi hay một bữa ăn cả nhà sau kỳ thi, không phụ thuộc vào kết quả, để ghi nhận cả quá trình con cố gắng.

Con muốn đi chơi với bạn trong mùa ôn thi thì có nên cho không?

Nên cho trong giới hạn hợp lý, vì gặp bạn bè là cách con giải toả. Hai bên thống nhất giờ về và thời lượng. Cấm hẳn thường khiến con căng hơn và học kém tập trung hơn.

Bố mẹ có nên ở nhà nghỉ làm để chăm con mùa thi không?

Không cần thiết, trừ những ngày thi. Bố mẹ ở nhà cả ngày dễ làm con thấy bị theo dõi. Giữ nhịp làm việc bình thường, sắp xếp đưa đón và bữa ăn ổn định là đủ.

Con lo lắng đến mức đau bụng, mất ngủ trước ngày thi thì làm sao?

Lo lắng trước thi là phản ứng thường gặp. Giữ giờ ngủ, cho con ăn món quen, cùng con chuẩn bị đồ dùng sớm để bớt việc phải nghĩ. Nếu các triệu chứng kéo dài hoặc nặng, nên đưa con đi khám để được tư vấn đúng.

Con muốn thức khuya ôn bài đêm trước ngày thi thì có nên ngăn không?

Không nên ra lệnh cấm, nhưng nên nói chuyện với con từ trước về giờ đi ngủ đêm cuối, do chính con đặt. Đêm trước ngày thi, nhắc nhẹ một lần khi đến giờ đã hẹn, chuẩn bị sẵn đồ dùng để con bớt việc phải lo và yên tâm đi ngủ.

Họ hàng hỏi điểm thi liên tục thì trả lời thế nào?

Bố mẹ trả lời ngắn rằng con đang ôn và cả nhà muốn để con yên tâm học, có kết quả sẽ báo sau. Không cần đưa máy cho con nghe, không bàn chuyện điểm trước mặt con.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138