Cha mẹ đi làm xa vẫn đồng hành được với việc học và hướng đi của con nếu giữ một nếp liên lạc đều đặn, hỏi về cuộc sống của con chứ không chỉ hỏi điểm, chia rõ việc nhờ người ở nhà, và tự giữ liên lạc với giáo viên chủ nhiệm. Khoảng cách không làm mất vai trò của bố mẹ; điều làm mất là những cuộc gọi chỉ để nhắc nhở.
Bài viết dành cho bố mẹ làm ăn ở thành phố, ở khu công nghiệp hay ở nước ngoài, có con lớp 8 đến lớp 12 ở với ông bà, cô chú hoặc với một người còn lại. Nội dung gồm bảng nếp liên lạc hằng tuần, việc nên và không nên dồn cho người ở nhà, các bước giữ liên lạc với trường, tình huống một gia đình ở Đắk Lắk, cách dùng những lần về nhà và những dấu hiệu cần thu xếp thêm.
Đồng hành từ xa khác với kiểm tra từ xa
Khi ở xa, bố mẹ dễ rơi vào kiểu liên lạc kiểm tra: gọi về hỏi điểm, hỏi đã học bài chưa, dặn nghe lời bà, rồi cúp máy. Con trả lời cho xong, và dần dần mỗi cuộc gọi thành một việc phải làm. Bố mẹ thì thấy con ít nói, càng lo, càng hỏi dồn. Vòng này lặp lại khiến hai bên xa nhau hơn cả khoảng cách địa lý.
Đồng hành từ xa đi theo hướng ngược lại: bố mẹ tò mò về cuộc sống hằng ngày của con, kể về cuộc sống của mình, và chỉ thỉnh thoảng nói đến chuyện học khi con mở lời hoặc khi có việc cần bàn. Con tuổi teen không cần bố mẹ biết hết từng con điểm, nhưng cần biết rằng có người đang thật sự quan tâm đến mình là ai.
Một cách tự soát đơn giản: nhớ lại ba cuộc gọi gần nhất. Bao nhiêu phần thời gian là bố mẹ hỏi về học? Bao nhiêu phần là con chủ động kể? Nếu phần lớn là hỏi về học, cuộc gọi tuần sau nên bắt đầu bằng chuyện khác: món ăn bà nấu, trận bóng con xem, người bạn mới. Chuyện học sẽ tự đến sau.
Bố mẹ cũng nên kể chuyện của mình nhiều hơn: hôm nay ca làm thế nào, đồng nghiệp ra sao, có gì mệt, có gì vui. Khi bố mẹ kể thật, con học được rằng nói chuyện hằng ngày là hai chiều, và con không còn thấy mỗi cuộc gọi là một buổi trả bài.
Nếp liên lạc hằng tuần
Một nếp cố định giúp con biết trước khi nào bố mẹ gọi, không bị bất ngờ hay bị gọi lúc đang bận. Bảng dưới là một gợi ý, nhà nào cũng chỉnh theo ca làm của bố mẹ:
| Thời điểm | Cách | Nói về | Tránh |
|---|---|---|---|
| Một tối giữa tuần | Gọi video khoảng mười lăm phút | Một chuyện vui, một chuyện khó trong tuần của con | Hỏi điểm ngay từ câu đầu |
| Cuối tuần | Gọi dài hơn, có cả ông bà | Kế hoạch tuần tới, việc con cần bố mẹ giúp | Trách con trước mặt ông bà |
| Bất kỳ lúc nào | Tin nhắn ngắn | Ảnh chỗ làm, bữa cơm của bố mẹ, một câu hỏi thăm | Nhắn dài nhắc nhở học hành |
| Mỗi tháng một lần | Gọi riêng với con, không có ai khác | Chuyện bạn bè, chuyện hướng đi, điều con chưa tiện nói | Hứa hẹn quà để đổi lấy kết quả học |
| Trước mỗi kỳ kiểm tra lớn | Tin nhắn hoặc gọi ngắn | Một câu động viên, hỏi con cần gì | Đặt chỉ tiêu điểm số |
Nếu bố mẹ làm ca, có thể ghi lịch gọi lên tờ giấy dán ở nhà để con và ông bà biết. Lỡ một buổi thì nhắn báo và hẹn lại, đừng im lặng. Sự đều đặn quan trọng hơn độ dài cuộc gọi.
Việc nhờ người ở nhà và việc không nên dồn cho họ
Ông bà, cô chú đã nhận phần chăm con hằng ngày. Bố mẹ cần nói rõ việc nhờ, để người ở nhà không phải đoán và con không bị kẹp giữa nhiều người:
- Nên nhờ: lo bữa ăn, giờ giấc ngủ nghỉ, để ý sức khoẻ, nhắc con những việc an toàn như đi đường, đi bơi, dùng điện.
- Nên nhờ: báo cho bố mẹ khi thấy con có thay đổi lớn như bỏ ăn, đi về khuya, buồn bã kéo dài, hoặc khi nhà trường liên lạc.
- Không nên dồn: kèm bài vở các môn mà ông bà không theo kịp chương trình mới. Việc đó để con tự học, hỏi thầy cô, hoặc bố mẹ tìm người hỗ trợ khác.
- Không nên dồn: quyết thay bố mẹ chuyện chọn trường, chọn hướng sau lớp 9, lớp 12. Những chuyện lớn bố mẹ cần trực tiếp bàn với con.
- Không nên dồn: vai người phạt. Nếu con mắc lỗi, bố mẹ nói chuyện với con; ông bà không nên phải đóng vai người "mách" rồi "xử".
Nói với ông bà một câu cảm ơn cụ thể mỗi tuần, ví dụ "cảm ơn bà tuần này nấu canh cho cháu đủ bữa", giúp người ở nhà thấy công sức được nhìn thấy. Người ở nhà vui thì con cũng dễ chịu hơn.
Giữ liên lạc với nhà trường khi ở xa
Giáo viên chủ nhiệm thường liên lạc với người đưa đón con, nhưng bố mẹ vẫn là người giám hộ chính. Các bước dưới giúp bố mẹ không đứng ngoài:
- Đầu năm học, nhắn cho giáo viên chủ nhiệm giới thiệu ngắn: bố mẹ đang làm ở đâu, ai là người chăm con ở nhà, cách liên lạc tiện nhất và khung giờ có thể nghe máy.
- Xin tham gia nhóm liên lạc của lớp nếu có, đọc thông báo đều, không nhắn trong nhóm chuyện riêng của con.
- Mỗi học kỳ, hẹn một cuộc gọi ngắn với giáo viên chủ nhiệm, hỏi con ở lớp thế nào về học, về bạn bè, về tinh thần.
- Khi có buổi họp phụ huynh mà không về được, nhờ người ở nhà đi họp và chụp lại thông báo, sau đó tự đọc và hỏi lại cô nếu cần.
- Ở các năm cuối cấp, hỏi giáo viên chủ nhiệm về các mốc đăng ký, giấy tờ cần chuẩn bị, rồi tự tra lại thông tin chính thức từ Sở và nhà trường.
Giáo viên chủ nhiệm biết bố mẹ ở xa nhưng vẫn theo sát thì thường chủ động báo hơn khi có việc. Một tin nhắn lịch sự đầu năm đủ để mở đường cho cả năm.
Tình huống: Hùng lớp 10 ở Đắk Lắk, bố mẹ làm ở Đồng Nai
Bố mẹ Hùng làm công nhân ở một khu công nghiệp tại Đồng Nai, để Hùng ở với bà ngoại ở Đắk Lắk từ năm lớp 6. Lên lớp 10, Hùng ít nói chuyện qua điện thoại hẳn. Mỗi lần mẹ gọi, Hùng chỉ trả lời "dạ", "rồi", "bình thường". Mẹ lo con chơi với bạn xấu, bố thì cho rằng con lười.
Mẹ Hùng thử đổi: tuần đầu chỉ gửi ảnh bữa cơm ở phòng trọ và kể chuyện tổ mình vừa làm xong đơn hàng lớn. Tuần sau hỏi Hùng giúp bà phơi cà phê mấy buổi, thấy công việc ấy thế nào. Hùng bắt đầu kể dài hơn, kể cả chuyện con thích tháo lắp chiếc máy xay cũ của bà. Đến tháng thứ hai, Hùng tự hỏi mẹ: ở khu công nghiệp có những nghề kỹ thuật gì.
Từ câu hỏi đó, bố Hùng gọi video dẫn con xem xưởng bảo trì nơi bố làm vào giờ nghỉ, có anh kỹ thuật viên giải thích máy móc. Không ai bàn chuyện Hùng sẽ theo nghề gì. Nhưng nhà có một chủ đề chung mới, và lần đầu tiên sau nhiều năm, Hùng gọi cho bố mẹ trước.
Những lần về nhà: dùng sao cho đáng
Dành một buổi riêng cho con, không có khách. Lần về thường bận thăm họ hàng, lo việc nhà. Hẹn trước với con một buổi chỉ hai bố con hoặc hai mẹ con, đi ăn, đi dạo, làm một việc con chọn.
Không biến lần về thành buổi kiểm tra. Lật vở, xem học bạ, hỏi ông bà về lỗi của con ngay khi vừa về làm con sợ những lần bố mẹ về. Việc xem sổ sách để sau, và xem cùng con.
Gặp giáo viên chủ nhiệm nếu kịp. Một buổi gặp ngắn trực tiếp giúp bố mẹ hiểu con ở lớp hơn mười tin nhắn. Báo trước cho con biết, và kể lại cho con điều cô nói.
Đưa con đến chỗ làm của mình nếu có dịp. Nhiều em không hình dung được bố mẹ làm gì ở xa. Thấy chỗ làm thật, con hiểu bố mẹ hơn và có thêm một góc nhìn về một nghề.
Chia tay đúng cách. Nói rõ ngày đi, hẹn lịch gọi tiếp theo, không lặng lẽ đi lúc con ngủ. Con cần biết bố mẹ đi để làm việc, không phải vì muốn xa con.
Dấu hiệu cần thu xếp thêm hỗ trợ
Có những lúc liên lạc từ xa không còn đủ. Danh sách dưới là những tín hiệu nên được để ý, kèm việc bố mẹ cân nhắc:
- Con từ chối nghe máy nhiều tuần liền, hoặc người ở nhà báo con thường xuyên đi về khuya không rõ đi đâu: bố mẹ nên sắp xếp về sớm hơn dự định để nói chuyện trực tiếp.
- Học lực đi xuống rõ trong cả một học kỳ, giáo viên chủ nhiệm liên lạc nhiều lần: hẹn một buổi gặp cả ba bên, có con cùng tham gia.
- Người ở nhà mệt, ốm, không còn đủ sức chăm con: cần tính lại cách sắp xếp, không để ông bà gắng quá sức.
- Con có biểu hiện buồn bã, thu mình kéo dài: nhờ giáo viên chủ nhiệm kết nối với chuyên viên tư vấn học đường của trường.
- Con kể hoặc có dấu hiệu bị bạo lực, bị xâm hại ở trường hay ở nơi khác: liên hệ ngay tổng đài bảo vệ trẻ em 111 và nhà trường, không chờ đến lần về sau.
Những dấu hiệu này không có nghĩa là bố mẹ đi làm xa là sai. Rất nhiều gia đình phải sống xa nhau vì sinh kế. Điều quan trọng là có kế hoạch dự phòng và không ngại thay đổi khi con cần.
Câu hỏi thường gặp
Con không muốn gọi video, chỉ muốn nhắn tin thì có sao không?
Không sao. Nhiều em tuổi teen thoải mái với tin nhắn hơn. Bố mẹ có thể nhắn đều, gửi ảnh, hỏi những câu ngắn. Thỉnh thoảng đề nghị gọi nhưng để con chọn lúc, không ép.
Ông bà quá chiều con, không đặt giờ giấc học thì làm thế nào?
Bố mẹ nên trực tiếp thoả thuận giờ giấc với con, rồi báo lại ông bà để cùng giữ. Tránh trách ông bà trước mặt con. Thoả thuận do con tham gia đặt ra thường được giữ tốt hơn quy định áp từ xa.
Có nên đưa con lên thành phố ở cùng không?
Đó là quyết định lớn, phụ thuộc chỗ ở, trường học, công việc của bố mẹ và mong muốn của con. Cần hỏi ý con, tìm hiểu kỹ thủ tục chuyển trường và tuyển sinh tại nơi mới từ Sở Giáo dục và Đào tạo, và tính cả việc con phải xa bạn bè, ông bà.
Bố mẹ đi làm ở nước ngoài, lệch giờ thì giữ liên lạc thế nào?
Chọn một khung giờ cố định hợp với cả hai bên, ví dụ sáng sớm cuối tuần ở Việt Nam. Ngoài ra dùng tin nhắn thoại, ảnh, video ngắn để con xem lúc rảnh. Đều đặn quan trọng hơn trò chuyện lâu.
Con hay xin tiền qua điện thoại thì nên xử lý ra sao?
Thống nhất một khoản tiêu vặt cố định theo tuần hoặc tháng, nói rõ dùng cho việc gì. Khoản phát sinh thì con nói lý do, bố mẹ hỏi thêm người ở nhà nếu cần. Không dùng tiền để bù đắp việc vắng mặt.
Làm sao để con không thấy bị bỏ rơi?
Nói thật với con lý do bố mẹ đi làm xa, theo cách phù hợp tuổi. Giữ lời hứa về lịch gọi, lịch về. Hỏi con về cuộc sống của con, kể cho con về cuộc sống của mình. Con cần thấy mình vẫn ở trong đời sống hằng ngày của bố mẹ.