PhanDau.comPhấn Đấu
Tìm hiểu nghề bằng trải nghiệm thật

Theo chân bố mẹ đi làm một ngày: chuẩn bị, quan sát và ghi chép thế nào

Hướng dẫn học sinh theo bố mẹ đi làm một ngày: xin phép nơi làm, quy tắc an toàn, bảng quan sát theo giờ, câu hỏi cuối ngày và cách ghi lại điều đã thấy.

Boy around fifteen walking beside his mother through rows of a vegetable greenhouse in early morning mist, both seen from behind, soft diffused light, wide shot

Một ngày đi theo bố hoặc mẹ đến nơi làm việc là trải nghiệm nghề dễ sắp xếp nhất, miễn là được nơi làm việc đồng ý và bạn đi với một kế hoạch quan sát rõ ràng chứ không chỉ ngồi chờ hết giờ. Cái bạn mang về không phải là nghề của bố mẹ có hợp với mình hay không, mà là cách một công việc thật vận hành: giờ giấc, người với người, việc lặt vặt, áp lực và niềm vui.

Dưới đây là các bước chuẩn bị, quy tắc ở nơi làm việc, một bảng quan sát chia theo giờ, những câu nên hỏi bố mẹ trên đường về và cách viết lại trong một trang sổ. Áp dụng được cho nhiều kiểu nơi làm: văn phòng, cửa hàng, xưởng nhỏ, ruộng vườn, bệnh viện (nếu được phép), quầy chợ.

Chuẩn bị trước một tuần

Thư, học sinh lớp 10 ở Cần Thơ, muốn đi theo mẹ là kế toán ở một công ty chế biến thủy sản. Mẹ Thư chuẩn bị theo đúng các bước này và chuyến đi diễn ra suôn sẻ, không làm phiền ai.

  1. Bố mẹ hỏi cấp trên hoặc chủ cơ sở trước, nói rõ ngày nào, con bao nhiêu tuổi, ở lại bao lâu. Không tự đưa con đến rồi mới xin.
  2. Hỏi những chỗ con không được vào: kho hoá chất, khu máy móc đang chạy, phòng có thông tin khách hàng, khu vô trùng.
  3. Chọn ngày ít việc gấp. Tránh ngày chốt sổ, ngày có đoàn kiểm tra, ngày giao hàng lớn.
  4. Cùng con viết năm câu hỏi muốn tìm hiểu, ví dụ: "Một ngày mẹ dùng máy tính bao nhiêu giờ?", "Mẹ phải nói chuyện với những bộ phận nào?".
  5. Chuẩn bị trang phục phù hợp nơi làm, giày kín mũi nếu đi xưởng hoặc ruộng, sổ nhỏ, bút, nước uống và một quyển sách để đọc lúc bố mẹ bận.

Nếu nơi làm không cho phép, đừng nài. Có thể thay bằng buổi đi cùng bố mẹ vào ngày nghỉ khi họ làm việc phụ, hoặc ngồi nghe bố mẹ kể lại một ngày làm việc theo bảng quan sát ở mục dưới.

Quy tắc ở nơi làm việc của bố mẹ

Chào mọi người và tự giới thiệu ngắn. Một câu như "Cháu chào cô chú, cháu là con mẹ Lan, hôm nay cháu xin đi theo mẹ để tìm hiểu công việc" làm người lớn thấy dễ chịu và sẵn lòng giải thích thêm.

Không chạm vào máy móc, hồ sơ, hàng hoá khi chưa được bảo. Ở nơi làm việc, một tờ giấy đặt sai chỗ hay một nút bấm nhầm có thể gây phiền to. Muốn thử thì hỏi trước và chỉ làm khi người lớn đứng cạnh.

Không chụp ảnh, quay video khi chưa xin phép. Nhiều nơi có thông tin khách hàng, quy trình riêng, hoặc người làm không muốn lên mạng. Ghi bằng chữ vào sổ là đủ.

Giữ điện thoại trong túi. Cả ngày cầm điện thoại thì bạn sẽ bỏ lỡ đúng những thứ đáng xem: cách người lớn xử lý một cuộc gọi khó, cách họ chia việc cho nhau.

Khi bố mẹ đang bận, chờ. Ghi câu hỏi vào sổ rồi hỏi lúc nghỉ trưa. Đứng chen vào lúc người lớn đang tiếp khách là cách nhanh nhất để không được mời quay lại.

Nhớ ra về đúng giờ đã hẹn. Một ngày trải nghiệm có thể là nửa ngày. Về sớm khi thấy mình mệt còn hơn ở lại làm vướng chân mọi người.

Bảng quan sát theo giờ: ghi gì vào sổ

Kẻ sẵn bảng này vào sổ trước khi đi. Mỗi một hai tiếng, dành hai phút điền một dòng. Cột cuối là nơi bạn ghi cảm nhận của chính mình, đừng bỏ trống.

Khung giờBố mẹ đang làm gìLàm cùng ai, dùng công cụ gìĐiều mình để ý
Đầu giờ sángMở cửa, kiểm tra việc tồn từ hôm qua, xem lịchĐồng nghiệp, sổ việc, máy tínhAi giao việc cho ai, có họp nhanh không
Giữa buổi sángPhần việc chính của nghềKhách, máy móc, giấy tờViệc nào cần tập trung cao, việc nào lặp lại
Nghỉ trưaĂn, nghỉ, nói chuyệnĐồng nghiệpMọi người nói chuyện về gì, có thoải mái không
Đầu giờ chiềuViệc phát sinh, gọi điện, giải quyết lỗiBộ phận khác, kháchKhi có việc gấp, người lớn phản ứng thế nào
Cuối ngàyTổng kết, ghi chép, dọn dẹpSổ sách, cấp trênViệc nào chưa xong phải mang sang mai

Đến cuối ngày, Thư nhận ra mẹ dành gần nửa thời gian để gọi điện, hỏi lại số liệu với bộ phận khác, chứ không chỉ ngồi tính toán như Thư từng nghĩ. Một chi tiết nhỏ như vậy giúp Thư hiểu kế toán cần cả sự cẩn thận với con số lẫn sự kiên nhẫn khi làm việc với người.

Những thứ ít ai để ý nhưng nói nhiều về một nghề

Ngoài việc chính, bạn chú ý thêm những chi tiết sau. Chúng thường cho biết một nghề có hợp với nhịp sống của bạn hay không.

  • Bố mẹ ngồi một chỗ hay đi lại nhiều, ở trong nhà hay ngoài trời bao lâu.
  • Có bao nhiêu lần bị gián đoạn: điện thoại, khách, đồng nghiệp hỏi việc.
  • Việc nào phải làm đi làm lại mỗi ngày, việc nào mỗi ngày một khác.
  • Ai là người quyết định, ai là người làm theo, và bố mẹ ở vị trí nào.
  • Tiếng ồn, mùi, nhiệt độ, ánh sáng nơi làm việc.
  • Những lúc bố mẹ trông vui nhất và những lúc trông căng nhất trong ngày.
  • Bố mẹ phải học thêm gì để làm được việc hôm nay: phần mềm mới, quy định mới, kỹ thuật mới.

Đừng chấm điểm nghề của bố mẹ là tốt hay không. Mục đích là hiểu, và hiểu để biết mình muốn tìm hiểu thêm điều gì, không phải để so nghề này với nghề kia.

Bố mẹ giải thích công việc thế nào để con hiểu

Người lớn làm một việc lâu năm thường quên rằng con không biết những từ quen thuộc của nghề: đối chiếu chứng từ, xuất kho, nghiệm thu, ca kíp. Trong ngày con đi theo, bố mẹ thử giải thích mỗi việc bằng một câu theo mẫu: "Bây giờ mẹ đang làm việc này, để làm gì, nếu không làm thì chuyện gì xảy ra". Ví dụ: "Mẹ đang đối chiếu hoá đơn với phiếu nhập kho, để chắc số hàng mua vào đúng với số tiền phải trả; nếu sai thì công ty có thể trả thừa hoặc thiếu cho người bán."

Mẫu câu ba vế này giúp con thấy mỗi việc lặt vặt đều gắn với một mục đích. Con hiểu được vì sao nghề cần cẩn thận, vì sao phải kiểm tra lại, thay vì chỉ thấy bố mẹ ngồi nhìn máy tính cả ngày.

Bố mẹ cũng không cần làm cho công việc trông hấp dẫn hơn thật. Kể đúng cả phần mệt, phần nhàm, miễn là kể bình thản. Con sẽ tin những gì bố mẹ nói về nghề hơn khi thấy bố mẹ không giấu cái khó, và chính sự thật thà đó mới giúp con chọn đường cho mình về sau.

Câu hỏi nên hỏi trên đường về

Đường về là lúc bố mẹ thả lỏng và kể thật nhất. Thay vì hỏi "mẹ có thích nghề này không?", hãy hỏi những câu có thể kể thành chuyện: "Hôm nay việc nào làm mẹ mệt nhất?", "Lúc mới vào nghề, mẹ phải học cái gì lâu nhất?", "Nếu được chọn lại, mẹ có muốn học thêm gì trước khi đi làm không?", "Trong cơ quan, ai có công việc mà mẹ thấy con có thể thích?".

Câu cuối rất đáng hỏi. Một nơi làm việc có nhiều nghề cùng lúc: kế toán, bán hàng, kỹ thuật, kho, lái xe, bảo vệ, quản lý chất lượng. Có khi bạn đi theo mẹ là kế toán nhưng lại để ý tới cô kỹ thuật viên kiểm tra mẫu hàng. Đó là một manh mối tốt cho lần tìm hiểu sau.

Bố mẹ cũng nên hỏi lại con: "Hôm nay con thấy điều gì lạ nhất?", "Có chỗ nào con thấy chán không?". Nghe thôi, không nhận xét. Đứa trẻ được nghe mà không bị chấm điểm sẽ kể tiếp vào những lần sau.

Viết lại một trang sổ trong tối hôm đó

Tối hôm đó, viết một trang theo bốn dòng đầu mục: Mình đã thấy (ba việc cụ thể), Mình bất ngờ vì (một điều khác với tưởng tượng), Mình thích thử (một việc nhỏ), Mình còn muốn hỏi (một câu). Một trang là đủ, đừng viết thành bài văn.

Trang sổ này có ích theo hai cách. Thứ nhất, nó biến một ngày đi chơi thành một ngày tìm hiểu nghề thật sự, vì viết ra buộc bạn phải nghĩ lại. Thứ hai, sau vài lần trải nghiệm, đặt các trang cạnh nhau bạn sẽ thấy những thứ lặp lại: bạn luôn thích phần việc làm bằng tay, hay luôn chú ý tới cách người ta nói chuyện với khách. Những điều lặp lại đó nói về bạn nhiều hơn bất kỳ một ngày đơn lẻ nào.

Đừng đợi gom đủ nhiều trang mới đọc lại. Sau mỗi lần viết, gạch chân một từ mô tả đúng nhất cảm giác của bạn trong ngày đó, ví dụ "bận", "yên", "đông người", "tỉ mỉ". Vài tháng sau, chuỗi từ gạch chân này là một bản tóm lược rất thật về điều bạn tìm kiếm ở một công việc.

Bố mẹ làm nghề tự do, buôn bán, làm nông: điều chỉnh thế nào

Không phải ai cũng làm ở cơ quan có giờ vào giờ ra. Nếu bố mẹ bán hàng ở chợ, làm vườn, chạy xe công nghệ, nhận may đo tại nhà hay làm thợ hồ, một ngày theo chân vẫn là trải nghiệm nghề đầy đủ, chỉ cần điều chỉnh vài chỗ.

Với nghề buôn bán, cột "làm cùng ai" trong bảng quan sát sẽ là khách hàng và người giao hàng; bạn chú ý cách bố mẹ nhập hàng, để giá, nhớ khách quen, ghi nợ. Với nghề làm nông, khung giờ bắt đầu từ rất sớm và chia theo việc: tưới, bón, thu hái, chở đi bán; bạn ghi thêm thời tiết, vì nó quyết định gần như mọi thứ trong ngày. Với nghề thợ, bạn quan sát cách đo, cách chọn vật liệu, cách tính công việc cho từng ngày.

Riêng những nghề làm ngoài đường hay trên công trình, an toàn đặt lên trước: con không lên giàn giáo, không ngồi sau xe khi bố mẹ đang chở khách, không đứng gần máy cắt. Có thể chỉ đi cùng phần việc an toàn như đi mua vật liệu, gặp khách để báo giá. Nghề nào cũng có giờ giấc, công cụ, khách hàng và cái khó riêng, và đều đáng được con hiểu.

Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ làm ở nơi không cho người ngoài vào thì con trải nghiệm thế nào?

Có thể thay bằng buổi tối bố mẹ kể lại một ngày làm việc theo bảng quan sát theo giờ, hoặc đi cùng bố mẹ vào việc phụ ngày nghỉ. Cũng có thể nhờ bố mẹ giới thiệu một người quen làm nghề gần giống ở nơi dễ vào hơn.

Đi theo bố mẹ cả ngày có quá dài với học sinh không?

Với học sinh lớp 8, lớp 9, nửa ngày thường là vừa. Học sinh lớn hơn có thể ở cả ngày nếu nơi làm việc đồng ý, nhưng nên có sách hoặc việc riêng để làm lúc bố mẹ bận, tránh đứng không và làm vướng chân người khác.

Có nên để con thử làm một phần việc của bố mẹ không?

Được, nếu là việc an toàn, không đụng máy móc nguy hiểm hay thông tin riêng, và có người lớn đứng cạnh. Ví dụ sắp xếp hàng, ghi số liệu nháp, tưới cây. Làm thử một việc nhỏ giúp con nhớ lâu hơn cả ngày chỉ đứng xem.

Con nói thấy nghề của bố mẹ chán thì bố mẹ nên phản ứng sao?

Nên hỏi tiếp con thấy chán ở chỗ nào, thay vì giải thích hay tự ái. Câu trả lời của con cho biết con không thích việc lặp lại, ngồi lâu hay tiếng ồn, và đó là thông tin quý cho việc tìm hiểu nghề về sau.

Nên đi theo bố mẹ đi làm vào thời điểm nào trong năm?

Dịp hè hoặc những ngày nghỉ giữa kỳ là phù hợp vì không ảnh hưởng việc học. Chọn ngày nơi làm việc ít việc gấp và hỏi trước cấp trên của bố mẹ ít nhất một tuần để mọi người sắp xếp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138