PhanDau.comPhấn Đấu
Bản đồ thế giới nghề cho học sinh

Nghề phải có giấy phép mới được làm: học sinh nên biết gì từ sớm

Bác sĩ, dược, kiến trúc, luật sư, hướng dẫn viên, thú y cần giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề. Con đường chung để có nó và những chỗ học sinh hay hiểu nhầm.

Teenage boy in a white shirt standing beside an architect measuring a half built house frame with a tape, back view, overcast daylight, medium wide shot

Một số nghề chỉ được làm chính thức khi người làm nghề có giấy phép, chứng chỉ hoặc thẻ hành nghề do cơ quan có thẩm quyền cấp: bác sĩ và nhiều chức danh y tế, dược, kiến trúc sư, một số chức danh trong xây dựng, luật sư, kiểm toán viên, hướng dẫn viên du lịch, thú y, lái xe. Muốn có giấy phép, người học thường phải học đúng chuyên ngành, qua một thời gian thực hành hoặc tập sự có giám sát, rồi đáp ứng điều kiện kiểm tra hay sát hạch theo luật chuyên ngành.

Biết điều này từ lớp 10, lớp 11 giúp bạn tính đúng thời gian thật để vào nghề, hiểu vì sao bằng tốt nghiệp chưa phải là tất cả, và tránh những lời mời chào chứng chỉ cấp tốc. Quy định cụ thể thay đổi theo thời gian, nên bài này chỉ nói nguyên tắc; khi đến lúc, bạn tra luật chuyên ngành và cơ quan quản lý nghề đó.

Giấy phép hành nghề là gì và vì sao có nó

Bằng tốt nghiệp cho biết bạn đã học xong một chương trình. Giấy phép hành nghề cho biết bạn đủ điều kiện để làm một nghề mà sai sót có thể gây hại cho người khác. Hai thứ này khác nhau. Một người tốt nghiệp đại học y có bằng, nhưng muốn khám chữa bệnh độc lập còn cần giấy phép hành nghề sau khi qua thực hành và đánh giá theo quy định.

Nhà nước đặt giấy phép cho những nghề mà hậu quả của sai sót lớn: ảnh hưởng tới sức khoẻ, tính mạng, tài sản, quyền lợi pháp lý, an toàn công trình hoặc an toàn của nhiều người. Người bệnh không tự kiểm tra được tay nghề của bác sĩ, chủ nhà không tự kiểm tra được bản thiết kế, nên cần một cơ chế kiểm tra trước.

Giấy phép cũng đi kèm trách nhiệm. Người có giấy phép phải làm đúng phạm vi được phép, giữ đạo đức nghề nghiệp, nhiều nghề phải cập nhật kiến thức định kỳ. Nếu vi phạm nghiêm trọng, giấy phép có thể bị thu hồi. Vì thế, với những nghề này, việc giữ uy tín bắt đầu từ ngày đầu học nghề chứ không phải từ ngày được cấp phép.

Một số nghề thường cần giấy phép, chứng chỉ hoặc thẻ

Bảng dưới liệt kê ví dụ để bạn hình dung, không phải danh sách đầy đủ. Tên gọi giấy tờ và điều kiện có thể thay đổi khi luật được sửa.

Nhóm nghềGiấy tờ thường gặpVì sao cần
Khám chữa bệnh: bác sĩ, y sĩ, điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật yGiấy phép hành nghề theo luật về khám bệnh, chữa bệnhẢnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ, tính mạng
DượcChứng chỉ hành nghề dược cho một số vị tríThuốc dùng sai gây hại cho người dùng
Kiến trúc, xây dựngChứng chỉ hành nghề kiến trúc; chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng cho một số chức danhAn toàn công trình và người sử dụng
Luật sưChứng chỉ hành nghề luật sư và gia nhập đoàn luật sưBảo vệ quyền lợi pháp lý của khách hàng
Kiểm toán, kế toán dịch vụChứng chỉ kiểm toán viên, chứng chỉ kế toán viênSố liệu tài chính nhiều người dựa vào
Hướng dẫn viên du lịchThẻ hướng dẫn viên theo Luật Du lịchAn toàn và quyền lợi của khách
Thú yChứng chỉ hành nghề thú y cho một số hoạt độngSức khoẻ vật nuôi và phòng dịch bệnh
Lái xe, vận hành thiết bị nguy hiểmGiấy phép lái xe; chứng nhận huấn luyện an toàn cho công việc có yêu cầu nghiêm ngặtAn toàn của người làm và người xung quanh

Nếu nghề bạn quan tâm nằm trong bảng, hãy thêm một dòng vào sổ tìm hiểu nghề: giấy phép gì, ai cấp, điều kiện chung. Phần chi tiết tra khi bạn sắp chọn ngành.

Tình huống: Tùng lớp 12 ở Hà Nội muốn làm kiến trúc sư

Tùng học lớp 12 ở Hà Nội, vẽ tốt, thích ngắm nhà cửa phố cũ và đã quyết định đăng ký ngành kiến trúc. Trong đầu Tùng, học xong năm năm là ra trường thiết kế nhà được ngay. Một buổi tối, Tùng theo bố tới công trình nhà người quen và nói chuyện với chị kiến trúc sư đang giám sát.

Chị kể rằng sau khi tốt nghiệp, chị làm cho một văn phòng thiết kế, vẽ dưới sự hướng dẫn của người có kinh nghiệm, tích luỹ thời gian thực hành rồi mới đủ điều kiện xin chứng chỉ hành nghề để đứng tên thiết kế. Trong thời gian đó chị vẽ chi tiết, đo đạc, đi công trình, học cách làm việc với thợ và chủ nhà. Chị nói phần học ở công trình dạy chị nhiều không kém năm học ở trường.

Tùng về nhà ghi lại ba điều. Một, thời gian thật để làm kiến trúc sư đứng tên dài hơn thời gian học đại học. Hai, những năm đầu đi làm là năm học nghề, nên cần chọn nơi làm có người hướng dẫn tốt. Ba, Tùng nên bắt đầu tập ghi nhật ký những công trình mình quan sát ngay từ bây giờ. Tùng không đổi ý, nhưng giờ Tùng đi vào nghề với hình dung đúng hơn.

Con đường chung để có giấy phép hành nghề

Mỗi nghề có quy định riêng, nhưng phần lớn đi theo một trình tự giống nhau. Hiểu trình tự này giúp bạn tính thời gian và không bỏ sót bước nào.

  1. Học đúng chuyên ngành ở bậc mà luật yêu cầu cho nghề đó và tốt nghiệp.
  2. Thực hành, tập sự hoặc tích luỹ kinh nghiệm trong một thời gian có người hướng dẫn hoặc tổ chức giám sát.
  3. Qua kiểm tra, sát hạch hoặc đánh giá năng lực nếu luật chuyên ngành yêu cầu.
  4. Nộp hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền và được cấp giấy phép, chứng chỉ hoặc thẻ.
  5. Hành nghề đúng phạm vi ghi trong giấy phép, giữ quy tắc đạo đức nghề nghiệp.
  6. Cập nhật kiến thức định kỳ và gia hạn hoặc đổi giấy phép nếu luật quy định.

Thời gian của bước hai và bước ba là phần nhiều học sinh không tính tới. Khi so các nghề, hãy hỏi người làm nghề họ mất bao lâu từ lúc tốt nghiệp tới lúc được làm độc lập.

Điều này có ý nghĩa gì với bạn khi còn đi học

Tính thời gian vào nghề cho đúng. Nếu nghề bạn chọn cần giấy phép, cộng thêm thời gian thực hành vào kế hoạch. Điều này giúp bạn và gia đình chuẩn bị tinh thần, không sốt ruột khi ra trường mà chưa làm độc lập ngay.

Rèn tính trung thực từ bây giờ. Các nghề có giấy phép đặt nặng đạo đức nghề nghiệp. Thói quen không chép bài, không sửa số liệu cho đẹp, nhận lỗi khi sai là nền cho những nghề này hơn bất kỳ điểm số nào.

Giữ sức khoẻ và lý lịch sạch. Một số nghề có yêu cầu về sức khoẻ khi cấp giấy phép, và vi phạm pháp luật nghiêm trọng có thể ảnh hưởng tới điều kiện hành nghề. Bạn không cần lo quá, chỉ cần sống đàng hoàng và chăm sóc bản thân.

Chọn nơi học có thực hành tốt. Với nghề cần giấy phép, chất lượng thực hành trong lúc học quyết định nhiều tới năm đầu đi làm. Khi tìm hiểu trường, hỏi kỹ về nơi thực tập.

Ghi lại những gì em đã làm. Một số nghề tính kinh nghiệm thực hành bằng hồ sơ ghi chép công việc. Tập thói quen ghi lại dự án, hoạt động, việc em đã tham gia từ khi còn đi học, có ngày tháng và người hướng dẫn, sẽ giúp em quen với cách làm hồ sơ nghề nghiệp sau này.

Những chỗ học sinh và gia đình hay hiểu nhầm

Các hiểu nhầm dưới đây có thể làm bạn mất thời gian, mất tiền, hoặc tệ hơn là làm nghề trái quy định. Đọc kỹ để tránh.

  • Nghĩ rằng có bằng tốt nghiệp là được hành nghề ngay. Với nghề cần giấy phép, bằng chỉ là bước đầu.
  • Nhầm giấy chứng nhận hoàn thành khoá học ngắn với giấy phép hành nghề. Một tờ chứng nhận đẹp không thay được giấy phép do cơ quan có thẩm quyền cấp.
  • Tin vào lời mời học cấp tốc, đảm bảo có chứng chỉ hành nghề sau vài tuần. Hãy kiểm tra với cơ quan quản lý nghề trước khi đóng tiền.
  • Nghĩ có thể mượn hoặc thuê chứng chỉ của người khác để đứng tên. Đây là hành vi vi phạm và gây rủi ro lớn cho cả hai người.
  • Nghĩ giấy phép cấp một lần là dùng mãi. Nhiều nghề yêu cầu cập nhật kiến thức và gia hạn.
  • Nghĩ nghề không cần giấy phép thì không có chuẩn nào. Phần dưới nói rõ hơn điều này.

Nguồn kiểm tra tin cậy là văn bản luật chuyên ngành, trang thông tin của bộ quản lý nghề và Sở chuyên ngành ở tỉnh, không phải bài quảng cáo khoá học.

Nghề không cần giấy phép vẫn có chuẩn riêng

Phần lớn nghề không cần giấy phép do Nhà nước cấp: thợ may, thiết kế đồ hoạ, nhân viên bán hàng, lập trình viên, đầu bếp ở nhiều cơ sở. Điều đó không có nghĩa là ai cũng làm được hay làm sao cũng được. Những nghề này có chuẩn do chính thị trường và người trong nghề đặt ra: khách hàng quay lại hay không, sản phẩm có đạt tiêu chuẩn của công ty hay không, đồng nghiệp có tin giao việc hay không.

Nhiều nghề còn có chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia hoặc chứng chỉ của hiệp hội, của hãng thiết bị. Chúng không bắt buộc để hành nghề nhưng giúp người làm nghề chứng minh tay nghề khi xin việc hoặc nhận khách. Một số nơi tuyển dụng sẽ hỏi tới.

Vì vậy, dù nghề bạn thích có cần giấy phép hay không, cách chuẩn bị gần giống nhau: học đến nơi đến chốn, thực hành nhiều, giữ chữ tín. Giấy phép chỉ là một mốc kiểm tra mà xã hội đặt ra cho những nghề có rủi ro cao. Tay nghề và uy tín thì nghề nào cũng phải tự xây.

Câu hỏi thường gặp

Giấy phép hành nghề và bằng tốt nghiệp khác nhau thế nào?

Bằng tốt nghiệp xác nhận bạn đã học xong chương trình đào tạo. Giấy phép hành nghề xác nhận bạn đủ điều kiện làm một nghề có rủi ro cao, thường cần thêm thực hành và kiểm tra theo luật chuyên ngành. Có bằng chưa chắc đã có giấy phép.

Học sinh có cần lo chuyện giấy phép hành nghề ngay từ lớp 10 không?

Không cần lo, chỉ cần biết. Biết nghề mình thích có cần giấy phép giúp bạn tính đúng thời gian vào nghề và chọn nơi học có thực hành tốt. Chi tiết điều kiện bạn tra khi đến lúc chọn ngành, vì quy định có thể thay đổi.

Giáo viên có cần giấy phép hành nghề không?

Giáo viên phải đáp ứng chuẩn trình độ đào tạo và các quy định riêng của ngành giáo dục, có thay đổi theo luật mới. Cách quản lý này khác với giấy phép của nghề y hay luật sư. Bạn tra quy định hiện hành của Bộ GD&ĐT nếu quan tâm nghề dạy học.

Khoá học cấp chứng chỉ trong vài tuần có dùng để hành nghề được không?

Với các nghề cần giấy phép theo luật, khoá ngắn tự cấp chứng nhận thường không thay được giấy phép. Trước khi đóng tiền, bạn và gia đình nên hỏi cơ quan quản lý nghề hoặc Sở chuyên ngành ở tỉnh xem giấy tờ đó có giá trị gì.

Nếu em đổi nghề sau vài năm thì giấy phép cũ có dùng được không?

Giấy phép thường gắn với một nghề và phạm vi cụ thể, nên sang nghề khác thường phải đáp ứng điều kiện của nghề mới. Tuy vậy, kiến thức và kinh nghiệm cũ vẫn có ích, và một số nghề gần nhau có thể được công nhận một phần.

Làm sao kiểm tra một người có giấy phép hành nghề thật không?

Nhiều ngành có công khai danh sách người được cấp phép trên trang của cơ quan quản lý hoặc yêu cầu niêm yết tại nơi hành nghề. Bạn có thể hỏi trực tiếp và đối chiếu với cơ quan quản lý nghề đó nếu cần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138