PhanDau.comPhấn Đấu
Cha mẹ đồng hành

Con muốn học nghề sau lớp 9: cha mẹ nên hỏi gì trước khi đồng ý hay phản đối

Con lớp 9 nói muốn học nghề thay vì vào lớp 10: nghe lý do thật, tìm hiểu con đường học nghề kết hợp văn hoá, đi xem cơ sở đào tạo và giữ cửa học tiếp.

Father and teenage son watching an instructor demonstrate air conditioner repair in a vocational workshop, both seen from behind, bright fluorescent light, medium shot

Khi con lớp 9 nói muốn học nghề, việc đầu tiên cha mẹ nên làm là hỏi để hiểu lý do thật của con, sau đó cùng con tìm hiểu kỹ con đường học nghề, đi xem tận nơi một cơ sở đào tạo, và kiểm tra những cánh cửa học tiếp sau này, trước khi đồng ý hay phản đối. Học nghề là một con đường đàng hoàng; câu hỏi đúng không phải là học nghề có tốt không, mà là con đã hiểu rõ con đường mình chọn chưa.

Bài viết hướng dẫn cha mẹ phân biệt lý do con bị nghề kéo về phía mình với lý do con muốn tránh một điều gì đó, những điều cần tìm hiểu về học nghề sau trung học cơ sở, cách đi xem cơ sở đào tạo cùng con, tình huống một gia đình ở Vĩnh Long, những nỗi lo hay gặp và cách giữ cửa mở khi bố mẹ vẫn chưa yên tâm. Quy định tuyển sinh và học văn hoá cần tra từ Sở Giáo dục và Đào tạo và cơ sở đào tạo.

Nghe lý do thật: con được nghề kéo hay muốn tránh điều khác

Có hai kiểu lý do khi một em lớp 9 nói muốn học nghề. Kiểu thứ nhất là lý do kéo: con thích làm ra thứ gì đó bằng tay, thích sửa chữa, thích nấu ăn, đã thấy một nghề cụ thể và muốn theo. Kiểu thứ hai là lý do đẩy: con sợ thi vào lớp 10, chán học lý thuyết, muốn ra ngoài sớm vì nhà khó khăn, hay vì bạn thân cũng đi học nghề. Cả hai kiểu đều thật và đều cần được nghe, nhưng cách bố mẹ đồng hành thì khác nhau.

Với lý do kéo, việc của bố mẹ là giúp con kiểm tra nghề đó trong đời thật có giống con tưởng không. Với lý do đẩy, việc đầu tiên là gỡ cái đang đẩy con: nếu con sợ thi, tìm hiểu xem con sợ điều gì; nếu con muốn đi làm sớm vì thương bố mẹ vất vả, bố mẹ cần nói rõ hoàn cảnh nhà mình và cho con biết việc học của con không phải gánh nặng.

Cách hỏi tốt là hỏi theo thứ tự: "Con muốn học nghề gì?", "Con biết đến nghề đó thế nào?", "Nếu không phải thi vào lớp 10, con có còn muốn học nghề này không?". Câu cuối giúp tách khá rõ lý do kéo và lý do đẩy. Nghe con trả lời hết, ghi lại, chưa nhận xét. Nhiều em có cả hai kiểu lý do cùng lúc, và điều đó hoàn toàn bình thường.

Bảng tự soát: lý do của con và câu hỏi bố mẹ nên hỏi thêm

Bảng dưới gợi ý câu hỏi tiếp theo cho từng lý do hay gặp, và dấu hiệu cho thấy con đã nghĩ kỹ:

Lý do con đưa raCâu hỏi bố mẹ hỏi thêmDấu hiệu con đã nghĩ kỹ
Con thích sửa đồ, làm bằng tayCon đã sửa được gì rồi? Phần nào con thích nhất?Kể được việc cụ thể con đã làm, đã thử
Con muốn đi làm sớm để phụ nhàCon nghĩ nhà mình đang cần gì nhất?Biết học nghề vẫn cần thời gian học, chưa đi làm ngay
Con sợ thi, học lý thuyết mệtMôn nào làm con mệt nhất? Con có muốn thử cách học khác không?Vẫn muốn học nghề dù đã có cách gỡ phần sợ thi
Bạn thân cũng đi học nghềNếu bạn không đi, con có chọn nghề này không?Có lý do riêng ngoài việc có bạn
Con đã xem nhiều video về nghề nàyCon đã gặp ai làm nghề này ngoài đời chưa?Đã hỏi chuyện hoặc đã đến xem chỗ làm thật

Bảng không dùng để chấm con đúng hay sai. Nếu cột phải còn trống, đó chỉ là việc cần làm tiếp trong vài tuần tới, không phải lý do để gạt mong muốn của con đi.

Những điều cần tìm hiểu về con đường học nghề

Học nghề sau lớp 9 có nhiều cách tổ chức khác nhau tuỳ cơ sở và tuỳ năm. Danh sách dưới là những điều nên hỏi rõ, nguồn trả lời chính thức là Sở Giáo dục và Đào tạo, cơ quan quản lý giáo dục nghề nghiệp ở địa phương và chính cơ sở đào tạo:

  • Loại hình và thời gian học: trung cấp hay sơ cấp, học bao lâu, học lý thuyết và thực hành theo tỷ lệ nào.
  • Học văn hoá: cơ sở có tổ chức học các môn văn hoá trung học phổ thông song song không, học ở đâu, điều kiện để được công nhận theo quy định hiện hành.
  • Đường học tiếp: học xong có thể học liên thông lên cao đẳng, đại học theo cách nào, cần thêm điều kiện gì.
  • Thực tập: học sinh được thực tập ở đâu, có người hướng dẫn không, điều kiện an toàn ra sao.
  • Nơi ở: nếu học xa nhà, cơ sở có ký túc xá không, quản lý học sinh chưa đủ mười tám tuổi thế nào.
  • Chi phí: các khoản cần đóng và chính sách hỗ trợ đang áp dụng, hỏi trực tiếp cơ sở, không dựa vào lời truyền miệng.

Nên ghi các câu trả lời ra một tờ giấy, kèm nguồn: ai nói, ngày nào, ở đâu. Thông tin tuyển sinh thay đổi theo từng năm, nên cái gì chưa chắc thì đánh dấu để hỏi lại. Cho con tự hỏi một nửa số câu, bố mẹ hỏi phần còn lại.

Đi xem cơ sở đào tạo cùng con: nhìn gì, hỏi gì

Một buổi đến tận nơi thường giúp cả nhà hiểu hơn mười buổi đọc thông tin. Các bước dưới giúp buổi đi xem không chỉ là một chuyến tham quan:

  1. Hẹn trước với phòng tuyển sinh hoặc phòng công tác học sinh, nói rõ gia đình muốn xem xưởng thực hành và hỏi về chương trình học.
  2. Để con đi trước, nhìn xưởng thực hành: máy móc có đang được dùng không, học sinh có được đứng máy thật không, có đồ bảo hộ không.
  3. Nếu được phép, hỏi chuyện một hai học sinh đang học: một ngày học thế nào, phần nào khó, phần nào thích.
  4. Hỏi rõ phần học văn hoá và đường học tiếp, ghi lại câu trả lời.
  5. Trên đường về, hỏi con ba câu: con thấy gì giống điều con tưởng, gì khác, và con còn muốn hỏi gì.
  6. Nếu có thể, đi xem thêm một cơ sở khác để con có cái mà so, không quyết dựa trên một nơi duy nhất.

Bố mẹ để ý cách con nói trên đường về. Nếu con hào hứng kể về xưởng thực hành, đó là tín hiệu rõ hơn mọi lời con nói trước đó.

Tình huống: Phúc lớp 9 ở Vĩnh Long muốn học điện lạnh

Phúc học lớp 9 ở Vĩnh Long, mê tháo lắp quạt máy, nồi cơm điện từ năm lớp 7. Cuối học kỳ một, Phúc nói với bố mẹ muốn học nghề sửa chữa điện lạnh thay vì thi vào lớp 10. Mẹ Phúc phản đối ngay vì sợ con "học nghề là hết đường". Bố Phúc thì im lặng, không biết nói gì.

Sau một tuần, cả nhà ngồi lại. Bố Phúc hỏi con theo bảng ba câu, và nhận ra lý do của Phúc chủ yếu là lý do kéo: con kể được ba lần tự sửa quạt cho hàng xóm. Nhưng cũng có một phần lý do đẩy: Phúc rất sợ môn Toán. Hai bố con thoả thuận: Phúc vẫn ôn thi vào lớp 10, nhờ cô giáo giúp riêng phần Toán, đồng thời cả nhà đi xem một cơ sở đào tạo nghề trong tỉnh.

Buổi đi xem giúp mẹ Phúc yên tâm hơn nhiều khi biết con vẫn có thể học văn hoá song song và học liên thông sau này nếu muốn. Phúc thì hiểu nghề điện lạnh cần đọc sơ đồ mạch, tính toán công suất, tức là vẫn cần Toán. Đến cuối năm, Phúc tự quyết đăng ký học nghề, nhưng với tâm thế khác: không phải để trốn Toán, mà vì biết mình sẽ học Toán theo cách gắn với việc mình thích.

Những nỗi lo hay gặp của bố mẹ và cách nhìn lại

"Học nghề là hết đường học lên." Hiện có những con đường học liên thông từ trung cấp lên cao đẳng, đại học theo quy định. Điều cần làm là hỏi rõ điều kiện ngay từ đầu để con biết mình cần chuẩn bị gì, thay vì lo chung chung.

"Người ta sẽ nghĩ con nhà mình học kém." Đây là nỗi lo về ánh nhìn xung quanh, không phải về tương lai của con. Rất nhiều em chọn học nghề vì đã biết rõ mình muốn gì, sớm hơn bạn bè. Con cần thấy bố mẹ tự tin về lựa chọn đó.

"Con còn nhỏ, đi học xa nhà không yên tâm." Nỗi lo này có cơ sở. Hãy hỏi kỹ về ký túc xá, cách quản lý học sinh nhỏ tuổi, và tập cho con tự lo sinh hoạt từ trước. Nếu có cơ sở gần nhà dạy nghề con muốn thì cân nhắc trước.

"Nghề tay chân vất vả." Nghề nào cũng có phần vất vả riêng. Thay vì dừng ở nhận xét chung, cùng con hỏi chuyện người làm nghề để biết vất vả ở đâu, con có chịu được không.

"Lỡ con chán giữa chừng." Học sinh ở bất kỳ con đường nào cũng có thể chán giữa chừng. Điều quan trọng là con biết có đường điều chỉnh, và bố mẹ không nói câu "đã bảo mà" khi con cần đổi hướng.

Khi bố mẹ vẫn chưa yên tâm: giữ cửa mở thay vì đóng cửa

Nếu sau khi tìm hiểu, bố mẹ vẫn còn băn khoăn, có một số cách giữ cho cả hai bên đều không phải đánh đổi quá nhiều:

  • Để con vẫn ôn thi vào lớp 10 nghiêm túc, đồng thời nộp hồ sơ học nghề nếu lịch tuyển sinh cho phép, rồi quyết khi đã có kết quả và thông tin đầy đủ.
  • Cho con học một khoá ngắn hoặc tham gia trải nghiệm trong dịp hè trước khi quyết, để con thử nhịp học nghề.
  • Chọn loại hình có học văn hoá song song, để con giữ được đường học tiếp lên nếu sau này muốn.
  • Hẹn một mốc xem lại sau học kỳ đầu: con kể những gì học được, những gì khó, và cả nhà cùng bàn có cần điều chỉnh không.
  • Nhờ giáo viên chủ nhiệm hoặc chuyên viên tư vấn học đường cùng ngồi bàn nếu hai bên vẫn chưa nghe được nhau.

Điều con cần nghe rõ nhất từ bố mẹ, dù cuối cùng quyết thế nào, là: bố mẹ tôn trọng con đường con chọn và sẽ đi cùng con trên con đường đó.

Câu hỏi thường gặp

Học nghề sau lớp 9 có được học văn hoá trung học phổ thông không?

Nhiều cơ sở đào tạo có tổ chức học văn hoá song song với học nghề, nhưng cách tổ chức và điều kiện công nhận phụ thuộc quy định hiện hành và từng cơ sở. Gia đình cần hỏi trực tiếp cơ sở và tra thông tin từ Sở Giáo dục và Đào tạo.

Có nên để con học nghề nếu con chỉ muốn tránh thi vào lớp 10?

Nên tìm hiểu kỹ trước. Nếu lý do chính là sợ thi, hãy gỡ nỗi sợ đó trước rồi hỏi lại con có còn muốn học nghề không. Nếu con vẫn muốn, đó là lựa chọn đáng tôn trọng; nếu không, con có thêm thông tin để chọn lại.

Con muốn học nghề mà bố mẹ chưa từng nghe tên thì làm thế nào?

Cùng con tìm hiểu từ đầu: nghề đó làm gì trong một ngày, học ở loại hình cơ sở nào, ai đang làm nghề đó để hỏi chuyện. Bố mẹ không cần biết trước, chỉ cần cùng con tìm hiểu và đặt câu hỏi.

Học nghề có phải học xa nhà không?

Không nhất thiết. Nhiều tỉnh có cơ sở đào tạo nghề gần nhà, nhưng không phải nghề nào cũng có ở mọi nơi. Gia đình nên tra danh sách cơ sở đào tạo trong tỉnh trước, rồi mới cân nhắc học xa.

Học nghề rồi có học tiếp lên đại học được không?

Có những con đường học liên thông theo quy định, nhưng điều kiện cụ thể thay đổi theo từng thời kỳ và từng trường. Ngay khi chọn học nghề, nên hỏi rõ điều kiện học tiếp để con biết mình cần chuẩn bị những gì.

Làm sao để con không bị bạn bè trêu vì đi học nghề?

Bố mẹ tự tin về lựa chọn của con là điều giúp con nhiều nhất. Có thể cùng con chuẩn bị một câu trả lời ngắn khi bị hỏi, như con học nghề mình thích. Nếu bị trêu chọc kéo dài, báo với nhà trường để được hỗ trợ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138