PhanDau.comPhấn Đấu
Ngoại khoá, câu lạc bộ, dự án

Thử nghề qua ngoại khoá: dùng câu lạc bộ, dự án để tìm hiểu một lĩnh vực

Cách học sinh dùng ngoại khoá để thử một lĩnh vực nghề: chọn phần việc gần nghề, đặt câu hỏi, ghi nhật ký thử nghề và đọc lại để biết nên đi tiếp hay đổi hướng.

Vietnamese teenage student holding a small camera on a tripod filming classmates rehearsing a short play on a school stage, viewed from the side wings, warm spotlight

Ngoại khoá là chỗ thử nghề an toàn nhất của học sinh: em chọn một phần việc trong câu lạc bộ hay dự án giống với một lĩnh vực em tò mò, đặt trước vài câu hỏi muốn tìm câu trả lời, làm đủ lâu khoảng một học kỳ, rồi ghi lại em thích và không thích điều gì. Kết quả của việc thử không phải là chọn được nghề ngay, mà là hiểu rõ hơn kiểu công việc nào hợp với em.

Bài này giải thích cách nhìn một hoạt động ngoại khoá như một bản thu nhỏ của nhiều nghề, cách chọn phần việc để thử, mẫu nhật ký thử nghề, cách đọc lại sau một học kỳ và những chỗ hay hiểu sai. Bài không thay cho các bài trắc nghiệm sở thích hay buổi tư vấn chọn ngành; nó bổ sung phần trải nghiệm bằng tay mà các bài trắc nghiệm không cho được.

Một hoạt động, nhiều nghề bên trong

Một câu lạc bộ hay một sự kiện của trường chứa nhiều kiểu việc rất khác nhau. Nhìn theo cách này, em thấy mình có thể thử nhiều hướng ngay trong một nơi quen thuộc.

Hoạt độngPhần việc bên trongGần với kiểu công việc
Dựng một vở kịch ngắnViết kịch bản, diễn, làm phục trang, lo âm thanh ánh sáng, quay lạiViết, biểu diễn, may mặc, kỹ thuật âm thanh, quay dựng
Báo tường, bản tin của trườngPhỏng vấn, viết, chụp ảnh, trình bày, kiểm lỗiBáo chí, nhiếp ảnh, thiết kế, biên tập
Gian hàng hội chợ của lớpTính giá vốn, mua nguyên liệu, nấu, bán, ghi sổKinh doanh, kế toán, chế biến thực phẩm, bán hàng
Dự án môi trườngKhảo sát, đo đếm, làm mô hình, thuyết phục người khácKhoa học, kỹ thuật, truyền thông
Đội thể thaoThi đấu, làm đội trưởng, sơ cứu nhẹ, theo dõi thể lựcHuấn luyện, y tế, quản lý
Kèm em nhỏ họcGiảng bài, soạn bài tập, theo dõi tiến bộGiáo dục, tâm lý, công tác xã hội

Bảng không nói em hợp nghề nào. Nó chỉ cho thấy trong một hoạt động quen, có những kiểu việc mà em chưa thử. Chuyển sang một phần việc mới trong câu lạc bộ cũ thường dễ hơn nhiều so với tìm một nơi hoàn toàn mới.

Xin đổi sang một phần việc khác trong câu lạc bộ

Chọn thời điểm hợp lý. Đầu học kỳ hoặc ngay sau một sự kiện lớn là lúc dễ xin đổi nhất, vì các phần việc đang được chia lại. Xin đổi giữa lúc nhóm đang gấp rút chuẩn bị buổi diễn sẽ làm mọi người khó xử.

Nói rõ lý do là muốn thử. Câu mẫu: "Em ở ban diễn được một năm rồi, học kỳ này em muốn thử ban âm thanh để biết mình có thích làm kỹ thuật không. Em vẫn sẵn lòng diễn phụ khi nhóm thiếu người." Lý do thật và lời đề nghị giúp đỡ khiến người phụ trách dễ đồng ý.

Học việc từ người đang làm. Xin đi theo bạn hoặc anh chị đang giữ phần việc đó vài buổi, làm những khâu nhỏ trước. Đừng đòi giữ chính ngay buổi đầu.

Không bỏ dở việc cũ. Làm xong phần đang nhận ở vai cũ, bàn giao cho người thay rồi mới chuyển hẳn.

Nếu câu lạc bộ không có vai em muốn. Đề nghị mở thêm một phần việc nhỏ, ví dụ ghi hình lại các buổi tập, giữ trang thông tin của câu lạc bộ. Nhiều câu lạc bộ rất vui khi có người tự nhận thêm việc có ích.

Đặt câu hỏi trước khi thử

Thử mà không có câu hỏi thì làm xong em chỉ nhớ "vui" hay "chán". Trước khi nhận một phần việc, em viết ra hai đến ba câu muốn tìm câu trả lời. Một số câu gợi ý:

  • Em thích làm một mình hay làm cùng người khác?
  • Em thích việc có kết quả thấy ngay, hay chịu được việc phải chờ nhiều tuần mới thấy?
  • Em có thấy dễ chịu khi làm theo quy trình rõ ràng, hay thích được tự đổi cách làm?
  • Em có thích việc phải nói chuyện với người lạ không?
  • Khi làm sai, em muốn sửa ngay hay thấy nản?
  • Em làm phần việc này có quên giờ không?

Ví dụ giả định: Hiếu, học sinh lớp 10 ở Hà Nội, tò mò về nghề kỹ thuật âm thanh. Hiếu xin vào ban âm thanh của câu lạc bộ văn nghệ, với hai câu hỏi: em có chịu được việc làm sau hậu trường, không ai thấy mặt không; và em có thích mày mò với dây cáp, bàn trộn âm không. Có câu hỏi trước, sau mỗi buổi Hiếu biết mình đang tìm gì.

Nhật ký thử nghề sau mỗi buổi

Sau mỗi buổi làm việc, em ghi năm dòng ngắn theo khuôn dưới đây. Đều đặn quan trọng hơn dài. Một học kỳ khoảng mười mấy trang là đủ để thấy xu hướng.

DòngGhi gìVí dụ của Hiếu
Hôm nay em làm gìViệc cụ thểĐi dây micro cho buổi tổng duyệt, chỉnh âm lượng ba bạn hát
Phần thích nhấtMột khoảnh khắcLúc tìm ra vì sao một micro bị rè
Phần khó chịu nhấtMột khoảnh khắcPhải chờ gần một tiếng giữa các tiết mục
Em có quên giờ khôngCó hay không, lúc nàoCó, lúc dò lỗi micro
Câu hỏi mớiĐiều em muốn biết thêmNgười làm âm thanh chuyên nghiệp học ở đâu, học bao lâu

Nhật ký này khác sổ hồ sơ hoạt động: nó không để khoe với ai, mà để em tự đọc. Vì vậy em cứ viết thật, kể cả những ngày chán. Những ngày chán là thông tin quý không kém những ngày vui.

Nếu ngại viết, em có thể ghi âm một phút bằng điện thoại sau mỗi buổi, trả lời đúng năm dòng trên. Cách nào cũng được, miễn là đều và em đọc hoặc nghe lại được vào cuối học kỳ. Đừng để dồn ba bốn buổi mới ghi một lần, vì lúc đó cảm giác thật đã phai và em dễ viết theo điều mình nghĩ là nên thích.

Đọc lại sau một học kỳ

Cuối học kỳ, em ngồi đọc lại toàn bộ nhật ký trong một buổi yên tĩnh. Làm theo các bước dưới đây để rút ra điều có ích.

  1. Gạch chân mọi dòng "phần thích nhất", xem chúng có điểm gì chung.
  2. Khoanh mọi dòng "phần khó chịu nhất", xem đó là khó chịu vì việc hay vì hoàn cảnh như thời gian chờ, người cùng nhóm.
  3. Đếm những lần em quên giờ và ghi lại lúc đó em đang làm loại việc gì.
  4. Trả lời lại những câu hỏi em đã đặt từ đầu học kỳ.
  5. Viết một đoạn ba câu: em đã biết thêm gì về mình, em muốn thử tiếp gì, em muốn bỏ gì.
  6. Mang đoạn đó ra nói chuyện với bố mẹ, thầy cô hoặc chuyên viên tư vấn hướng nghiệp của trường.

Hiếu đọc lại và thấy mình thích phần tìm lỗi kỹ thuật hơn hẳn phần chỉnh âm cho hay. Hiếu chưa kết luận gì về nghề, nhưng có câu hỏi mới rõ ràng hơn: liệu em thích âm thanh, hay thích sửa chữa thiết bị nói chung. Học kỳ sau, Hiếu xin thử thêm việc bảo trì máy chiếu, loa của trường cùng thầy phụ trách thiết bị.

Những chỗ hay hiểu sai khi thử nghề qua ngoại khoá

Thích hoạt động là thích nghề. Em thích câu lạc bộ nhiếp ảnh có thể vì bạn bè vui, vì được đi chơi, không hẳn vì thích chụp ảnh. Nhật ký giúp tách hai chuyện này ra.

Một lần không thích là không hợp. Buổi đầu ở bất kỳ việc gì cũng lóng ngóng. Thử ít nhất vài tuần, qua cả những buổi bình thường, mới đủ để nói em có hợp hay không.

Ngoại khoá giống hệt nghề thật. Ngoại khoá chỉ là bản thu nhỏ. Nghề thật có thêm áp lực, trách nhiệm, giờ giấc và những phần việc em chưa thấy. Sau khi thử ở ngoại khoá, em nên hỏi chuyện người làm nghề thật để biết thêm.

Phải tìm ra nghề ngay. Có bạn thử ba học kỳ mới thấy hướng, có bạn vẫn còn phân vân đến lớp 12. Mỗi lần thử đều loại bớt hoặc thêm vào một khả năng, như vậy là đã tiến.

Chỉ thử những gì bạn bè thử. Thử theo bạn thì dễ, nhưng em sẽ chỉ biết thêm về sở thích của bạn. Dám nhận một phần việc mà không ai trong nhóm bạn thân chọn là cách để hiểu chính mình.

Tưởng thử nghề là phải tốn tiền. Không cần khoá học đắt tiền hay dụng cụ riêng. Phần lớn phần việc trong câu lạc bộ, sự kiện của lớp đều dùng đồ chung, và thứ em cần nhất chỉ là thời gian và cuốn nhật ký.

Đi tiếp, đổi hướng hay dừng lại

Sau khi đọc lại, em thường rơi vào một trong ba trường hợp. Trường hợp thứ nhất: em thích và muốn đi sâu hơn. Lúc này em có thể nhận phần việc khó hơn trong câu lạc bộ, tìm sách đọc thêm, hoặc nhờ thầy cô giới thiệu một người làm nghề thật để hỏi chuyện. Trường hợp thứ hai: em thích một phần, không thích phần khác. Đây là kết quả rất hay gặp và rất có ích, vì nó cho em biết nên tìm hiểu nhánh nào của lĩnh vực đó.

Trường hợp thứ ba: em không thích. Nhiều bạn thấy đây là thất bại, nhưng thật ra em vừa tiết kiệm được rất nhiều thời gian cho những năm sau. Biết rõ mình không muốn làm việc gì cũng quý như biết mình muốn làm gì. Em ghi lại lý do và chọn một phần việc khác để thử ở học kỳ tới.

Dù rơi vào trường hợp nào, nhớ rằng mọi lĩnh vực đều có nhiều con đường học: trung cấp, cao đẳng, đại học, học nghề tại nơi làm việc. Khi đã biết mình thích loại việc gì, em mới cùng bố mẹ, thầy cô xem con đường nào hợp hoàn cảnh. Thông tin về ngành học, điều kiện tuyển sinh thì luôn tra ở trường và cơ quan giáo dục, không dựa vào lời đồn.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh lớp 8 có nên bắt đầu thử nghề qua ngoại khoá không?

Nên, vì càng thử sớm em càng có nhiều thời gian để thử thêm. Ở lớp 8, chưa cần nghĩ tới nghề cụ thể; chỉ cần để ý em thích loại việc nào: làm tay, làm với người, làm với chữ hay với con số.

Câu lạc bộ ở trường em không có phần việc gần với nghề em tò mò thì sao?

Tìm phần việc có kỹ năng gần giống. Muốn tìm hiểu nghề y tế, em có thể nhận việc sơ cứu trong đội thể thao. Muốn tìm hiểu nghề kinh doanh, em nhận lo gian hàng hội chợ. Ngoài ra, hoạt động ở nhà và địa phương cũng là chỗ thử tốt.

Thử một học kỳ mà vẫn không biết mình thích gì thì có sao không?

Không sao, nhiều bạn cần vài lần thử mới thấy hướng. Đọc lại nhật ký để xem em không thích điều gì, vì loại bớt cũng là một bước tiến. Chọn một phần việc khác hẳn để thử ở học kỳ sau.

Nhật ký thử nghề có cần cho bố mẹ, thầy cô xem không?

Nhật ký là của em, em quyết định cho ai xem. Tuy vậy, mang đoạn tổng kết cuối học kỳ ra nói chuyện với bố mẹ hoặc thầy cô thường rất có ích, vì người lớn có thể gợi ý những hướng em chưa nghĩ tới.

Thử nghề qua ngoại khoá có thay được trắc nghiệm hướng nghiệp không?

Không thay được mà bổ sung cho nhau. Trắc nghiệm giúp em có vài hướng để cân nhắc, còn trải nghiệm thật giúp em kiểm lại xem hướng đó có hợp khi bắt tay làm hay không. Dùng cả hai sẽ cho em bức tranh rõ hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138