PhanDau.comPhấn Đấu
Ngoại khoá, câu lạc bộ, dự án

Có nên tham gia cuộc thi dành cho học sinh: cách chọn sân chơi vừa sức

Cách học sinh cân nhắc có nên dự thi học thuật, khoa học, văn hoá, thể thao: hỏi đúng thông tin, tính thời gian, chuẩn bị không quá tải và nhìn lại sau khi thi.

Teenage Vietnamese girl practicing a speech alone in an empty school hall, standing near a wooden podium, seen from the back row, dust floating in window light

Học sinh nên tham gia một cuộc thi khi cuộc thi đó cho em làm điều em đang muốn luyện, thời gian chuẩn bị không chồng lên mùa kiểm tra quan trọng, thông tin tổ chức rõ ràng qua trường hoặc cơ quan giáo dục, và em sẵn sàng coi quá trình chuẩn bị là phần chính chứ không chỉ chờ kết quả. Nếu chỉ thi vì sợ thua bạn hay vì nghe nói "có giải thì tốt cho hồ sơ", em dễ mệt mà không học được bao nhiêu.

Bài này không liệt kê cuộc thi cụ thể, vì mỗi năm thể lệ và đơn vị tổ chức có thể thay đổi. Thay vào đó là cách cân nhắc, bảng so sánh các loại sân chơi, cách hỏi thông tin cho đúng, kế hoạch chuẩn bị không quá tải và cách nhìn lại sau khi thi, dù có giải hay không.

Các loại sân chơi thường gặp

Cuộc thi dành cho học sinh trung học rất đa dạng. Bảng sau chia theo loại để em hình dung việc chuẩn bị, không so loại nào giá trị hơn loại nào.

LoạiEm thường phải làmThời gian chuẩn bịHợp khi em muốn
Học thuật theo mônLàm bài thi viết hoặc giải đề khó hơn chương trìnhDài, thường nhiều thángĐào sâu một môn mình thích
Khoa học kỹ thuật, sáng tạoLàm một dự án, viết báo cáo, trình bày trước ban giám khảoDài, có mốc nộp hồ sơThử nghiên cứu, làm ra sản phẩm
Văn hoá, nghệ thuậtViết, vẽ, hát, diễn, làm phim ngắnTừ vài tuần đến vài thángThể hiện ý tưởng, luyện tay nghề
Thể thaoTập luyện, thi đấu theo vòngĐều đặn quanh nămRèn sức bền, tinh thần đồng đội
Hùng biện, tranh biện, tiếng AnhNói trước giám khảo, phản biệnVài tuần đến vài thángTự tin khi nói, lập luận chặt
Kiến thức tổng hợp, tìm hiểuTrả lời câu hỏi, làm bài tìm hiểuNgắnThử sức nhẹ nhàng, làm quen sân chơi

Học sinh mới làm quen nên bắt đầu từ sân chơi cấp trường hoặc loại có thời gian chuẩn bị ngắn. Khi đã biết mình chịu được nhịp đó, em mới tính tới cuộc thi dài hơi hơn.

Cũng nên nhớ rằng không tham gia cuộc thi nào cũng là một lựa chọn bình thường. Có bạn thích học sâu một môn mà không cần sân chơi để đo, có bạn dành sức cho việc nhà, cho câu lạc bộ, cho một sở thích riêng. Cuộc thi là một cách để thử sức, không phải thước đo duy nhất cho sự cố gắng của em. Điều quan trọng là em chọn vì muốn thử, chứ không vì sợ bị coi là kém hơn bạn khác.

Năm câu hỏi trước khi đăng ký

Trước khi gật đầu, em trả lời được năm câu dưới đây. Câu nào chưa trả lời được thì đi hỏi thầy cô phụ trách, đừng đoán.

  • Cuộc thi do ai tổ chức và thông tin đến từ đâu? Thông tin qua trường, Sở GD&ĐT, đoàn trường thường đáng tin hơn tin nhắn lan truyền.
  • Em sẽ luyện được điều gì? Nếu không nói được, có lẽ đây chưa phải cuộc thi dành cho em lúc này.
  • Các mốc thời gian là gì? Hạn đăng ký, hạn nộp bài, ngày thi các vòng. Đặt cạnh lịch kiểm tra ở trường xem có chồng nhau không.
  • Có mất phí hay phải mua gì không? Cuộc thi đòi đóng tiền qua tài khoản cá nhân, hứa "chắc giải" hay đòi thông tin riêng quá nhiều cần hỏi người lớn trước.
  • Ai hướng dẫn em? Có thầy cô đồng hành thì việc chuẩn bị đỡ lạc hướng hơn rất nhiều.

Ví dụ giả định: Khoa, học sinh lớp 11 ở Hải Phòng, được rủ tham gia ba cuộc thi trong cùng học kỳ. Ngồi trả lời năm câu, Khoa thấy hai cuộc có vòng chung kết trùng tuần thi học kỳ, chỉ một cuộc hợp lịch và đúng điều Khoa muốn luyện là thuyết trình. Khoa chọn một, và dồn sức cho nó.

Kế hoạch chuẩn bị không quá tải

Một kế hoạch tốt chia nhỏ việc chuẩn bị theo tuần và chừa khoảng trống cho việc học chính. Khung dưới đây dùng cho cuộc thi có khoảng tám tuần chuẩn bị, em co giãn theo cuộc thi của mình.

Giai đoạnViệc chínhGiờ mỗi tuần
Tuần 1–2Đọc kỹ thể lệ, xem bài mẫu hoặc phần thi các năm trước nếu có, hỏi thầy cô2–3 giờ
Tuần 3–5Luyện phần chính: làm đề, làm bản thử, tập nói3–4 giờ
Tuần 6Nhờ người góp ý: thầy cô, bạn, bố mẹ nghe thử3 giờ
Tuần 7Sửa theo góp ý, tập lại toàn bộ3–4 giờ
Tuần 8Giảm tải, ngủ đủ, chuẩn bị đồ dùng và giấy tờ1–2 giờ

Giờ trong bảng là gợi ý cho cuộc thi không phải môn chính. Nếu tuần nào ở trường có kiểm tra, em dời giờ chuẩn bị sang tuần sau thay vì thức khuya. Thiếu ngủ trước ngày thi gây hại nhiều hơn thiếu một buổi ôn.

Thi cá nhân hay thi theo nhóm

Thi cá nhân rèn sự tự chủ. Em tự quyết, tự chịu trách nhiệm, tự xếp lịch. Hợp với bạn thích làm một mình và đã có nề nếp tự học.

Thi theo nhóm rèn cách làm việc với người khác. Em học cách chia việc, nghe ý kiến trái chiều, giữ hạn chung. Nhưng nhóm cần được chọn kỹ: bạn hợp tính không quan trọng bằng bạn giữ lời.

Nhóm nên chốt vai từ đầu. Ai lo phần nội dung, ai lo phần trình bày, ai nhắc hạn. Nhóm không chốt vai thường dồn việc vào tuần cuối.

Đừng chọn nhóm chỉ vì có "bạn giỏi". Một bạn ôm hết việc thì các bạn khác không học được gì, còn bạn ấy thì quá tải. Nhóm tốt là nhóm mà ai cũng có phần rõ ràng.

Bàn trước chuyện nếu có người rút lui. Trong vài tháng chuẩn bị, có thể có bạn bận hay ốm. Hỏi thể lệ xem có được thay người không, và nhóm tính phương án từ sớm.

Tự hỏi mình trước khi chọn. Em có thường làm xong việc mà không cần ai nhắc không? Em có chịu được khi ý mình không được chọn không? Nếu câu đầu là có, thi cá nhân sẽ dễ với em. Nếu câu sau là có, em sẽ làm nhóm tốt. Hai câu đều có thì em chọn theo cuộc thi; hai câu đều chưa thì đây là dịp để luyện, chỉ cần chọn sân chơi nhỏ trước.

Khi bố mẹ, thầy cô kỳ vọng nhiều hơn em muốn

Có những bạn được chọn đi thi vì học tốt một môn, trong khi chính em không thấy hứng thú. Có những bạn muốn thi một cuộc văn nghệ nhưng bố mẹ chỉ muốn em thi môn học. Cả hai tình huống đều thường gặp, và đều nên được nói ra thay vì im lặng làm theo rồi mệt mỏi.

Khi nói chuyện, em nói về thời gian và điều em muốn luyện, không nói về chuyện ai đúng ai sai. Câu mẫu: "Con biết bố mẹ mong con thi môn Toán, nhưng học kỳ này con muốn thử cuộc thi viết vì con muốn luyện cách trình bày ý. Con xin thử một lần, nếu không hợp thì kỳ sau con sẽ tập trung môn chính." Lời đề nghị có giới hạn rõ ràng thường dễ được lắng nghe hơn.

Với thầy cô, nếu em không muốn đi thi, em cứ nói thẳng nhưng lễ phép, kèm lý do cụ thể như lịch học dày, đang phải phụ việc nhà, hay muốn dành sức cho một hoạt động khác. Thầy cô thường tôn trọng khi học sinh nói rõ lý do từ sớm, hơn là nhận lời rồi bỏ giữa chừng.

Những ngày sát cuộc thi và ngày thi

Ba ngày trước: không học thêm điều mới. Lúc này chỉ ôn lại những gì đã luyện, tập lại phần trình bày một hai lần. Học thêm kiến thức mới sát ngày thi dễ làm em rối và mất tự tin vào những gì đã chắc.

Một ngày trước: chuẩn bị đồ dùng. Giấy tờ theo yêu cầu của ban tổ chức, dụng cụ, trang phục, nước uống. Hỏi rõ địa điểm, giờ có mặt, đường đi và người đưa đón. Để sẵn mọi thứ ở một chỗ từ tối hôm trước.

Ngủ đủ đêm trước. Thức khuya ôn thêm một tiếng thường đổi lấy cả buổi thi kém tỉnh táo. Nếu khó ngủ vì hồi hộp, nằm nghỉ cũng tốt hơn ngồi dậy ôn.

Ăn sáng nhẹ, quen thuộc. Không thử món lạ vào sáng ngày thi. Mang theo chút đồ ăn nhẹ nếu cuộc thi kéo dài.

Khi gặp phần khó. Hít thở chậm vài lần, làm phần chắc trước. Với thi nói, nếu quên ý thì dừng một nhịp, nhìn lại ý chính đã chuẩn bị rồi nói tiếp; giám khảo hiểu rằng học sinh hồi hộp.

Sau khi thi xong. Đừng vội dò đáp án hay so bài với bạn ngay tại chỗ. Về nhà nghỉ ngơi, vài ngày sau hãy ngồi nhìn lại một cách bình tĩnh.

Nhìn lại sau khi thi, dù kết quả thế nào

Kết quả cuộc thi phụ thuộc vào nhiều thứ ngoài tầm tay em: đề năm đó, cách chấm, người cùng thi. Điều em giữ được là những gì đã học trong lúc chuẩn bị. Sau mỗi cuộc thi, em tự trả lời mấy câu này vào sổ.

  • Trong lúc chuẩn bị, em đã làm được điều gì mà trước đó chưa làm được?
  • Phần nào em làm tốt hơn em nghĩ, phần nào em chưa ổn?
  • Nếu làm lại, em sẽ đổi gì trong cách chuẩn bị?
  • Em có muốn tiếp tục sân chơi này không, hay muốn thử loại khác?
  • Em cần cảm ơn ai đã giúp em trong thời gian qua?

Nếu không đạt giải, em được phép buồn vài ngày. Sau đó, đọc lại câu trả lời ở trên: danh sách điều em học được hiếm khi trống. Nếu có giải, cũng nên đọc lại, vì giải thưởng làm người ta dễ quên mình đã chuẩn bị thế nào để lần sau làm lại được. Nếu sau cuộc thi em buồn kéo dài, mất ngủ, chán ăn nhiều tuần, hãy nói với người lớn tin cậy hoặc chuyên viên tư vấn học đường của trường.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh có nên tham gia nhiều cuộc thi cùng lúc không?

Phần lớn học sinh chỉ nên dồn sức cho một cuộc thi mỗi học kỳ, nhất là cuộc thi cần chuẩn bị dài. Tham gia nhiều cùng lúc dễ khiến lịch chồng nhau, thiếu ngủ và ảnh hưởng việc học chính ở trường.

Làm sao biết một cuộc thi có đáng tin hay không?

Hỏi thầy cô phụ trách hoặc xem thông tin có được trường, Sở GD&ĐT, đoàn trường thông báo không. Cẩn trọng với cuộc thi đòi đóng tiền vào tài khoản cá nhân, hứa chắc có giải hoặc đòi nhiều thông tin riêng của gia đình.

Không đạt giải có phải là phí thời gian không?

Không. Thời gian chuẩn bị giúp em luyện kỹ năng, quen làm việc theo hạn và hiểu mình hơn. Những điều đó vẫn còn dù kết quả thế nào. Hãy viết lại điều em học được để thấy rõ.

Học sinh ở trường nhỏ, ít thông tin cuộc thi thì làm sao?

Em có thể hỏi thầy cô bộ môn, anh chị phụ trách đoàn, hoặc nhờ bố mẹ hỏi thêm. Bắt đầu từ sân chơi cấp trường hay cấp tỉnh cũng là cách tốt để làm quen trước khi tính xa hơn.

Có nên nghỉ học thêm để tập trung chuẩn bị cho cuộc thi không?

Đây là chuyện cần bàn cùng bố mẹ và thầy cô, dựa trên việc học chính của em đang thế nào. Thông thường, giảm tạm một buổi học thêm trong vài tuần cao điểm hợp lý hơn là bỏ hẳn.

Thi theo nhóm mà một bạn không làm thì xử lý ra sao?

Hỏi riêng bạn ấy xem đang gặp khó gì, chia nhỏ việc cho dễ bắt đầu, và nếu vẫn không ổn thì nhờ thầy cô hướng dẫn góp ý. Tránh trách nhau trong nhóm chung vì dễ làm cả nhóm rã.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138