PhanDau.comPhấn Đấu
Vượt khó khi học hành chững lại

Lên lớp 10 học không theo kịp: vì sao hụt nhịp năm đầu cấp ba và cách bắt nhịp lại

Nhiều bạn học tốt ở cấp hai nhưng lên lớp 10 thì hụt nhịp. Những thay đổi thật giữa hai cấp học và kế hoạch tám tuần để học sinh bắt nhịp lại với cấp ba.

group of tenth grade students walking up a wide school staircase on the first weeks of term, one boy pausing at the top, low angle from behind, bright morning light

Lên lớp 10 học không theo kịp là chuyện rất thường gặp, kể cả với những bạn học vững ở cấp hai. Lý do chính không nằm ở việc bạn kém đi, mà ở ba thay đổi cùng lúc: nhịp bài giảng nhanh hơn, kiến thức trừu tượng hơn, và phần tự học ở nhà lớn hơn hẳn. Bắt nhịp lại là điều chỉnh cách học cho hợp với ba thay đổi đó, thường mất khoảng sáu đến tám tuần.

Bài này giúp bạn gọi tên từng thay đổi, so sánh cách học cũ và cách học cần có, rồi đi theo một kế hoạch tám tuần. Nếu bạn đang ở giữa học kỳ I và thấy mình chới với, đây là lúc tốt nhất để bắt đầu, vì càng để lâu thì phần hổng càng dày.

Cấp hai và cấp ba khác nhau ở những chỗ nào

Bảng dưới đây so những thay đổi mà học sinh lớp 10 hay kể lại. Không phải trường nào cũng giống hệt, nhưng phần lớn các bạn sẽ thấy mình trong vài hàng.

Khía cạnhỞ cấp hai thường làỞ cấp ba thường làĐiều cần chỉnh
Nhịp bài giảngMỗi bài được nhắc lại, luyện nhiều trên lớpMột bài có thể chỉ một hai tiết, luyện tập phần lớn ở nhàTự luyện ở nhà ngay trong ngày học
Độ trừu tượngNhiều ví dụ gần gũi, tính toán trực tiếpNhiều khái niệm, ký hiệu, chứng minh, lập luậnHiểu định nghĩa trước khi làm bài
Ghi chépThầy cô đọc chậm, ghi bảng đầy đủThầy cô giảng nhanh, ghi bảng ý chínhTự ghi ý của mình, không chờ đọc chép
Tự họcBài tập về nhà ít, có kiểm tra vở thường xuyênTự quyết học bao nhiêu, ít ai kiểm vởTự đặt lịch và tự kiểm tra mình
Môn họcPhần lớn học chung một chương trìnhCó môn bắt buộc và nhóm môn lựa chọn theo chương trình 2018Hỏi rõ yêu cầu từng môn ngay từ đầu
Bạn bèBạn từ nhỏ, cùng khuBạn mới từ nhiều nơi, nhiều nhịp học khác nhauTìm một hai bạn để hỏi bài

Hàng "tự học" thường là chỗ hụt lớn nhất. Ở cấp hai, nhiều bạn quen việc thầy cô và bố mẹ nhắc. Lên cấp ba, nếu không ai nhắc thì bài tập cứ trôi, và chỉ đến khi kiểm tra mới thấy mình đã bỏ dở bao nhiêu.

Tình huống của Khoa, lớp 10 ở Hải Phòng

Khoa (tên giả định) học lớp 10 ở Hải Phòng. Ở cấp hai, cậu thuộc nhóm học đều trong lớp, Toán là môn cậu tự tin nhất. Lên lớp 10, sau sáu tuần, Khoa thấy mình gần như không làm được bài tập về mệnh đề và tập hợp, phần mở đầu của Toán lớp 10, và bắt đầu nghĩ "lên cấp ba mình kém hẳn đi".

Khi ngồi so bảng cấp hai và cấp ba, Khoa nhận ra cậu vẫn học như cũ: nghe giảng, về nhà mở vở chép lại những gì thầy viết trên bảng, rồi làm bài tập khi sắp kiểm tra. Ở cấp hai cách này đủ, vì mỗi dạng bài được luyện ba bốn lần trên lớp. Ở cấp ba, mỗi tiết đi qua một khái niệm mới, phần luyện để lại cho học sinh.

Khoa đổi một việc: tối nào có tiết Toán thì làm ngay ba bài tập của tiết đó, kể cả khi chưa được giao. Cậu cũng đọc lại định nghĩa trong sách trước khi làm. Hai tuần đầu khá vất vả vì mất nhiều thời gian, nhưng sang tuần thứ tư, những bài từng làm cậu bối rối bắt đầu trở thành dạng quen.

Kế hoạch tám tuần bắt nhịp năm đầu cấp ba

Mỗi giai đoạn hai tuần tập trung vào một thói quen. Đừng cố làm cả tám tuần trong một tuần; thói quen cần thời gian mới vào nếp.

  1. Tuần 1 và 2: làm bài tập của mỗi tiết ngay trong ngày học đó, dù ít. Ghi lại môn nào tốn thời gian nhất.
  2. Tuần 3 và 4: tập ghi chép bằng ý của mình trên lớp. Mỗi trang vở để một cột hẹp bên lề ghi câu hỏi và chỗ chưa hiểu.
  3. Tuần 5 và 6: mỗi tối dành mười phút đọc lại cột câu hỏi, tự trả lời những gì đã hiểu, mang phần còn lại đi hỏi thầy cô hoặc bạn.
  4. Tuần 7 và 8: cuối mỗi tuần tự làm một đề ngắn của môn khó nhất, gấp sách lại, để kiểm tra phần đã học có vững không.
  5. Suốt tám tuần: giữ giờ ngủ ổn định. Năm đầu cấp ba nhiều bạn vừa đổi trường vừa học thêm, rất dễ thiếu ngủ.

Sau tám tuần, nhìn lại bảng ở đầu bài. Nếu những hàng như ghi chép và tự học đã chuyển sang cột "cấp ba", bạn đã bắt nhịp xong phần khó nhất.

Câu em tự hỏi mình sau mỗi tuần

Không cần viết dài. Cuối tuần, trả lời nhanh những câu này vào một trang sổ. Sau vài tuần đọc lại, bạn sẽ thấy rõ mình đang thay đổi chỗ nào.

  • Tuần này, mình đã làm bài tập ngay trong ngày ở bao nhiêu tiết?
  • Có tiết nào mình ngồi nghe mà không hiểu gì không, và mình đã làm gì sau tiết đó?
  • Mình đã hỏi thầy cô hoặc bạn bè được mấy câu?
  • Môn nào mình thấy dễ thở hơn tuần trước, môn nào nặng hơn?
  • Mình ngủ đủ được mấy đêm?
  • Có người bạn nào ở lớp mới mình thấy có thể học cùng không?

Những câu này không đo điểm. Chúng đo thói quen, vì ở năm đầu cấp ba thói quen thay đổi trước, điểm thay đổi sau. Ai chỉ nhìn điểm trong những tuần đầu thường nản quá sớm. Nếu sau bốn tuần mà câu thứ hai vẫn lặp lại ở cùng một môn, đó là môn cần hỏi thầy cô sớm nhất.

Ghi chép kiểu cấp ba: một trang vở nên có gì

Ở cấp hai, nhiều bạn quen chép nguyên văn những gì trên bảng. Ở cấp ba, thầy cô thường chỉ ghi ý chính và giảng phần còn lại bằng lời, nên chép nguyên bảng là bỏ sót phần lớn bài. Một trang vở hữu ích cho năm đầu cấp ba thường có bốn phần: tên khái niệm và định nghĩa viết lại bằng lời của bạn, một ví dụ thầy cô đưa ra, một chỗ mình còn thắc mắc, và một dòng ngắn nối khái niệm này với bài trước.

Bạn không cần viết đẹp hay đầy đủ ngay. Trên lớp, ghi nhanh từ khoá và ví dụ; tối về, dành năm phút viết lại định nghĩa bằng lời của mình và điền dòng nối với bài trước. Chính năm phút buổi tối này giúp khái niệm ở lại trong đầu, và khi ôn kiểm tra bạn đọc vở của mình mà hiểu được, không phải mượn vở bạn khác.

Khoa ở Hải Phòng ban đầu thấy cách này chậm. Sau ba tuần, cậu nhận ra khi ôn bài kiểm tra Toán, mình chỉ cần đọc lại cột thắc mắc và các ví dụ đã ghi, thay vì phải lật sách từ đầu như trước.

Bố mẹ giúp được gì trong năm đầu cấp ba

Phần này dành cho cha mẹ đọc cùng. Ở năm đầu cấp ba, điều con cần nhất thường không phải thêm lớp học thêm, mà là một khoảng thời gian yên để tự làm bài và một giấc ngủ đủ. Cha mẹ có thể giúp bằng cách giữ giờ ăn tối ổn định, hạn chế việc nhà dồn vào buổi tối các ngày có nhiều bài, và hỏi con về cách học thay vì chỉ hỏi về điểm.

Một câu hỏi có ích là "Tuần này môn nào con thấy khó theo nhất, khó ở chỗ nào?" thay cho "Kiểm tra được mấy điểm?". Câu đầu mở ra chuyện cụ thể để cùng tìm cách; câu sau thường chỉ dẫn tới một con số và một khoảng im lặng. Nếu con nói đang hụt nhịp, cha mẹ nên cho con vài tuần điều chỉnh cách học trước khi quyết định đăng ký thêm lớp.

Không nên so con với anh chị hay bạn bè cùng tuổi, vì mỗi bạn vào cấp ba với một hành trang và một nhịp riêng. Nếu thấy con mệt mỏi kéo dài, ngại đến trường hoặc thay đổi thói quen ăn ngủ rõ rệt, hãy liên lạc với giáo viên chủ nhiệm để cùng tìm hiểu.

Những chỗ hay sai ở năm đầu cấp ba

Chờ tới gần kiểm tra mới làm bài tập. Với nhịp bài giảng ở cấp ba, chờ hai tuần nghĩa là có cả chục khái niệm dồn lại. Làm trong ngày giúp mỗi khái niệm được luyện khi còn nhớ lời thầy cô giảng.

Đăng ký học thêm thật nhiều môn ngay từ đầu năm. Học thêm dày khiến bạn không còn thời gian tự làm bài, đúng phần mà cấp ba đòi hỏi nhiều nhất. Nên dành vài tuần đầu xem môn nào thật sự hụt rồi mới quyết.

Ngại hỏi vì sợ bạn mới nghĩ mình kém. Ở lớp mới, ai cũng đang dò nhịp. Câu hỏi của bạn rất có thể cũng là câu hỏi của nhiều người khác chưa dám nói.

Kết luận mình chọn sai nhóm môn lựa chọn sau vài tuần. Hụt nhịp trong vài tuần đầu xảy ra với cả những môn bạn hợp. Nếu sau một học kỳ vẫn thấy không phù hợp, hãy hỏi giáo viên chủ nhiệm về quy định điều chỉnh môn của trường, vì mỗi trường có cách làm riêng theo hướng dẫn của Sở GD&ĐT.

Khi hụt nhịp đi kèm những khó khăn khác

Năm đầu cấp ba không chỉ đổi cách học. Nhiều bạn đổi cả đường đi học, có bạn ở trọ hoặc ở ký túc xá lần đầu, có bạn vào lớp không có ai quen. Những thay đổi này cộng lại làm việc học khó hơn, và đó là chuyện bình thường của một giai đoạn chuyển tiếp, không phải dấu hiệu bạn không đủ sức.

Nếu ngoài chuyện học, bạn thấy mình thường xuyên lo lắng không ngủ được, không muốn đến lớp vì một người hay một nhóm cụ thể, hoặc bị trêu chọc liên tục, hãy nói với giáo viên chủ nhiệm hoặc chuyên viên tư vấn học đường. Họ đã gặp nhiều học sinh lớp 10 trong cảnh tương tự và biết cách giúp. Nếu có ai đe doạ, đánh, hay xâm hại bạn, hãy báo người lớn ngay hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

Với các bạn ở trọ xa nhà, giữ một buổi gọi điện cố định mỗi tuần với gia đình cũng giúp nhiều. Không cần nói chuyện học; chỉ cần có một chỗ để kể tuần vừa rồi thế nào.

Câu hỏi thường gặp

Lên lớp 10 học không theo kịp có phải do mình kém đi không?

Thường là không. Cách học hợp với cấp hai chưa chắc hợp với nhịp và độ trừu tượng của cấp ba. Khi điều chỉnh cách tự học và ghi chép, phần lớn học sinh bắt nhịp lại sau khoảng sáu đến tám tuần.

Mỗi tối học sinh lớp 10 nên tự học bao lâu?

Không có con số chung cho mọi bạn. Quan trọng là làm bài tập của các tiết trong ngày ngay hôm đó và còn đủ giờ ngủ. Nếu luôn phải thức rất khuya mới xong, hãy xem lại lịch học thêm hoặc cách làm bài.

Có nên đi học thêm ngay từ đầu lớp 10 không?

Nên chờ vài tuần để biết môn nào thật sự hụt. Học thêm quá nhiều từ đầu dễ lấy mất thời gian tự học, trong khi tự học là kỹ năng cấp ba đòi hỏi nhiều nhất.

Thấy chọn chưa hợp nhóm môn lựa chọn thì làm sao?

Đừng kết luận quá sớm vì vài tuần đầu ai cũng hụt nhịp. Nếu sau một học kỳ vẫn thấy không hợp, hãy hỏi giáo viên chủ nhiệm về quy định điều chỉnh môn của trường và hướng dẫn của Sở GD&ĐT.

Lớp mới không quen ai thì học nhóm thế nào?

Bắt đầu bằng việc hỏi một bạn ngồi gần một câu về bài học hôm đó. Sau vài lần hỏi qua lại, bạn sẽ biết ai có nhịp học hợp với mình để rủ ôn cùng trước các bài kiểm tra.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138