PhanDau.comPhấn Đấu
Vượt khó khi học hành chững lại

Học lực đi xuống cả học kỳ: tìm đúng chỗ tụt trước khi tăng giờ học thêm

Học lực đi xuống dần qua một học kỳ thường có một chỗ tụt cụ thể. Cách học sinh tự soi bốn tuần gần nhất, nhận ra kiểu tụt và kéo lại trong sáu tuần.

teenage boy sitting at a wooden desk by a window in the late afternoon, spreading old notebooks in a row, seen from behind, soft warm side light

Học lực đi xuống qua cả một học kỳ hiếm khi do "lười" chung chung; nó thường bắt đầu từ một chỗ tụt cụ thể: một môn bị hổng một chương, một thói quen học bị vỡ, hoặc một khoảng thời gian bận việc khác kéo dài. Tìm ra chỗ đó trước rồi mới quyết định học thêm, vì thêm giờ vào sai chỗ chỉ làm bạn mệt hơn mà kết quả không nhích.

Bài này dành cho học sinh tự làm, không cần ai chấm cho mình. Bạn sẽ soi lại bốn tuần gần nhất bằng chính vở và bài kiểm tra của mình, xếp tình trạng vào một trong bốn kiểu tụt hay gặp, rồi lập kế hoạch sáu tuần kéo lại. Cha mẹ đọc cùng cũng được, nhưng người cầm bút nên là con.

Học lực tụt dần khác tụt đột ngột ở chỗ nào

Có hai dạng đi xuống rất khác nhau. Dạng thứ nhất là tụt đột ngột: đang ổn, bỗng một tháng mọi thứ rơi hẳn. Dạng này thường gắn với một sự kiện rõ, như ốm, chuyển nhà, chuyện gia đình, hay một mối quan hệ ở lớp có vấn đề. Dạng thứ hai là tụt dần: mỗi bài kiểm tra kém đi một chút, mỗi tuần bỏ dở thêm một bài tập, đến cuối học kỳ nhìn lại mới giật mình.

Tụt dần khó nhận ra hơn vì không có ngày nào đáng báo động. Bạn vẫn đi học đủ, vẫn ngồi vào bàn mỗi tối, chỉ là mỗi lần ngồi được ít việc hơn. Nhiều bạn mô tả cảm giác "vẫn học mà sao không vào". Câu đó thật ra là manh mối: việc học vẫn diễn ra, nhưng có một khâu nào đó trong chuỗi nghe giảng, ghi chép, làm bài, tự kiểm tra đã đứt.

Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải "học thêm môn gì", mà là "mình tụt từ lúc nào và ở khâu nào". Trả lời được câu đó, bạn sẽ thấy việc cần làm thường nhỏ hơn mình tưởng. Không trả lời được mà vội đăng ký thêm lớp, bạn dễ lấp đầy buổi tối bằng giờ ngồi lớp trong khi chỗ đứt vẫn nằm nguyên.

Bốn kiểu tụt hay gặp và dấu hiệu của từng kiểu

Đặt tình trạng của bạn cạnh bảng dưới đây. Phần lớn học sinh rơi vào một kiểu chính, đôi khi kèm một kiểu phụ. Nhận đúng kiểu thì cách gỡ cũng khác.

Kiểu tụtDấu hiệu bạn tự thấy đượcChỗ đứt thường nằm ởViệc gỡ đầu tiên
Tụt một hai môn, các môn khác vẫn ổnChỉ sợ giờ của một vài môn, bài tập môn đó để cuối cùngMột chương nền bị hổng, các bài sau dựa vào nóLần ngược tìm chương hổng, vá trước khi học tiếp bài mới
Tụt đều mọi mônMôn nào cũng kém đi một chút, buổi tối ngồi lâu mà ít việcGiờ giấc, giấc ngủ, điện thoại, hoặc một việc ngoài học chiếm sứcSửa lịch ngủ và giờ ngồi học trước, chưa đụng tới nội dung
Bài tập về nhà vẫn ổn, bài kiểm tra kémLàm ở nhà được, vào lớp làm bài thì quên, thiếu giờHọc bằng cách nhìn lời giải, chưa tự làm khi không có gợi ýTự kiểm tra gấp sách lại, có bấm giờ
Bài tập về nhà bỏ dở, bài kiểm tra kéo theoVở bài tập trống dần, chép bạn cho đủKhông theo kịp trên lớp nên về nhà không biết bắt đầuGhi chép lại trên lớp, hỏi ngay chỗ chưa hiểu

Bảng không dùng để dán nhãn bạn là ai. Nó chỉ giúp gọi tên tình trạng của mấy tuần này. Tình trạng thì thay đổi được, và thường thay đổi nhanh hơn bạn nghĩ khi đã biết chỗ cần sửa.

Tình huống của Quân, lớp 11 ở Đắk Lắk

Quân (tên giả định) học lớp 11 ở Đắk Lắk. Lớp 10 cậu học khá đều. Sang học kỳ I lớp 11, bài kiểm tra Vật lí và Hoá học thấp dần, đến giữa tháng mười hai thì Toán cũng bắt đầu đi xuống. Bố mẹ Quân tính cho cậu đi học thêm cả ba môn, mỗi tuần thêm sáu buổi tối.

Trước khi đăng ký, Quân ngồi soi lại vở. Cậu nhận ra vở Vật lí bắt đầu thưa từ khoảng tuần thứ năm, khi các bài dao động bắt đầu cần tính toán nhiều. Hoá học tụt cùng lúc vì cậu bỏ qua mấy buổi ôn công thức ở đầu năm. Toán tụt muộn hơn và chỉ ở chương lượng giác, chương dựa vào phần giá trị lượng giác mà cậu học vội ở lớp 10. Ba môn tụt nhưng không phải ba chỗ đứt rời nhau: hai trong ba chỗ đều quy về việc vài phần nền chưa vững.

Quân và bố mẹ quyết định chỉ học thêm Vật lí, còn Toán thì cậu tự ôn lại phần lượng giác lớp 10 trong ba tuần, Hoá học thì hỏi thẳng cô bộ môn xin danh sách công thức cần thuộc. Sáu buổi tối mỗi tuần rút còn hai. Thời gian còn lại dành cho việc tự làm bài không nhìn lời giải, chỗ mà trước đó Quân gần như bỏ trống.

Soi lại bốn tuần gần nhất trong một buổi tối

Bạn cần khoảng một tiếng rưỡi, bút hai màu và toàn bộ vở, bài kiểm tra đã trả của bốn tuần gần nhất. Làm một mình trước, sau đó mới đưa bố mẹ hay thầy cô xem.

  1. Xếp vở từng môn thành hàng, lật tới tuần đầu tiên trong bốn tuần. Đánh dấu bằng bút màu những ngày vở trống hoặc chỉ chép đề mà không có lời giải của chính mình.
  2. Với mỗi bài kiểm tra đã trả, khoanh câu sai và ghi cạnh đó một trong ba chữ: "không biết" (chưa từng hiểu), "quên" (đã hiểu nhưng không nhớ), "ẩu" (biết mà làm sai).
  3. Đếm xem chữ nào nhiều nhất ở từng môn. Nhiều "không biết" là hổng kiến thức; nhiều "quên" là thiếu ôn lại; nhiều "ẩu" là thiếu luyện có bấm giờ hoặc đang mệt.
  4. Viết ra giấy một dòng cho mỗi môn đang tụt: "Môn ... tụt từ khoảng tuần ..., chủ yếu vì ...". Chưa viết được thì để trống, đừng đoán cho đủ.
  5. Ghi thêm một dòng về giấc ngủ và điện thoại trong bốn tuần đó: ngủ lúc mấy giờ, tối nào ngồi học mà vẫn cầm máy.
  6. Gạch dưới chỗ đứt chung nếu có, như Quân thấy hai môn cùng quy về phần nền chưa vững.

Kết quả của buổi tối này là một trang giấy, không phải một bản tự trách. Nếu trang giấy cho thấy chỗ đứt nằm ở giấc ngủ chứ không phải kiến thức, đó là tin tốt: sửa giấc ngủ rẻ hơn học thêm rất nhiều.

Những câu em nên tự hỏi mình trước khi nói chuyện với bố mẹ

Trước khi bàn chuyện học thêm hay đổi lịch, hãy trả lời thật lòng những câu dưới đây vào sổ. Không ai cần đọc câu trả lời nếu bạn không muốn, nhưng có chúng thì cuộc nói chuyện với bố mẹ sẽ cụ thể hơn hẳn.

  • Mình bắt đầu thấy học khó hơn từ khoảng lúc nào, và lúc đó có chuyện gì khác trong đời mình không?
  • Môn nào mình còn thấy làm được, môn nào mình đã bắt đầu né?
  • Trên lớp, mình hiểu được khoảng bao nhiêu phần bài giảng, hay chỉ chép cho đủ?
  • Buổi tối mình ngồi vào bàn mấy giờ, và thật sự làm bài được bao lâu trong số đó?
  • Có chuyện gì ở lớp, ở nhà làm mình hay nghĩ tới lúc đang học không?
  • Nếu được chọn một việc thay đổi ngay tuần này, mình chọn việc gì?

Câu cuối là câu quan trọng nhất. Một thay đổi do chính bạn chọn thường giữ được lâu hơn ba thay đổi người khác đặt cho bạn. Nếu câu thứ năm làm bạn thấy nặng lòng, hãy đọc kỹ mục cuối bài về lúc nên tìm người lớn.

Chỗ hay làm sai khi muốn kéo học lực lên

Đăng ký học thêm ngay khi thấy điểm tụt. Lớp học thêm dạy theo tiến độ của lớp đó, không theo chỗ hổng của bạn. Nếu chỗ đứt nằm ở phần nền lớp dưới, bạn sẽ ngồi thêm giờ nghe bài mới mà vẫn không hiểu như trên lớp chính.

Học dồn đến khuya để bù. Thức khuya làm buổi học hôm sau trên lớp kém đi, tức là bạn bù một chỗ và đục thêm một chỗ khác. Nếu kiểu tụt của bạn là tụt đều mọi môn, giấc ngủ thường là thứ cần sửa đầu tiên.

Ôn lại toàn bộ từ đầu năm. Nghe có vẻ chắc chắn nhưng quá dài, bỏ dở giữa chừng rất dễ. Chỉ vá chương đang làm bạn vấp và những chương nó dựa vào là đủ để bắt kịp bài mới.

Đo tiến bộ chỉ bằng điểm bài kiểm tra tiếp theo. Điểm có độ trễ. Trong hai ba tuần đầu, dấu hiệu đúng hướng là vở đầy lại, bài tập tự làm được nhiều hơn, câu "không biết" ít đi. Điểm thường lên sau những thứ đó.

Giấu bố mẹ cho tới khi có kết quả học kỳ. Giấu thì tới lúc lộ ra, cả nhà chỉ còn thời gian cãi nhau mà không còn thời gian sửa. Nói sớm kèm trang giấy soi bốn tuần giúp cuộc nói chuyện xoay quanh việc cần làm.

Kế hoạch sáu tuần kéo lại, chia theo việc chứ không theo điểm

Mẫu dưới đây dựa trên tình huống tụt một hai môn kèm giấc ngủ lệch. Bạn chỉnh theo trang giấy soi bốn tuần của mình, nhưng giữ tinh thần: mỗi tuần một việc chính, đo bằng việc đã làm.

TuầnViệc chínhCách tự kiểm cuối tuần
1Đưa giờ ngủ về trước mười một giờ, điện thoại sạc ngoài phòng họcĐếm số tối ngủ đúng giờ trong bảy tối
2Ghi chép đầy đủ trên lớp ở môn tụt nặng nhất, đánh dấu chỗ chưa hiểuVở có ghi chép đủ các buổi, có dấu hỏi ở chỗ cần hỏi
3Vá chương nền đã tìm ra, mỗi tối khoảng bốn mươi phútTự làm lại ba bài ở chương đó mà không nhìn lời giải
4Mang dấu hỏi trong vở đi hỏi thầy cô hoặc bạn học vữngSố dấu hỏi đã được giải đáp
5Làm đề ngắn có bấm giờ, gấp sách lạiĐếm lại ba chữ "không biết", "quên", "ẩu" như lúc soi
6Chuyển sang môn tụt thứ hai, giữ nguyên nếp của bốn tuần trướcSo trang giấy tuần sáu với trang giấy ban đầu

Nếu đến tuần thứ sáu mà chữ "không biết" vẫn chiếm đa số ở một môn, lúc đó học thêm có mục tiêu rõ mới đáng cân nhắc: bạn biết chính xác cần người dạy lại phần nào.

Khi nào việc học đi xuống cần thêm người lớn

Phần lớn trường hợp, học sinh tự soi và tự sửa được với một chút hỗ trợ của gia đình. Nhưng có lúc chuyện học tụt chỉ là bề nổi. Nếu khi trả lời các câu tự hỏi, bạn thấy mình mất ngủ kéo dài, không còn muốn làm cả những việc từng thích, hay né tới lớp vì sợ một người hoặc một nhóm bạn, thì đó là lúc nên nói với người lớn bạn tin, như bố mẹ, giáo viên chủ nhiệm hoặc chuyên viên tư vấn học đường của trường.

Bạn không cần phải chắc mình "có vấn đề" mới được nói. Chỉ cần nói đúng điều đang xảy ra: "Mấy tuần nay em ngủ rất kém và không tập trung được", thế là đủ để người lớn bắt đầu giúp. Nếu bạn hoặc một bạn bè đang bị đánh, bị đe doạ hay bị ai đó xâm hại, hãy gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, hoặc báo ngay cho người lớn gần nhất.

Học lực là thứ kéo lại được. Một học kỳ đi xuống không quyết định cả con đường phía trước của bạn, dù con đường đó là trung học phổ thông, học nghề, cao đẳng hay đại học.

Câu hỏi thường gặp

Học lực đi xuống bao lâu thì nên lo?

Nếu chỉ một bài kiểm tra thấp thì chưa đáng lo. Nếu hai tới ba tuần liền vở thưa dần và bài kiểm tra cùng môn liên tục thấp hơn trước, đó là lúc nên ngồi soi lại bốn tuần gần nhất như hướng dẫn, đừng đợi tới cuối học kỳ.

Có nên đi học thêm ngay khi thấy điểm tụt không?

Nên chờ tới khi biết chỗ đứt nằm ở đâu. Nếu chỗ đứt là giấc ngủ hay điện thoại, học thêm không giải quyết được. Nếu là một chương nền bị hổng, học thêm có mục tiêu rõ mới phát huy tác dụng.

Tụt nhiều môn cùng lúc thì bắt đầu từ môn nào?

Bắt đầu từ chỗ đứt chung nếu có, thường là giấc ngủ, giờ ngồi học hoặc một phần nền dùng cho nhiều môn. Nếu không có chỗ chung, chọn môn bạn còn làm được một phần, vì thấy tiến bộ sớm giúp bạn giữ sức cho môn khó hơn.

Làm sao nói với bố mẹ khi học lực đi xuống mà không bị mắng?

Nói sớm và mang theo trang giấy soi bốn tuần. Khi bạn đã chỉ ra mình tụt từ lúc nào, vì sao và định sửa việc gì trước, cuộc nói chuyện thường chuyển sang chuyện bố mẹ giúp được gì thay vì trách móc.

Bao lâu thì thấy điểm lên lại?

Thường điểm đi sau những thay đổi trong cách học khoảng vài tuần. Trong thời gian chờ, hãy đo bằng việc: vở đầy lại, tự làm được bài không nhìn lời giải, câu sai vì không biết ít đi. Những dấu hiệu đó đến trước điểm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138