PhanDau.comPhấn Đấu
Tìm hiểu nghề bằng trải nghiệm thật

Tham quan nhà máy, doanh nghiệp cùng trường: học sinh quan sát và hỏi gì cho đáng

Buổi tham quan nhà máy, doanh nghiệp, hợp tác xã cùng trường: chuẩn bị gì, quan sát theo ba lớp, câu hỏi nên dành cho người hướng dẫn và ghi lại thế nào sau chuyến đi.

Group of Vietnamese high school students in white shirts and safety helmets walking along a yellow-lined aisle of a bright food packaging factory, seen from behind, wide shot

Một buổi tham quan nhà máy, doanh nghiệp hay hợp tác xã cùng trường cho bạn thấy hàng chục nghề trong cùng một nơi, nếu bạn biết nhìn quá dây chuyền sản phẩm để thấy người làm từng khâu và chuẩn bị sẵn vài câu hỏi cho người hướng dẫn. Nhiều học sinh về chỉ nhớ "máy to, sạch sẽ, được tặng quà", vì đi theo đoàn mà không có điều gì cụ thể để tìm.

Bài này giúp bạn chuẩn bị trước chuyến đi, quan sát theo ba lớp, đặt câu hỏi đúng lúc, giữ an toàn trong khu sản xuất và ghi lại trong một trang sổ khi về. Áp dụng cho nhiều loại nơi tham quan: nhà máy chế biến, xưởng cơ khí, trang trại, hợp tác xã nông nghiệp, cảng, bệnh viện, toà soạn, trung tâm điều hành.

Chuẩn bị trước chuyến đi

Lớp 11A của Duy ở Bắc Ninh được nhà trường đưa đi tham quan một nhà máy lắp ráp linh kiện điện tử. Cô chủ nhiệm giao cho lớp năm việc cần làm trong tuần trước chuyến đi.

  1. Tìm hiểu nơi sắp đến làm ra sản phẩm gì, sản phẩm đó đi đâu sau khi rời nhà máy.
  2. Mỗi bạn viết hai câu hỏi muốn hỏi người hướng dẫn, nộp cho lớp trưởng để gom lại, bỏ câu trùng.
  3. Chia nhóm quan sát: nhóm để ý máy móc, nhóm để ý người làm, nhóm để ý khâu kiểm tra chất lượng, nhóm để ý an toàn.
  4. Đọc lại nội quy tham quan nhà trường gửi: trang phục, giày, không mang gì vào khu sản xuất.
  5. Chuẩn bị sổ nhỏ, bút, không định chụp ảnh khi chưa biết nơi đó có cho phép hay không.

Chia nhóm quan sát là bước nhiều lớp bỏ qua nhưng lại làm buổi tham quan có ích gấp nhiều lần. Khi mỗi nhóm có một thứ cụ thể để tìm, cả lớp về sẽ ghép lại được một bức tranh đầy đủ thay vì ba mươi người cùng nhìn một cái máy.

Quan sát theo ba lớp

Hầu hết học sinh chỉ nhìn lớp thứ nhất. Hai lớp sau mới cho thấy thế giới nghề trong một doanh nghiệp.

Lớp quan sátCâu hỏi trong đầuVí dụ ở nhà máy Duy đến
Lớp 1: sản phẩm và dây chuyềnNguyên liệu vào đâu, ra đâu, qua những khâu nào?Bảng mạch đi qua máy gắn linh kiện, lò hàn, khâu kiểm tra bằng mắt và bằng máy, đóng gói
Lớp 2: người làm ở từng khâuAi đứng ở mỗi khâu, họ làm bằng tay hay giám sát máy, họ mặc gì, ngồi hay đứng?Công nhân thao tác, kỹ thuật viên chỉnh máy, nhân viên kiểm tra chất lượng, tổ trưởng ca
Lớp 3: những nghề không đứng trong xưởngAi lo đơn hàng, kho, an toàn, bảo trì, nhân sự, bếp ăn, xe đưa đón?Phòng kỹ thuật, kho vận, an toàn lao động, nhân sự, kế toán, bảo trì điện

Duy đếm được hơn mười nghề khác nhau trong cùng một nhà máy, trong đó có những nghề Duy chưa từng nghe tên như kỹ thuật viên bảo trì máy hay nhân viên kế hoạch sản xuất. Một nhà máy là một bản đồ nghề thu nhỏ, và lớp thứ ba thường có nhiều nghề hợp với học sinh không thích đứng máy.

Bản đồ nghề trong một nhà máy: ví dụ các vị trí

Bảng dưới là ví dụ chung cho một nhà máy sản xuất cỡ vừa, để bạn biết nên tìm những ai khi đi tham quan. Đường học ghi theo loại hình, thời gian và điều kiện cụ thể cần tra ở trường và cơ quan quản lý.

Vị tríLàm gì trong ngàyThường học theo đường nào
Công nhân vận hànhThao tác, theo dõi máy ở một khâu, báo lỗiĐào tạo tại doanh nghiệp, sơ cấp hoặc trung cấp nghề
Kỹ thuật viên bảo trìKiểm tra, sửa chữa, thay thế linh kiện máyTrung cấp, cao đẳng nhóm điện, cơ khí, tự động hoá
Nhân viên kiểm tra chất lượngLấy mẫu, đo, đối chiếu tiêu chuẩn, ghi kết quảTrung cấp, cao đẳng hoặc đại học theo ngành sản phẩm
Nhân viên kho vậnNhập, xuất, sắp xếp nguyên liệu và thành phẩmTrung cấp, cao đẳng logistics hoặc đào tạo tại chỗ
Nhân viên kế hoạch sản xuấtLên lịch chạy máy, cân đối đơn hàng và nguyên liệuCao đẳng, đại học nhóm kinh tế, kỹ thuật
Cán bộ an toàn lao độngKiểm tra quy trình an toàn, hướng dẫn người lao độngCao đẳng, đại học kèm chứng chỉ chuyên môn

Bảng cho thấy một điều nhiều học sinh chưa biết: trong cùng một nơi, có người vào nghề sau lớp 9, có người sau trung cấp, cao đẳng, đại học, và tất cả cùng cần cho dây chuyền chạy. Không vị trí nào là hạng dưới; thiếu người bảo trì hay người kho vận thì nhà máy cũng dừng như thiếu kỹ sư.

Câu hỏi nên dành cho người hướng dẫn

Thường chỉ có mười đến mười lăm phút hỏi đáp cuối buổi. Chọn câu hỏi về con người và công việc, không hỏi điều đã có trong phần giới thiệu.

  • Một ngày của người công nhân, người kỹ thuật viên ở đây bắt đầu và kết thúc lúc nào, có làm theo ca không?
  • Người mới vào làm ở khâu này cần học bao lâu thì làm được một mình?
  • Ở đây có những vị trí nào mà người học nghề sau lớp 9 hoặc sau lớp 12 có thể bắt đầu?
  • Lỗi nào trên dây chuyền gây phiền nhất, và ai là người phát hiện?
  • Công việc ở đây thay đổi thế nào khi có thêm máy tự động?
  • Anh chị có lời khuyên gì cho học sinh muốn làm việc trong ngành này?

Không hỏi về thu nhập, số lượng tuyển hay chuyện nội bộ công ty. Nếu người hướng dẫn nhắc tới chương trình đào tạo, học nghề liên kết, ghi lại để về tra kỹ thông tin chính thức, đừng coi đó là lời hứa tuyển dụng.

An toàn và cư xử trong khu sản xuất

Đi đúng lối dành cho khách. Nhà máy thường kẻ vạch lối đi. Ra khỏi vạch là có thể vào đường xe nâng hay khu máy đang chạy.

Đội mũ, đeo khẩu trang, mặc áo bảo hộ khi được phát. Đừng tháo ra để chụp ảnh cho đẹp. Đồ bảo hộ ở khu sản xuất có lý do, kể cả khi bạn chỉ đứng xem năm phút.

Không chạm vào máy, sản phẩm, bảng điều khiển. Một nút bấm vô tình có thể làm dừng cả dây chuyền. Muốn xem kỹ thì xin người hướng dẫn chỉ.

Không chụp ảnh khi chưa được phép. Nhiều nơi có quy trình riêng phải giữ kín. Hỏi trước một lần cho cả đoàn, nghe theo câu trả lời.

Nói nhỏ, không đùa nghịch. Công nhân đang làm việc và cần tập trung. Một đoàn học sinh ồn ào đi qua làm người đang thao tác dễ sai.

Cảm ơn người làm. Một câu chào khẽ, một lời cảm ơn khi đi qua khâu của họ là cách tôn trọng những người đang làm việc ngay trước mặt mình.

Tham quan nơi không phải nhà máy

Không phải trường nào cũng ở gần khu công nghiệp. Học sinh ở nông thôn có thể tham quan hợp tác xã nông nghiệp, trang trại, cơ sở chế biến nông sản, làng nghề. Ba lớp quan sát vẫn dùng được: sản phẩm đi qua những khâu nào, ai làm ở mỗi khâu, ai lo những việc không nằm ngoài đồng như bán hàng, giữ giống, sổ sách, máy móc.

Ở hợp tác xã, bạn sẽ thấy rõ những nghề nông nghiệp ngày nay cần cả kỹ thuật lẫn kinh doanh: người hiểu đất và giống, người vận hành máy, người làm bao bì, người liên hệ với nơi thu mua. Ở bệnh viện, toà soạn hay cảng, bạn thấy một nơi làm việc vận hành liên tục ngày đêm và cần phối hợp giữa nhiều nghề.

Nếu trường chưa tổ chức chuyến tham quan, lớp có thể đề xuất với thầy cô chủ nhiệm, gợi ý nơi gần trường mà phụ huynh trong lớp đang làm. Một phụ huynh làm ở hợp tác xã hay xưởng nhỏ thường sẵn lòng giới thiệu cho một nhóm học sinh có thầy cô đi cùng.

Thầy cô và phụ huynh tổ chức thế nào cho chuyến đi có ích

Phần lớn giá trị của một chuyến tham quan được quyết định trước khi xe lăn bánh. Thầy cô nên trao đổi trước với doanh nghiệp rằng đoàn muốn nghe về con người và các vị trí công việc, không chỉ về sản phẩm và thành tích của công ty. Đề nghị dành mười lăm phút cuối cho học sinh hỏi, và nếu được, cho đoàn gặp một hai người làm ở các vị trí khác nhau, như một kỹ thuật viên trẻ và một người làm lâu năm.

Chia đoàn nhỏ, mỗi nhóm có một thầy cô hoặc phụ huynh đi kèm, để học sinh nghe rõ và dễ hỏi. Một đoàn bốn mươi người đứng quanh một cái máy thì chỉ hàng đầu nghe được.

Phụ huynh có thể giúp bằng cách giới thiệu nơi mình làm, đi cùng đoàn, hoặc sau chuyến đi hỏi con một câu cụ thể: "Con thấy người nào làm việc gì mà con nhớ nhất?". Tránh biến chuyến đi thành buổi so sánh nghề nào tốt hơn hay nhắc con "học không giỏi thì vào đây làm". Câu nói đó làm con xem thường người lao động và chẳng giúp con chọn đường.

Sau chuyến đi: một trang sổ và một buổi chia sẻ

Tối hôm đó, viết một trang: ba khâu mình nhớ nhất, ba nghề mình thấy trong nhà máy, một nghề mình muốn tìm hiểu thêm và lý do, một điều mình ngại nếu phải làm ở đây. Dòng "điều mình ngại" quan trọng: tiếng ồn, đứng lâu, làm ca đêm, môi trường lạnh của kho đông lạnh. Biết rõ để lần sau khi tìm hiểu nghề, bạn hỏi đúng chỗ.

Nếu lớp đã chia nhóm quan sát, dành một tiết sinh hoạt để mỗi nhóm kể năm phút. Nhóm để ý người làm sẽ kể những thứ nhóm để ý máy móc bỏ qua, và ngược lại. Gom lại, cả lớp có một danh sách nghề trong nhà máy dài hơn bất kỳ ai tự ghi được.

Duy chọn tìm hiểu tiếp nghề kỹ thuật viên bảo trì máy. Bước tiếp theo Duy ghi vào sổ là hỏi chuyện một người làm bảo trì, nhờ bố hỏi một đồng nghiệp cũ. Chuyến tham quan một buổi đã thành một manh mối, và manh mối ấy dẫn tới một cuộc trò chuyện thật.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh có tự xin tham quan nhà máy được không?

Thường các doanh nghiệp chỉ nhận đoàn có tổ chức qua nhà trường, đoàn thanh niên hoặc địa phương, vì cần sắp xếp người hướng dẫn và bảo đảm an toàn. Học sinh nên đề xuất qua thầy cô chủ nhiệm thay vì tự đi xin.

Nên tham quan loại doanh nghiệp nào trước?

Chọn nơi gần, có sản phẩm bạn dùng hằng ngày như thực phẩm, may mặc, điện tử, nông sản. Khi biết sản phẩm, bạn dễ hình dung các khâu và dễ đặt câu hỏi hơn so với nơi làm ra thứ hoàn toàn xa lạ.

Không được chụp ảnh thì làm sao nhớ được?

Ghi từ khoá vào sổ ngay sau mỗi khâu và viết lại trong tối hôm đó. Chia nhóm quan sát cũng giúp, vì mỗi người chỉ cần nhớ kỹ một phần rồi ghép lại với cả lớp.

Tham quan một buổi có đủ để hiểu một nghề không?

Không đủ để hiểu sâu một nghề, nhưng rất tốt để biết có những nghề nào tồn tại. Từ đó chọn một hai nghề và tìm hiểu tiếp bằng cách hỏi chuyện người làm nghề hoặc đi theo quan sát một buổi.

Học sinh không thích môi trường nhà máy thì chuyến đi có phí không?

Không phí. Biết mình không thích tiếng ồn, làm ca hay đứng lâu là thông tin có ích. Hơn nữa nhà máy còn rất nhiều nghề không đứng trong xưởng như kế hoạch, kho vận, nhân sự, có khi lại hợp với bạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138