Ở trọ đi học cấp ba xa nhà, thứ dễ mất nhất không phải kiến thức mà là nếp: không còn ai nhắc giờ học, giờ ngủ, bữa ăn đều đặn và người để kể chuyện mỗi tối. Giữ được việc học là tự dựng lại ba thứ đó bằng một khung giờ cố định, một vài thoả thuận với bạn cùng phòng và một lịch liên lạc với gia đình.
Nhiều bạn ở vùng cao, vùng xa phải xuống trung tâm tỉnh hay phường lớn học trung học phổ thông, ở trọ, ở nhà người quen hoặc ở ký túc xá. Bài này dành cho các bạn đó và cho bố mẹ ở nhà: cách xếp một ngày, giữ sức, sống chung phòng, vượt qua những tuần nhớ nhà và giữ an toàn cho bản thân.
Tình huống của Hà, lớp 10 ở Lào Cai
Hà (tên giả định) nhà ở một xã vùng cao của Lào Cai, lên lớp 10 phải xuống học ở phường trung tâm, cách nhà hơn bốn mươi cây số. Em thuê chung một phòng trọ với một bạn cùng xã, cuối tuần mới về nhà. Tháng đầu, Hà thấy được tự do: không ai giục đi ngủ, muốn ăn mì lúc nào cũng được, tối nào cũng nói chuyện điện thoại với bạn tới khuya.
Sang tháng thứ hai, Hà bắt đầu dậy muộn, hai lần suýt trễ tiết đầu, bài tập Toán bỏ trống mấy buổi liền. Tiền ăn mẹ gửi hết trước cuối tháng vì em hay mua đồ ăn vặt. Mỗi lần mẹ gọi hỏi "học hành sao con", Hà đều nói "bình thường", rồi tắt máy thấy buồn mà không biết vì sao.
Cô chủ nhiệm để ý thấy Hà ngủ gật nên giữ em lại hỏi chuyện. Cô gợi ý Hà viết ra một ngày của mình, rồi cùng em dựng lại một khung giờ giống như khi còn ở nhà: giờ dậy, giờ ăn, giờ học, giờ tắt điện thoại. Hà và bạn cùng phòng thống nhất buổi tối tắt đèn lớn lúc mười một giờ. Một tháng sau, việc học của em ổn định lại, và cuộc gọi với mẹ mỗi tối Chủ nhật trở thành lúc em kể thật tuần mình đã thế nào.
Ba thứ mất đi khi xa nhà và cách tự dựng lại
Ở nhà, nhiều việc diễn ra mà bạn không để ý, vì bố mẹ đã lo. Khi ở trọ, mỗi thứ dưới đây đều phải có người thay, và người đó thường là chính bạn.
| Ở nhà có sẵn | Khi ở trọ dễ thành | Tự dựng lại bằng |
|---|---|---|
| Người nhắc giờ dậy, giờ học, giờ ngủ | Thức khuya, dậy muộn, học lúc nào hứng | Khung giờ viết ra giấy dán trong tủ, báo thức cố định, điện thoại sạc xa giường |
| Bữa cơm đúng giờ, đủ món | Ăn mì gói, bỏ bữa sáng, ăn vặt thay cơm | Nấu cơm đơn giản theo ca với bạn cùng phòng, chia tiền ăn theo tuần |
| Người hỏi han mỗi tối | Giữ chuyện trong lòng, buồn không biết kể ai | Lịch gọi về nhà cố định, một bạn thân ở lớp, giáo viên chủ nhiệm |
| Góc học quen thuộc | Học trên giường, vừa học vừa nằm | Một bàn nhỏ hoặc mặt phẳng riêng chỉ để học |
| Người giữ tiền tiêu | Hết tiền trước cuối tháng | Chia tiền theo tuần, ghi chi tiêu vào sổ |
Không cần dựng lại cả năm hàng trong một tuần. Bắt đầu từ giờ ngủ và bữa sáng, vì hai thứ này kéo theo mọi thứ khác: ngủ đủ và ăn sáng thì ngồi lớp mới tỉnh, nghe giảng mới vào.
Dựng khung một ngày ở phòng trọ
Khung giờ dưới đây là mẫu cho học sinh học buổi sáng. Bạn chỉnh theo lịch của trường mình, nhưng giữ nguyên tinh thần: mỗi việc có giờ cố định, và giờ ngủ không bị xê dịch.
- Sáng: dậy cùng một giờ mỗi ngày, kể cả thứ Bảy. Ăn sáng trước khi đi học, dù chỉ là xôi hay bánh mì.
- Trưa: về phòng ăn cơm, nghỉ trưa không quá bốn mươi lăm phút để chiều không bị lờ đờ.
- Chiều: nếu không có tiết, dành một tiếng rưỡi làm bài tập cần tập trung, trước khi mệt.
- Chiều muộn: đi chợ, nấu cơm, giặt giũ, vận động nhẹ như đi bộ, đá cầu.
- Tối: ăn tối xong học thêm khoảng một tiếng rưỡi, chia môn khó lên trước.
- Trước khi ngủ: soạn sách vở cho hôm sau, cắm sạc điện thoại ngoài tầm với của giường, tắt đèn đúng giờ đã hẹn.
Viết khung giờ ra giấy và dán ở chỗ hay nhìn thấy. Khi không có ai nhắc, tờ giấy làm thay phần đó. Tuần đầu sẽ có ngày lệch; quan trọng là hôm sau quay lại đúng khung, không bỏ luôn.
Ăn, ngủ, tiền tiêu: giữ sức để còn học
Bữa sáng là bữa đáng giữ nhất. Bỏ bữa sáng thì tiết thứ ba thứ tư đã đói và mất tập trung. Mua sẵn đồ ăn sáng đơn giản để trong phòng cho những hôm dậy muộn.
Nấu cơm chung tiết kiệm hơn ăn hàng. Hai ba bạn cùng phòng góp tiền nấu chung, chia ca nấu và rửa bát, vừa đủ chất vừa đỡ tốn. Mì gói chỉ nên là bữa dự phòng, không phải bữa chính.
Chia tiền theo tuần, không theo tháng. Nhận tiền bố mẹ gửi, chia ngay thành bốn phần, mỗi tuần chỉ tiêu phần của tuần đó. Ghi chi tiêu vào một cuốn sổ nhỏ để cuối tháng biết tiền đi đâu, và kể lại với bố mẹ khi cần thêm.
Ngủ đúng giờ dù không ai bắt. Ở trọ, giờ ngủ là thứ trôi đầu tiên vì không còn ai tắt đèn. Thức khuya nói chuyện hay xem điện thoại vài đêm là đủ làm cả tuần học kém đi.
Ốm thì báo ngay. Sốt, đau bụng kéo dài thì báo bố mẹ, chủ nhà hoặc giáo viên chủ nhiệm, đừng cố nằm một mình trong phòng. Để sẵn số điện thoại của người lớn ở gần trong máy và trên một tờ giấy.
Ở chung phòng với bạn: những thoả thuận nên có từ đầu
Phần lớn va chạm giữa bạn cùng phòng không phải vì ai xấu, mà vì không ai nói trước. Ngồi với nhau một buổi trong tuần đầu và thống nhất vài điều:
- Giờ tắt đèn lớn và giờ giữ yên lặng để học, kể cả khi có bạn bè sang chơi.
- Ai dùng bàn học vào khung giờ nào, nếu phòng chỉ có một bàn.
- Lịch nấu cơm, rửa bát, quét phòng, đổ rác theo ngày.
- Tiền điện, nước, tiền ăn chung chia thế nào và ai giữ.
- Có cho bạn bè ngủ lại phòng không, và báo trước thế nào.
- Khi có chuyện không vừa ý, nói thẳng với nhau trong ngày, không để dồn.
Viết những thoả thuận này ra một tờ giấy, cả hai cùng đọc. Nếu bạn cùng phòng thường xuyên kéo bạn về tụ tập khuya, rủ đi chơi bỏ học, hay có chuyện bạn thấy không an toàn, hãy báo bố mẹ và giáo viên chủ nhiệm để tìm cách đổi chỗ ở.
Những tuần nhớ nhà
Nhớ nhà thường đến mạnh nhất ở tháng thứ hai, thứ ba, khi cái mới đã hết lạ và việc học bắt đầu nặng. Có bạn thấy buồn vào buổi tối, có bạn chỉ muốn tới cuối tuần để về. Đây là cảm giác rất phổ biến ở học sinh ở trọ, và thường nhẹ dần khi bạn có nếp sinh hoạt ổn định và có vài người bạn thân ở trường.
Một lịch gọi về nhà cố định giúp nhiều hơn là gọi bất chợt. Ví dụ mỗi tối Chủ nhật gọi lâu một chút, các tối khác nhắn vài dòng. Khi gọi, thử kể một chuyện cụ thể trong tuần thay vì chỉ nói "bình thường": một tiết học hay, một bữa nấu hỏng, một bài làm được. Bố mẹ ở xa thường lo nhất khi không biết con đang sống ra sao.
Tham gia một câu lạc bộ hay một nhóm thể thao ở trường cũng giúp bạn có thêm chỗ thuộc về. Nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, làm bạn mất ngủ, bỏ ăn hay không muốn tới lớp, hãy kể với giáo viên chủ nhiệm hoặc chuyên viên tư vấn học đường. Bạn không phải gồng một mình chỉ vì bố mẹ ở xa.
Cuối tuần, tự hỏi mình sáu câu
Không có bố mẹ bên cạnh thì cũng không ai nhận ra sớm khi bạn bắt đầu trượt khỏi nếp. Mỗi tối Chủ nhật, trước cuộc gọi về nhà, trả lời nhanh những câu này vào sổ:
- Tuần này mình dậy đúng giờ được mấy buổi, ngủ trước giờ hẹn được mấy đêm?
- Có bữa sáng nào bỏ không, có bữa chính nào chỉ ăn mì gói?
- Bài tập môn nào bị bỏ trống hoặc làm vội cho xong?
- Tiền tuần này còn bao nhiêu so với dự tính?
- Có chuyện gì với bạn cùng phòng hay ở lớp làm mình khó chịu mà chưa nói?
- Điều gì trong tuần mình muốn kể với bố mẹ?
Câu cuối giúp cuộc gọi về nhà có nội dung thật. Nếu hai ba tuần liền các câu đầu đều cho câu trả lời xấu đi, đó là lúc nên nói với giáo viên chủ nhiệm hoặc bố mẹ để cùng điều chỉnh, thay vì đợi tới khi có bài kiểm tra kém mới lộ ra.
Giữ an toàn khi sống xa bố mẹ
Ở tuổi học sinh, sống một mình hoặc với bạn bè đồng nghĩa bạn phải tự để ý thêm những điều mà ở nhà bố mẹ đã lo. Vài nguyên tắc chung:
- Bố mẹ biết rõ địa chỉ phòng trọ, số điện thoại chủ nhà và bạn cùng phòng.
- Khoá cửa khi ra ngoài và khi ngủ; không cho người lạ vào phòng.
- Không đi chơi khuya; nếu phải về muộn, đi cùng bạn và báo cho người ở phòng biết.
- Không vay mượn tiền qua người lạ hay ứng dụng trên mạng, không nhận lời làm việc gì mà phải giữ bí mật với bố mẹ.
- Dùng điện, bếp cẩn thận, rút ổ cắm nồi cơm, bếp điện khi ra khỏi phòng.
- Có người lớn tin cậy ở gần, như giáo viên chủ nhiệm hay người quen của gia đình, để gọi khi cần.
Nếu bạn bị ai đó đe doạ, đánh, quấy rối, đụng chạm hay ép làm điều không muốn, dù là người ngoài, chủ nhà hay người quen, đó không phải lỗi của bạn. Hãy báo ngay cho bố mẹ, giáo viên chủ nhiệm hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh cấp ba ở trọ xa nhà làm sao giữ được nếp học?
Viết ra một khung giờ cố định cho dậy, ăn, học và ngủ, dán ở chỗ dễ thấy và giữ đúng kể cả cuối tuần. Thống nhất với bạn cùng phòng giờ yên lặng để học và giờ tắt đèn, vì không còn bố mẹ nhắc thay.
Nên ở trọ một mình hay ở chung với bạn?
Ở chung với một bạn tin cậy, cùng trường hoặc cùng quê thường an toàn hơn và đỡ cô đơn hơn ở một mình. Quan trọng là thống nhất các thoả thuận về giờ học, giờ ngủ và tiền chung ngay từ tuần đầu.
Nhớ nhà quá thì có nên về nhà nhiều hơn không?
Về nhà cuối tuần là bình thường, nhưng về giữa tuần thường làm lỡ học và khó quen chỗ mới. Một lịch gọi điện cố định, vài người bạn thân và một câu lạc bộ ở trường giúp nỗi nhớ nhà nhẹ dần.
Ở trọ hết tiền giữa tháng thì làm sao?
Nói thật với bố mẹ sớm, kèm sổ ghi chi tiêu để cùng xem tiền đi đâu. Từ tháng sau, chia tiền theo tuần ngay khi nhận và nấu chung với bạn cùng phòng thay vì ăn hàng nhiều bữa.
Bố mẹ ở xa có thể giúp con ở trọ như thế nào?
Biết rõ chỗ ở, chủ nhà và bạn cùng phòng, giữ liên lạc với giáo viên chủ nhiệm, và gọi con vào giờ cố định để hỏi chuyện cụ thể trong tuần. Hỏi con sống thế nào, ăn ngủ ra sao, không chỉ hỏi về điểm số.