PhanDau.comPhấn Đấu
Đặt mục tiêu học tập

Mục tiêu học tập của em khác kỳ vọng của bố mẹ: viết một bản cả nhà cùng chấp nhận

Khi mục tiêu học tập của em khác điều bố mẹ mong: tách kỳ vọng thành ba lớp, viết hai bản cạnh nhau, tìm phần chung, mở lời đúng lúc và biết nhờ ai khi còn vướng.

A Vietnamese teenage boy and his father sitting on low stools at a family kitchen table, drinking tea and talking, both faces turned away from camera, warm evening light

Khi mục tiêu học tập của em khác kỳ vọng của bố mẹ, cách gỡ hiệu quả nhất thường không phải tranh luận ai đúng, mà là viết hai bản mục tiêu cạnh nhau, tìm ra phần cả hai cùng muốn, rồi dựng một bản chung từ phần đó. Phần lớn kỳ vọng của bố mẹ có ba lớp: kết quả mong muốn, nỗi lo phía sau, và cách làm bố mẹ nghĩ là đúng. Hai bên thường giống nhau ở lớp giữa nhiều hơn em tưởng.

Bài này viết cho học sinh, từ góc nhìn của em. Nội dung gồm cách tách ba lớp của một kỳ vọng, mẫu bảng hai bản mục tiêu, cách tìm phần chung, một cuộc nói chuyện chia theo bước, câu mẫu cho lúc bất đồng, tình huống giả định ở Huế, và việc nên làm khi vẫn chưa thống nhất được. Cha mẹ đọc bài này cũng thấy được con mình có thể đang nghĩ gì.

Tách ba lớp của một kỳ vọng

Lớp ngoài cùng: kết quả bố mẹ mong. Ví dụ “con phải vào lớp chuyên”, “con phải học khối tự nhiên”, “học kỳ này con phải có học lực giỏi”. Đây là phần dễ nghe thấy nhất, cũng là phần dễ gây tranh cãi nhất.

Lớp giữa: nỗi lo hoặc mong muốn phía sau. Đằng sau “phải vào lớp chuyên” có thể là “bố mẹ sợ con học ở môi trường không đủ động lực”, hay “bố mẹ muốn con sau này có nhiều lựa chọn”. Lớp này thường ít được nói ra, nhưng là lớp quan trọng nhất.

Lớp trong cùng: cách làm bố mẹ tin là đúng. Ví dụ “phải học thêm nhiều mới giỏi”, “phải thức khuya ôn bài”. Cách làm này đến từ kinh nghiệm của bố mẹ hồi trẻ, khi điều kiện khác bây giờ.

Áp dụng cho chính em. Mục tiêu của em cũng có ba lớp như vậy. “Con muốn học trường gần nhà” có thể đi kèm “con muốn có giờ giúp việc nhà và tham gia câu lạc bộ”. Tách lớp của mình giúp em nói rõ hơn em thật sự cần gì.

Vì sao phải tách. Hai bên hay cãi nhau ở lớp ngoài, trong khi lớp giữa lại gần nhau. Khi nhìn thấy lớp giữa, cuộc nói chuyện chuyển từ “con sai, bố mẹ đúng” sang “mình cùng lo một chuyện, chỉ khác cách”.

Viết hai bản mục tiêu cạnh nhau

Trước khi nói chuyện, em ngồi một mình viết bảng sau. Cột của bố mẹ, em điền theo những gì em đã nghe; chỗ nào không chắc thì ghi “cần hỏi”.

Điều bố mẹ mongĐiều em muốn
Kết quảVào lớp chuyên Toán năm lớp 10Vào trường gần nhà, theo được chương trình
Nỗi lo, mong muốn phía sauCần hỏi: có phải sợ con thiếu động lực?Có thời gian cho câu lạc bộ âm nhạc, giúp mẹ buổi chiều
Cách làmHọc thêm Toán bốn buổi một tuầnTự học có kế hoạch, học thêm một buổi
Điều hai bên giống nhauMuốn con học vững ToánMuốn học vững Toán vì thích môn này

Dòng cuối là chỗ quan trọng nhất. Nếu em điền được dù chỉ một ý chung, cuộc nói chuyện đã có điểm bắt đầu. Trong ví dụ trên, cả hai đều muốn em học vững Toán; khác nhau chủ yếu ở trường nào và học bằng cách nào.

Đừng điền cột của bố mẹ bằng giọng mỉa mai hay đoán ý xấu. Bảng này chỉ có ích khi em cố gắng hiểu bố mẹ đúng như họ nghĩ.

Từ dòng cuối, em thử phác một bản chung ba dòng: điều cả nhà cùng giữ, điều em được thử theo cách của mình, và mốc cả nhà ngồi xem lại. Bản phác này chưa phải đáp án; nó là thứ để mang vào cuộc nói chuyện, cho bố mẹ sửa, gạch, thêm.

Một cuộc nói chuyện chia theo bước

Cuộc nói chuyện về mục tiêu nên được chuẩn bị như một việc quan trọng, không nói lúc vội hay lúc đang có chuyện khác.

  1. Chọn lúc. Một buổi tối cuối tuần, khi bố mẹ không mệt, không có khách, không phải lúc vừa nhận điểm kiểm tra.
  2. Mở lời bằng điểm chung. “Con biết bố mẹ muốn con học vững Toán, con cũng muốn vậy. Con muốn bàn về cách làm.”
  3. Hỏi lớp giữa của bố mẹ. “Bố mẹ lo nhất điều gì nếu con không vào lớp chuyên?” Rồi nghe cho hết, không ngắt lời.
  4. Nói lớp giữa của em. Nói điều em cần, không chỉ điều em không muốn. “Con cần có giờ cho câu lạc bộ vì đó là chỗ con thấy vui và nghỉ được.”
  5. Đề xuất một bản chung và một thời gian thử. “Con đề nghị mình thử cách này trong một học kỳ, giữa kỳ cả nhà xem lại.”
  6. Ghi lại điều đã thống nhất. Viết ra giấy, mỗi bên giữ một bản hoặc dán ở chỗ cả nhà thấy.

Không cần xong trong một lần. Nếu cuộc nói chuyện căng, dừng ở bước ba và hẹn hôm khác. Lần sau thường dễ hơn vì cả hai bên đã có thời gian nghĩ.

Câu mẫu cho lúc bất đồng

Khi bố mẹ không đồng ý ngay, em có thể dùng những câu dưới đây để giữ cuộc nói chuyện tiếp tục thay vì cãi nhau:

  • “Con hiểu bố mẹ lo chuyện đó. Mình thử nghĩ xem có cách nào vừa đỡ lo cho bố mẹ, vừa hợp với con không ạ?”
  • “Con chưa chắc mình đúng. Con muốn thử trong một thời gian ngắn, nếu không được con sẽ làm theo cách của bố mẹ.”
  • “Bố mẹ có thể kể con nghe hồi bố mẹ học thì thế nào không? Con muốn hiểu vì sao bố mẹ tin cách đó.”
  • “Con cần thêm thời gian nghĩ. Mình nói tiếp vào tối Chủ nhật được không ạ?”
  • “Con muốn nhờ cô chủ nhiệm cho thêm ý kiến, bố mẹ thấy sao?”

Những câu này có chung một điểm: không phủ nhận nỗi lo của bố mẹ, và luôn đề nghị một bước tiếp theo. Tránh những câu như “bố mẹ không hiểu gì cả” hay “đời con để con quyết”, vì chúng đóng cuộc nói chuyện lại ngay.

Tình huống: An lớp 11 ở Huế

An (nhân vật giả định) học lớp 11 ở Huế. Bố mẹ mong An dồn sức cho các môn tự nhiên vì nghĩ như vậy sau này dễ có việc. An học khá các môn đó nhưng thích Lịch sử và Ngữ văn hơn, và đặt mục tiêu học kỳ là “viết được bài nghị luận có lập luận chặt” cùng “tham gia câu lạc bộ thuyết minh di tích của trường”.

Trước khi nói chuyện, An viết bảng hai bản. Ở dòng “nỗi lo phía sau”, An ghi “cần hỏi”. Tối Chủ nhật, An hỏi bố mẹ lo điều gì nhất. Mẹ nói: “Mẹ sợ con chọn theo sở thích nhất thời rồi sau này hối hận.” Bố thêm: “Bố muốn con giữ được nhiều đường, đừng tự đóng cửa sớm.”

An nhận ra lớp giữa của bố mẹ không phải “phải học tự nhiên” mà là “giữ nhiều lựa chọn”. Bản mục tiêu chung cả nhà viết ra gồm: giữ nhịp học đều các môn tự nhiên theo lớp, không cắt bớt; An được tham gia câu lạc bộ một buổi mỗi tuần; trong học kỳ, An và bố cùng đi hỏi chuyện một người làm hướng dẫn viên và một người làm biên tập để hiểu nghề thật. Giữa kỳ, cả nhà xem lại. An giữ được cả hai mục tiêu của mình, còn bố mẹ thấy yên tâm vì con không bỏ môn nào.

Những chỗ hay sai khi nói chuyện mục tiêu với bố mẹ

Mở đầu bằng điều em không muốn. “Con không muốn học thêm nữa” khiến bố mẹ phải đứng ra bảo vệ quyết định cũ. Mở bằng điều cả hai cùng muốn rồi mới tới chỗ khác nhau thì cuộc nói chuyện mềm hơn nhiều.

Nói lúc đang giận. Ngay sau một trận cãi nhau hay ngay khi vừa nhận điểm thấp, cả hai bên đều khó nghe nhau. Đợi một hai ngày, khi đã bình tĩnh, rồi hẹn giờ nói chuyện.

Đem bạn bè ra so. “Bạn A có được học trường gần nhà đâu” hay “bố mẹ bạn B cho bạn ấy tự chọn” hiếm khi giúp gì. Bố mẹ sẽ trả lời bằng một ví dụ ngược lại, và câu chuyện trôi khỏi chính em.

Muốn thắng trọn trong một lần. Đòi bố mẹ đồng ý hết mọi điều ngay hôm đó thường dẫn tới không đồng ý điều gì. Xin thử một phần, trong một thời gian, kèm cách xem lại, dễ được gật đầu hơn.

Không giữ phần mình đã hứa. Nếu đã thống nhất em giữ nhịp học các môn tự nhiên mà sau ba tuần em bỏ, lần nói chuyện sau sẽ khó hơn nhiều. Giữ đúng phần của mình là cách tốt nhất để bố mẹ tin em ở lần tới.

Khi vẫn chưa thống nhất được

Có những lần hai bên đã nói chuyện mấy lượt mà vẫn chưa gặp nhau. Lúc đó em có thể tạm chấp nhận một phần ý bố mẹ trong một học kỳ, kèm điều kiện sẽ xem lại, thay vì giằng co mỗi ngày. Một học kỳ đủ để cả nhà có thêm thông tin thật, không chỉ dựa vào suy đoán.

Em cũng có thể nhờ người thứ ba mà cả hai bên tin: giáo viên chủ nhiệm, một người họ hàng lớn tuổi mà bố mẹ quý, hoặc chuyên viên tư vấn học đường ở trường. Người thứ ba không phân xử ai đúng, nhưng giúp cuộc nói chuyện bình tĩnh hơn và có thêm góc nhìn.

Nếu bất đồng kéo dài làm em mất ngủ, sợ về nhà, hoặc cảm thấy không còn ai để nói, hãy tìm gặp chuyên viên tư vấn học đường hoặc một thầy cô em tin. Nếu ở nhà em bị đánh, bị đe doạ hay bị xâm hại, hãy gọi tổng đài 111 để được hỗ trợ; đó không còn là chuyện bất đồng về mục tiêu nữa.

Phần lớn các gia đình không rơi vào trường hợp đó. Bất đồng về mục tiêu học tập là chuyện bình thường giữa hai thế hệ cùng thương nhau nhưng nhìn khác nhau, và có thể gỡ dần qua nhiều lần nói chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Có nên làm theo kỳ vọng của bố mẹ dù em không muốn không?

Trước khi quyết, hãy tìm hiểu nỗi lo phía sau kỳ vọng đó. Thường sẽ có một bản chung đáp ứng được phần lớn mong muốn của cả hai bên. Nếu chưa tìm ra, có thể thử theo ý bố mẹ một thời gian ngắn rồi cùng xem lại.

Làm sao biết mục tiêu của em là thật hay chỉ là thích nhất thời?

Thử hỏi em đã thích điều đó bao lâu, đã từng bỏ công sức cho nó chưa, và em có sẵn lòng làm những phần chán của nó không. Đi hỏi chuyện người đã làm thật cũng giúp em và bố mẹ cùng thấy rõ hơn.

Nếu bố mẹ không chịu nghe em nói thì sao?

Chọn thời điểm khác, chuẩn bị bảng hai bản mục tiêu và bắt đầu bằng điểm chung. Nếu vẫn khó, nhờ giáo viên chủ nhiệm hoặc một người họ hàng mà bố mẹ tin ngồi cùng. Viết thư tay cho bố mẹ cũng là một cách nhiều bạn thấy hiệu quả.

Có nên giấu bố mẹ để tự làm theo mục tiêu của mình không?

Giấu thường làm mọi chuyện khó hơn khi bố mẹ phát hiện, và em mất đi sự hỗ trợ của gia đình. Nói ra một phần, đề nghị thử trong thời gian ngắn, thường đem lại nhiều tự do hơn là giấu.

Bố và mẹ có kỳ vọng khác nhau thì em nên làm gì?

Lập bảng ba cột thay vì hai: điều bố mong, điều mẹ mong, điều em muốn. Tìm điểm chung của cả ba, rồi đề nghị cả nhà cùng ngồi nói chuyện một lần, thay vì nói riêng với từng người.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138