Làm trưởng ban câu lạc bộ lần đầu, việc khó nhất không phải là nghĩ ra hoạt động mà là làm việc với chính các bạn cùng tuổi: giao việc rõ ai làm gì trước khi nào, góp ý khi bạn làm chưa tốt mà không làm bạn tự ái, quyết định khi nhóm không thống nhất, và nhận phần sai về mình khi kế hoạch hỏng. Những việc này học được, và học sớm ở tuổi học trò thì đỡ vấp hơn sau này rất nhiều.
Bài này dành cho học sinh vừa được bầu hoặc được giao làm trưởng ban, chủ nhiệm câu lạc bộ, trưởng nhóm dự án. Nội dung gồm những tuần đầu nên làm gì, cách giao việc, cách góp ý, cách xử lý bất đồng, chuyện cân bằng với việc học, và cách tự nhìn lại sau một học kỳ mà không tự trách.
Ba tuần đầu sau khi nhận vai
Tuần đầu làm trưởng ban, em dễ muốn thay đổi ngay mọi thứ để chứng tỏ mình. Thật ra ba tuần đầu nên dành để hiểu nhóm trước khi thay đổi gì.
- Gặp riêng người tiền nhiệm hoặc thầy cô bảo trợ, hỏi: điều gì đang chạy tốt, điều gì hay vấp, có ai cần để ý.
- Nói chuyện ngắn với từng thành viên: em ấy thích phần việc nào, muốn thử thêm gì, lịch học bận vào lúc nào.
- Ghi lại các việc đang làm dở, hạn của từng việc và ai đang giữ.
- Giữ nguyên cách làm cũ trong ba tuần, chỉ quan sát và ghi lại chỗ cần sửa.
- Cuối tuần thứ ba, chọn một hoặc hai thay đổi quan trọng nhất, nói với cả nhóm vì sao.
Ví dụ giả định: Quỳnh, học sinh lớp 11 ở Quảng Ninh, được bầu làm chủ nhiệm câu lạc bộ tiếng Anh. Tuần đầu Quỳnh định đổi hết giờ sinh hoạt và hình thức hoạt động. Sau khi nói chuyện với từng bạn, Quỳnh nhận ra giờ cũ hợp với hầu hết mọi người, chỉ phần hoạt động là cần đổi vì nhiều bạn thấy chán trò chơi lặp lại. Quỳnh chỉ đổi đúng một điều đó, và cả nhóm đón nhận dễ dàng.
Giao việc rõ ràng: so sánh hai cách nói
Cách giao việc quyết định phần lớn việc đó có xong hay không. Bảng dưới đặt cạnh nhau cách nói mơ hồ và cách nói rõ, để em thấy khác biệt.
| Cách nói mơ hồ | Cách nói rõ ràng |
|---|---|
| "Ai rảnh thì lo phần trang trí nhé." | "Linh giữ phần trang trí, Tuấn hỗ trợ. Linh gửi bản phác thảo vào nhóm trước tối thứ Năm." |
| "Mọi người chuẩn bị bài cho buổi sau." | "Mỗi bạn chuẩn bị một câu hỏi tiếng Anh về chủ đề du lịch, đọc to được trong một phút." |
| "Cậu xem giúp phần âm thanh." | "Cậu mượn loa ở phòng thiết bị, thử trước buổi diễn ba mươi phút, có trục trặc thì báo mình ngay." |
| "Cố gắng xong sớm nhé." | "Hạn là thứ Sáu. Thứ Tư mình hỏi lại xem đang tới đâu, có vướng gì không." |
Một việc được giao rõ có bốn phần: ai giữ chính, làm gì, xong khi nào, và khi nào trưởng ban sẽ hỏi lại. Hỏi lại giữa chừng không phải là không tin bạn, mà để phát hiện chỗ vướng sớm khi còn kịp sửa. Giao xong, em nhắc lại một lần trong tin nhắn nhóm để không ai phải nhớ bằng trí nhớ.
Góp ý bạn cùng tuổi mà không làm bạn tự ái
Góp ý riêng, khen chung. Lời khen nói trước cả nhóm, lời góp ý nói riêng. Bạn cùng tuổi rất dễ ngại khi bị nhắc trước mặt người khác.
Nói về việc, không nói về người. Thay vì "cậu lười quá", hãy nói "bản phác thảo chưa gửi, mai là buổi diễn rồi, cậu cần mình giúp phần nào không". Câu sau mở ra cách giải quyết, câu trước chỉ làm bạn phòng thủ.
Hỏi trước khi kết luận. Bạn chậm việc có thể vì ở nhà có chuyện, vì không hiểu yêu cầu, hay vì ôm nhiều việc. Một câu hỏi thật lòng thường cho em biết điều mà em không đoán được.
Chỉ ra một điều cụ thể cần sửa. Góp ý năm điều một lúc thì bạn không nhớ được điều nào. Chọn điều quan trọng nhất, nói rõ, để những điều khác cho lần sau.
Chấp nhận bị góp ý lại. Trưởng ban cũng sai. Khi bạn góp ý em, cảm ơn trước rồi mới giải thích nếu cần. Cả nhóm sẽ học theo cách em nhận góp ý.
Khi nhóm không thống nhất
Bất đồng là chuyện bình thường, nhất là trong nhóm có nhiều bạn có chính kiến. Việc của trưởng ban không phải là luôn đúng, mà là giúp nhóm đi tới một quyết định mà mọi người chấp nhận làm theo. Một số cách làm:
- Cho mỗi ý kiến được trình bày đầy đủ, mỗi người một lượt, không ngắt lời. Nhiều cuộc cãi nhau chỉ vì có người chưa được nói hết.
- Nhắc lại mục tiêu chung: buổi văn nghệ này để làm gì, câu lạc bộ đang muốn đạt điều gì. Quay về mục tiêu thường giúp loại bớt phương án.
- Tìm điểm chung giữa các ý kiến trước khi bàn chỗ khác nhau.
- Thử nhỏ khi chưa chắc: làm thử ý của nhóm này một buổi, ý của nhóm kia một buổi, rồi chọn.
- Biểu quyết khi cần, và nói rõ trước là sau biểu quyết cả nhóm cùng làm theo.
- Nhờ thầy cô bảo trợ khi bất đồng kéo dài, có lời qua tiếng lại gay gắt hoặc ảnh hưởng tới quan hệ giữa các bạn.
Sau một quyết định, em để ý những bạn có ý kiến không được chọn. Một câu nói riêng như "ý của cậu hay, lần này nhóm chọn cách khác, nhưng mình sẽ nhớ ý đó cho lần sau" giúp bạn ấy không thấy bị gạt ra ngoài.
Trưởng ban mà vẫn giữ việc học
Làm trưởng ban dễ ngốn giờ hơn em nghĩ: tin nhắn liên tục, việc phát sinh, chạy đi xin phòng, mượn đồ. Bảng dưới gợi ý cách giữ ranh giới.
| Chuyện hay gặp | Cách giữ ranh giới |
|---|---|
| Tin nhắn nhóm đến tận khuya | Đặt giờ trả lời, ví dụ trước chín giờ tối; việc gấp thật mới gọi |
| Việc gì cũng tự làm cho nhanh | Giao cho người khác, chấp nhận lần đầu họ làm chậm hơn em |
| Mùa kiểm tra vẫn họp đều | Báo trước lịch giảm, nhờ phó ban giữ nhóm trong hai tuần đó |
| Nhận thêm việc từ đoàn trường, thầy cô | Hỏi lại hạn, xem lịch rồi mới nhận; được phép từ chối lịch sự |
| Lo lắng mỗi khi có việc chưa xong | Ghi hết việc ra một danh sách, mỗi tối chỉ xem lại mười phút |
Có một phó ban hoặc người hỗ trợ là rất quan trọng. Em không cần làm trưởng ban một mình; chia sẻ được việc cũng là một kỹ năng của người dẫn dắt, và là cách chuẩn bị sẵn người kế nhiệm cho năm sau.
Giữ thành viên ở lại qua cả năm
Số người đến câu lạc bộ thường cao nhất vào đầu năm và giảm dần. Trưởng ban không giữ được tất cả, nhưng giữ được phần lớn nếu để ý những điều sau.
- Ai cũng có một việc của riêng mình. Thành viên không có việc gì cụ thể là những người rời đi đầu tiên. Kể cả bạn mới vào cũng nên được giao một việc nhỏ ngay tuần đầu. Việc nhỏ như giữ danh sách điểm danh hay chuẩn bị nước uống cũng đủ để bạn ấy thấy mình được cần.
- Gọi tên và nhớ chuyện nhỏ. Nhớ bạn nào sắp thi đội tuyển, bạn nào vừa ốm dậy. Một câu hỏi thăm ngắn khiến người ta thấy mình thuộc về nhóm.
- Có kết quả để nhìn thấy. Mỗi học kỳ ít nhất một sản phẩm chung: một buổi diễn, một số bản tin, một giải giao hữu. Không có gì để hướng tới thì buổi sinh hoạt dần thành buổi ngồi chơi.
- Cảm ơn công khai. Cuối mỗi sự kiện, kể tên những bạn đã góp sức, kể cả phần việc thầm lặng như dọn dẹp, mượn đồ.
- Hỏi người rời đi. Khi có bạn thôi đến, hỏi nhẹ nhàng lý do. Không phải để níu kéo, mà để biết câu lạc bộ có chỗ nào cần sửa.
Ví dụ giả định: câu lạc bộ của Quỳnh giữa học kỳ chỉ còn tám bạn so với mười lăm lúc đầu. Hỏi những bạn đã nghỉ, Quỳnh biết phần lớn thấy buổi sinh hoạt chỉ có vài bạn giỏi nói, số còn lại ngồi nghe. Học kỳ sau, Quỳnh chia nhóm nhỏ ba người để ai cũng được nói, và giữ được nhóm đông hơn hẳn.
Khi kế hoạch hỏng và cách tự nhìn lại
Sẽ có lần buổi sinh hoạt vắng tanh, tiết mục hỏng giữa chừng, sự kiện bị huỷ vì em quên xin phòng. Lúc đó, điều cả nhóm cần ở trưởng ban là nhận phần trách nhiệm của mình và cùng tìm cách sửa, không phải đổ lỗi hay tự trách đến mức bỏ cuộc. Một câu như "phần xin phòng là việc của mình, mình quên, lần sau mình sẽ ghi lịch và nhờ phó ban nhắc" giúp nhóm bình tĩnh lại nhanh hơn mọi lời giải thích.
Cuối học kỳ, em tự nhìn lại bằng ba câu: việc gì nhóm làm được mà em thấy vui nhất; việc gì em làm chưa tốt và lần sau sẽ làm khác thế nào; em có còn muốn giữ vai này không. Đừng so mình với trưởng ban năm trước hay trưởng ban câu lạc bộ khác. Mỗi nhóm khác nhau, mỗi người dẫn dắt theo cách riêng; điều cần xem là em và nhóm có tiến hơn chính mình lúc đầu kỳ hay không.
Nếu áp lực từ vai trò làm em mất ngủ, lo lắng kéo dài hay ảnh hưởng tới việc học nhiều tuần liền, hãy nói với thầy cô bảo trợ, bố mẹ hoặc chuyên viên tư vấn học đường. Xin thôi vai trưởng ban hay chuyển cho người khác không phải là thất bại. Biết giới hạn của mình và nói ra đúng lúc là điều nhiều người lớn cũng phải học rất lâu mới làm được.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh hướng nội có làm trưởng ban câu lạc bộ được không?
Được. Nhiều trưởng ban giỏi là người ít nói nhưng lắng nghe tốt, chuẩn bị kỹ và giao việc rõ. Em không cần là người nói nhiều nhất nhóm; em cần làm cho mọi người biết việc của mình và thấy được tôn trọng.
Bạn thân trong nhóm không làm việc được giao thì xử lý thế nào?
Nói riêng với bạn như với mọi thành viên khác: hỏi lý do, cùng tìm cách gỡ, nhắc lại hạn. Đối xử công bằng giữa bạn thân và người khác giúp em giữ được lòng tin của cả nhóm, và thường cũng giữ được tình bạn.
Làm trưởng ban có ảnh hưởng tới việc học không?
Có thể, nếu em ôm hết việc và trả lời tin nhắn mọi lúc. Giao việc cho người khác, đặt giờ làm việc của câu lạc bộ và có phó ban hỗ trợ sẽ giúp em giữ việc học ổn định, nhất là vào mùa kiểm tra.
Có nên nhận làm trưởng ban năm lớp 12 không?
Tuỳ lịch học và sức của em. Nhiều câu lạc bộ để học sinh lớp 11 làm trưởng ban, còn lớp 12 lùi lại làm người hướng dẫn. Nếu nhận, em nên bàn trước với bố mẹ và thầy cô bảo trợ về cách giảm việc vào học kỳ hai.
Thấy mình làm trưởng ban không tốt thì có nên xin thôi không?
Trước hết hãy nhìn lại cụ thể điều gì chưa ổn và thử sửa trong vài tuần, có hỏi ý thầy cô bảo trợ. Nếu vẫn thấy quá sức hoặc ảnh hưởng nhiều tới việc học, xin thôi và bàn giao đàng hoàng là quyết định có trách nhiệm.
Làm trưởng ban câu lạc bộ có giúp gì cho việc chọn nghề không?
Có. Em sẽ biết mình có thích tổ chức, điều phối, làm việc với nhiều người hay không. Đó là những điều quan trọng khi nghĩ tới những nghề cần quản lý, giảng dạy, tổ chức sự kiện hoặc làm việc nhóm.