PhanDau.comPhấn Đấu
Các con đường sau lớp 12

Học xong lớp 12 nên làm gì: sáu con đường và cách tự vẽ lối đi của mình

Đại học, cao đẳng, trung cấp, du học, đi làm rồi học sau hay nghỉ một năm: so sánh sáu con đường sau lớp 12 và ba câu hỏi giúp bạn thu hẹp lựa chọn.

teenage vietnamese boy sitting on a harbour wall at dusk looking at cargo ships, seen from behind, school backpack beside him, warm low sunlight, wide shot

Học xong lớp 12, bạn có ít nhất sáu con đường: học đại học, học cao đẳng, học trung cấp, du học, đi làm rồi học sau, hoặc dành một năm để trải nghiệm có kế hoạch. Không con đường nào là "đường lùi". Mỗi đường có nhịp học, thời gian và cách bước vào nghề khác nhau, và hầu hết đều nối được sang nhau về sau.

Câu hỏi đúng không phải "đường nào tốt nhất" mà là "đường nào hợp với bạn ở thời điểm này": sức học, nghề bạn đang nghĩ tới, hoàn cảnh gia đình và việc bạn muốn bắt đầu kiếm sống sớm hay muộn. Bài này đặt sáu con đường cạnh nhau, đưa ba câu hỏi để thu hẹp, và một lịch việc cho năm lớp 12 để bạn không phải quyết vội vào tháng cuối.

Sáu con đường sau lớp 12 đặt cạnh nhau

Bảng dưới không xếp hạng. Cột cuối chỉ là gợi ý về hoàn cảnh mà con đường đó thường hợp, bạn đọc rồi tự đối chiếu với mình. Thời gian học là mức thường gặp, mỗi ngành và mỗi trường có thể khác, nên luôn tra chương trình của chính trường bạn nhắm tới.

Con đườngHọc gì, làm gìThời gian thường gặpThường hợp khi
Đại họcHọc nền lý thuyết rộng của một ngành, có thực tậpKhoảng 4 năm, một số ngành dài hơnNghề bạn muốn làm đòi bằng đại học hoặc bạn thích học sâu lý thuyết
Cao đẳngHọc thực hành nhiều, gắn với một nghề cụ thểKhoảng 2 đến 3 nămBạn muốn có tay nghề và đi làm sớm hơn, vẫn giữ đường liên thông
Trung cấpHọc kỹ năng nghề trọng tâm, ngắn gọnThường 1 đến 2 năm với người đã có bằng THPTBạn cần đi làm sớm hoặc muốn thử nghề trước khi học cao hơn
Du họcHọc ở nước ngoài, bằng ngôn ngữ khácTuỳ nước và bậc họcGia đình đã tính kỹ tài chính, ngôn ngữ và mục đích học
Đi làm rồi học sauLàm việc trước, học vừa làm vừa học hoặc quay lại học chính quyLinh hoạtHoàn cảnh cần thu nhập, hoặc bạn muốn hiểu nghề rồi mới chọn học
Một năm trải nghiệmLàm việc ngắn hạn, học kỹ năng, tình nguyện, chuẩn bị thi lạiKhoảng một nămBạn chưa rõ hướng và có kế hoạch cụ thể cho năm đó

Ngoài sáu đường trên, nam công dân còn có nghĩa vụ quân sự theo luật, và một số bạn chọn thi vào trường quân đội, công an. Hai chuyện đó có quy định riêng; bạn tìm hiểu kỹ quy định tuyển sinh của các trường lực lượng vũ trang và hỏi cơ quan quân sự nơi cư trú.

Tình huống: Khoa lớp 12 ở Hải Phòng đứng giữa ba lựa chọn

Khoa học lớp 12 ở Hải Phòng, sức học khá đều, thích tháo lắp máy móc, bố làm thợ sửa máy tàu. Đầu năm lớp 12, Khoa đứng giữa ba lựa chọn: học đại học ngành cơ khí vì bạn bè trong lớp ai cũng nhắm đại học, học cao đẳng nghề sửa chữa máy tàu thuỷ vì đó là nghề Khoa đã thấy tận mắt, hoặc đi phụ bố một năm rồi tính.

Thay vì chọn ngay, Khoa làm ba việc trong học kỳ I. Một là hỏi chuyện hai người: một kỹ sư thiết kế ở xưởng đóng tàu và một thợ máy lâu năm, hỏi một ngày làm việc của họ ra sao. Hai là đọc chương trình học của một ngành đại học và một ngành cao đẳng gần nhau, đếm xem bao nhiêu học phần là thực hành. Ba là ngồi với bố mẹ nói thẳng chuyện gia đình có cần Khoa đi làm sớm không.

Kết quả: Khoa nhận ra mình thích công việc của người thợ máy hơn công việc ngồi bàn vẽ, và biết rằng sau cao đẳng vẫn học liên thông lên đại học được nếu sau này cần. Khoa chọn cao đẳng làm nguyện vọng chính, vẫn đăng ký một nguyện vọng đại học để có thêm đường. Điều đáng học ở đây không phải lựa chọn của Khoa, mà là cách Khoa đi tìm thông tin thật thay vì chọn theo số đông.

Ba câu hỏi giúp bạn thu hẹp lựa chọn

Câu một: Nghề bạn đang nghĩ tới đòi bằng cấp gì? Có nghề bắt buộc bằng đại học và chứng chỉ hành nghề, có nghề người ta tuyển theo tay nghề, có nghề nhận cả hai. Bạn không cần biết chính xác nghề tương lai, chỉ cần biết hai hoặc ba nghề đang nghĩ tới đòi gì. Hỏi người đang làm nghề đó là cách nhanh nhất.

Câu hai: Bạn học tốt nhất theo kiểu nào? Có bạn hiểu bài khi đọc và nghe giảng, có bạn chỉ hiểu khi tự tay làm. Nhìn lại ba năm cấp ba: bạn nhớ lâu nhất những giờ học nào? Câu trả lời giúp bạn nghiêng về đường thiên lý thuyết hay thiên thực hành.

Câu ba: Gia đình và bản thân bạn cần gì trong ba năm tới? Đây là câu hay bị né. Có gia đình cần con đỡ đần sớm, có gia đình lo được nhiều năm học. Nói rõ chuyện này với bố mẹ không làm bạn thua kém ai, mà giúp bạn chọn con đường đi được tới cuối.

Cách dùng ba câu hỏi. Viết ba câu ra giấy, trả lời mỗi câu bằng hai ba dòng, rồi đối chiếu với bảng sáu con đường ở trên. Thường bạn sẽ gạch được hai, ba con đường không hợp lúc này, còn lại hai đường để tìm hiểu sâu.

Các con đường không đóng cửa nhau

Nỗi sợ lớn nhất của học sinh lớp 12 là "chọn sai thì hỏng cả đời". Thực tế hệ thống giáo dục được thiết kế để người học đi tiếp được. Từ trung cấp có thể học lên cao đẳng, từ cao đẳng có thể học liên thông lên đại học, người đã đi làm có thể học hình thức vừa làm vừa học, người đã có bằng đại học có thể học văn bằng hai. Điều kiện cụ thể do từng trường quy định và bạn cần tra khi tới lúc.

Điều đó không có nghĩa là chọn gì cũng như nhau. Mỗi lần đổi hướng đều tốn thời gian, công sức và tiền của gia đình. Nhưng nó có nghĩa là bạn được phép chọn con đường hợp với mình bây giờ, chứ không phải gánh một quyết định "vĩnh viễn" ở tuổi mười tám.

Một cách nghĩ hữu ích: thay vì hỏi "mình sẽ làm nghề gì cả đời", hãy hỏi "ba năm tới mình muốn học được gì và trở thành người làm được việc gì". Câu hỏi ngắn hạn này dễ trả lời hơn, và khi bạn đi hết ba năm đó, bạn sẽ biết nhiều hơn để chọn bước kế tiếp.

Lịch nghĩ chuyện này trong năm lớp 12

Đừng dồn việc chọn đường vào tháng đăng ký nguyện vọng. Mốc thời gian dưới đây là gợi ý; lịch tuyển sinh chính thức mỗi năm do Bộ GD&ĐT và từng trường công bố, bạn phải tra.

  1. Hè trước lớp 12: liệt kê hai, ba nghề bạn đang nghĩ tới; hỏi chuyện ít nhất một người làm mỗi nghề.
  2. Tháng 9 đến tháng 11: đọc chương trình học của các ngành ở cả đại học, cao đẳng, trung cấp liên quan tới những nghề đó.
  3. Tháng 12 đến tháng 2: nói chuyện với bố mẹ về tài chính, khoảng cách đi học, việc có cần đi làm sớm hay không.
  4. Tháng 3 đến tháng 4: thu về hai con đường chính; đọc đề án tuyển sinh của các trường bạn nhắm tới khi trường công bố.
  5. Từ tháng 5 trở đi: tập trung học và thi; chuẩn bị danh sách nguyện vọng có cả lựa chọn dự phòng.

Nếu tới tháng 4 bạn vẫn chưa thu hẹp được, đó là tín hiệu nên ngồi lại với giáo viên chủ nhiệm hoặc thầy cô phụ trách tư vấn hướng nghiệp của trường, mang theo tờ giấy ba câu hỏi để buổi nói chuyện có nội dung.

Những chỗ học sinh lớp 12 hay sai

Chọn theo bạn thân. Bạn thân học ngành nào, trường nào thì mình theo. Đến năm hai đại học, nhiều bạn mới nhận ra mình đang học thứ mình không thích. Bạn thân quan trọng, nhưng nghề là của bạn.

Coi cao đẳng, trung cấp là "đường dành cho người học kém". Đây là hiểu lầm. Nhiều nghề cần tay nghề vững mà trường nghề dạy kỹ hơn. Chọn trường nghề vì hợp nghề là lựa chọn chủ động, không phải thất bại.

Chỉ nhìn tên ngành. Hai ngành tên nghe giống nhau ở hai trường có thể học rất khác. Đọc danh sách học phần mới biết bạn sẽ học gì trong bốn năm.

Không có phương án dự phòng. Đăng ký một nguyện vọng duy nhất rồi trượt là kịch bản nhiều nhà gặp. Luôn có ít nhất một đường thứ hai bạn thật sự chấp nhận được.

Quyết theo một buổi tư vấn. Một buổi giới thiệu của trường thường nói về điểm mạnh của trường đó. Nghe xong, bạn ghi lại những gì được hứa rồi tự kiểm bằng cách hỏi sinh viên đang học hoặc người đã ra trường. Thông tin từ người trong cuộc thường cụ thể hơn lời giới thiệu.

Những việc bạn không cần làm

Có những áp lực tự đặt lên vai mà thật ra không cần thiết. Bỏ bớt chúng đi để dành sức cho việc học và việc tìm hiểu thật.

  • Không cần biết chính xác nghề mình làm năm ba mươi tuổi. Biết hướng cho ba năm tới là đủ.
  • Không cần chọn con đường mà họ hàng khen. Người đi con đường đó mỗi ngày là bạn.
  • Không cần đi hết mọi buổi tư vấn tuyển sinh. Hai, ba buổi có câu hỏi chuẩn bị trước có ích hơn mười buổi ngồi nghe.
  • Không cần so mình với bạn cùng lớp. Mỗi nhà một hoàn cảnh, mỗi người một nhịp.
  • Không cần quyết định một mình. Bố mẹ, thầy cô, người làm nghề đều là nguồn hỏi, nhưng người chốt cuối cùng nên là bạn.
  • Không cần đọc hết mọi bài trên mạng về nghề. Chọn vài nguồn chính thức và vài người thật để hỏi là đủ để quyết bước đầu.

Câu tự hỏi trước khi chốt: "Nếu không ai biết mình chọn gì, mình vẫn chọn đường này chứ?" Nếu câu trả lời là có, bạn đang chọn cho mình.

Câu hỏi thường gặp

Học xong lớp 12 không học đại học thì có làm được gì không?

Có. Bạn có thể học cao đẳng, trung cấp để có tay nghề, đi làm rồi học sau, hoặc học các khoá nghề ngắn hạn. Nhiều nghề tuyển người theo tay nghề, và đường liên thông vẫn mở nếu sau này bạn muốn học lên.

Có nên đăng ký cả đại học lẫn cao đẳng không?

Nên cân nhắc nếu cả hai hướng đều hợp với nghề bạn nghĩ tới. Có thêm một lựa chọn bạn thật sự chấp nhận giúp giảm rủi ro trượt hết. Cách đăng ký mỗi loại có thể khác nhau, bạn cần đọc thông báo tuyển sinh của từng trường.

Học cao đẳng rồi có học lên đại học được không?

Được, qua hình thức liên thông. Mỗi trường quy định điều kiện, cách xét và số học phần được công nhận khác nhau. Khi chọn trường cao đẳng, bạn có thể hỏi trước trường đó có hướng liên thông với trường đại học nào.

Bố mẹ muốn bạn học đại học nhưng bạn muốn học nghề thì phải làm sao?

Đừng tranh cãi bằng cảm xúc. Bạn chuẩn bị thông tin: nghề bạn muốn làm cụ thể là gì, học ở đâu, học bao lâu, sau đó có đường học lên không. Mời bố mẹ cùng đi hỏi chuyện một người làm nghề đó. Thông tin thật thuyết phục hơn lời nói.

Đến tháng cuối lớp 12 vẫn chưa biết chọn gì thì có sao không?

Không hiếm và không phải lỗi của bạn. Hãy chọn con đường giữ được nhiều cửa nhất trong các đường bạn chấp nhận, đăng ký thêm phương án dự phòng, và tiếp tục tìm hiểu nghề trong năm đầu học. Gặp thầy cô tư vấn của trường cũng giúp bạn gỡ rối.

Nghĩa vụ quân sự có ảnh hưởng tới việc chọn đường sau lớp 12 không?

Có liên quan với nam công dân, vì luật quy định độ tuổi gọi nhập ngũ và các trường hợp tạm hoãn khi đang học. Bạn và gia đình nên đọc Luật Nghĩa vụ quân sự hiện hành và hỏi cơ quan quân sự nơi cư trú để biết rõ trường hợp của mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138