PhanDau.comPhấn Đấu
Các con đường sau lớp 12

Đại học hay cao đẳng sau lớp 12: so cách học, thời gian và đường vào nghề

Đại học và cao đẳng khác nhau ở cách học, thời gian, tỉ lệ thực hành và cách bước vào nghề. So sánh từng điểm và cách tự kiểm xem bạn hợp đường nào.

two vietnamese students in a college workshop adjusting a small engine on a workbench, faces turned away, overalls, bright fluorescent and window light, medium shot

Đại học và cao đẳng khác nhau chủ yếu ở mục tiêu đào tạo: đại học dạy nền lý thuyết rộng của một ngành, cao đẳng dạy để người học làm được một nghề cụ thể, nhiều giờ thực hành và thường ngắn hơn. Không bậc nào "cao quý" hơn bậc nào; câu hỏi là nghề bạn nhắm tới cần loại đào tạo nào.

Bài này so từng điểm bạn cần quan tâm: cách học mỗi ngày, thời gian, loại công việc lúc mới ra trường, đường học tiếp, và những tín hiệu cho thấy bạn hợp bên nào. Kèm theo là tình huống của một bạn học sinh và một bảng tự kiểm làm trong mười lăm phút.

So từng điểm giữa đại học và cao đẳng

Đây là xu hướng chung, mỗi trường có thể khác. Muốn biết chính xác, bạn đọc chương trình đào tạo trường công bố: số tín chỉ hoặc số giờ, tỉ lệ thực hành, nơi thực tập.

Điểm soĐại họcCao đẳng
Mục tiêuNền lý thuyết rộng, có khả năng nghiên cứu, thiết kế, quản lýLàm được việc của một nghề cụ thể ngay khi ra trường
Thời gian thường gặpKhoảng 4 năm, một số ngành dài hơnKhoảng 2 đến 3 năm
Cách họcGiảng đường, đọc tài liệu, bài tập lớn, có thực tậpXưởng, phòng thực hành, thực tập tại doanh nghiệp chiếm phần lớn
Công việc lúc mới ra trườngThường bắt đầu ở vị trí kỹ sư, chuyên viên, có thể cần thêm thời gian làm quen việc tay chân của nghềThường bắt đầu ở vị trí kỹ thuật viên, thợ, nhân viên vận hành, làm được việc sớm
Quản lý nhà nướcThuộc hệ thống giáo dục đại họcThuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp
Học tiếpThạc sĩ, văn bằng haiLiên thông lên đại học theo điều kiện của trường

Cột "công việc lúc mới ra trường" chỉ là điểm xuất phát. Người học cao đẳng giỏi nghề có thể lên vị trí quản lý kỹ thuật, người học đại học có thể bắt đầu bằng việc tay chân. Đường nghề dài hơn tấm bằng đầu tiên.

Thêm một dòng không có trong bảng nhưng hay bị quên: khoảng cách từ nhà tới trường và chi phí sinh hoạt nếu phải ở trọ. Hai trường tương đương về chương trình, trường gần nhà có thể giúp bạn học được tới cuối mà không phải bỏ dở giữa chừng.

Tình huống: Thư lớp 12 ở Cần Thơ và ngành điều dưỡng

Thư học lớp 12 ở Cần Thơ, muốn làm điều dưỡng sau khi chăm bà nằm viện một tháng và thấy các cô điều dưỡng làm việc. Thư thấy ngành điều dưỡng có cả ở đại học lẫn cao đẳng nên không biết chọn bên nào.

Thư làm một việc đơn giản: hỏi trực tiếp một cô điều dưỡng ở khoa nơi bà nằm. Cô kể rằng ở khoa có cả người học cao đẳng và người học đại học, công việc chăm sóc hằng ngày giống nhau, nhưng một số vị trí như điều dưỡng trưởng, giảng dạy hay một số việc chuyên sâu thường đòi trình độ cao hơn. Cô cũng dặn Thư tra quy định về chứng chỉ hành nghề, vì ngành y tế có quy định riêng và thay đổi theo thời gian.

Sau đó Thư đọc chương trình học của hai trường, một đại học, một cao đẳng, ghi lại số tuần thực tập ở bệnh viện của mỗi bên. Thư nghiêng về cao đẳng vì muốn đi làm sớm để đỡ mẹ, và đã hỏi được trường cao đẳng đó có đường liên thông lên đại học. Thư vẫn đăng ký thêm nguyện vọng đại học để có lựa chọn nếu gia đình thu xếp được.

Điểm đáng chú ý: Thư không hỏi "đại học hay cao đẳng tốt hơn" mà hỏi "với nghề điều dưỡng, mỗi bằng dẫn tới công việc gì". Câu hỏi đúng giúp Thư có câu trả lời dùng được.

Tín hiệu cho thấy bạn có thể hợp với cao đẳng

Bạn hiểu bài nhanh nhất khi tự tay làm. Giờ thực hành, thí nghiệm, làm mô hình là lúc bạn thấy mình học tốt nhất. Cao đẳng có tỉ lệ thực hành cao, bạn sẽ được học theo cách hợp với mình.

Bạn muốn đi làm, có thu nhập sớm hơn. Vì hoàn cảnh gia đình hoặc vì bạn muốn tự lập, rút ngắn thời gian học là lý do chính đáng.

Nghề bạn nhắm tới tuyển theo tay nghề. Sửa chữa ô tô, điện công nghiệp, nấu ăn, chăm sóc sắc đẹp, công nghệ thông tin ứng dụng và nhiều nghề khác: nhà tuyển dụng thường hỏi bạn làm được gì trước khi hỏi bằng.

Bạn muốn thử nghề trước khi học dài. Học cao đẳng rồi đi làm vài năm, nếu thấy cần học lên thì liên thông. Đó là cách đi từng bậc, không phải đi đường vòng.

Bạn thấy rõ một nghề cụ thể từ bây giờ. Có bạn từ lớp 10 đã biết mình muốn làm thợ điện lạnh, đầu bếp hay kỹ thuật viên chăm sóc cây trồng. Khi nghề đã rõ, học đúng nghề đó ở trường nghề giúp bạn vào việc nhanh và không phải học nhiều môn chung bạn ít dùng.

Tín hiệu cho thấy bạn có thể hợp với đại học

Nghề bạn nhắm tới yêu cầu bằng đại học. Một số nghề có quy định trình độ tối thiểu hoặc chứng chỉ hành nghề gắn với bằng đại học. Bạn cần tra quy định của chính nghề đó, vì quy định có thể thay đổi.

Bạn thích hiểu "vì sao", không chỉ "làm thế nào". Nếu bạn hay đọc thêm, thích lý thuyết, thích viết, thích phân tích, môi trường đại học cho bạn nhiều chỗ để đào sâu.

Bạn muốn đi theo hướng nghiên cứu, thiết kế, giảng dạy. Những hướng này thường cần nền lý thuyết dài và học tiếp sau đại học.

Gia đình thu xếp được bốn năm học trở lên. Đây là điều kiện thực tế. Nếu chưa chắc, bạn có thể tìm hiểu học bổng, vừa học vừa làm thêm hợp lý, hoặc chọn cao đẳng rồi liên thông sau.

Bạn chưa rõ nghề nhưng rõ lĩnh vực. Ví dụ bạn biết mình thích kinh tế nhưng chưa biết làm kế toán, kinh doanh hay phân tích. Đại học thường cho bạn một hai năm đầu học nền chung của lĩnh vực trước khi đi vào chuyên ngành hẹp, nên có thêm thời gian để tìm ra chỗ của mình.

Bảng tự kiểm mười lăm phút

Đọc từng dòng, đánh dấu vào cột đúng với bạn hơn. Không có điểm, không có kết quả đúng sai; đếm xem bên nào nhiều dấu hơn rồi mang tờ giấy đi hỏi người làm nghề để kiểm lại.

Câu tự hỏiNghiêng về đại họcNghiêng về cao đẳng
Mình nhớ bài lâu nhất khi nào?Khi đọc, nghe giảng, ghi chépKhi tự làm, tự sửa lỗi
Mình muốn đi làm toàn thời gian khi nào?Sau khoảng bốn năm cũng đượcCàng sớm càng tốt
Nghề mình nghĩ tới tuyển người bằng gì?Bằng đại học, chứng chỉ gắn với bằngTay nghề, sản phẩm làm được
Mình có thích viết báo cáo, đọc tài liệu dài không?Có, không ngạiKhông thích lắm
Gia đình có lo được nhiều năm học không?Lo đượcCần bạn tự lập sớm

Nếu hai cột ngang nhau, đó là tín hiệu tốt: bạn hợp được cả hai, và có thể chọn theo nghề cụ thể hoặc theo hoàn cảnh gia đình.

Cách tự kiểm lại sau một tuần: đọc lại các dấu bạn đã đánh, xem có dòng nào bạn đánh vì sợ người khác nghĩ gì không. Nếu có, sửa lại theo đúng điều bạn thấy. Bảng này chỉ có ích khi bạn trả lời thật với chính mình, không phải với bố mẹ hay bạn bè.

Chỗ hay sai khi so đại học và cao đẳng

So bằng cách nghe người lớn nói chung chung. Câu "có bằng đại học vẫn hơn" hay "học nghề ra làm ngay" đều đúng một phần, sai một phần. Phải so trên một nghề cụ thể.

Bỏ qua chương trình học. Hai trường cùng tên ngành có thể khác nhau nhiều. Đọc danh sách học phần và số tuần thực tập trước khi quyết định.

Nghĩ chọn cao đẳng là hết đường đại học. Đường liên thông vẫn mở. Điều kiện từng trường khác nhau, bạn hỏi trước để biết.

Chọn trường không rõ nguồn gốc. Kiểm tra trường có trong danh sách cơ sở đào tạo được cấp phép, xem thông tin trên trang chính thức của trường và cơ quan quản lý. Cẩn thận với lời mời "học nhanh, bằng dễ".

Chỉ tính thời gian học, quên tính thời gian vào nghề. Học ngắn hơn chưa chắc đi làm sớm hơn nếu nghề đó tuyển người có bằng cao hơn, và học dài hơn chưa chắc chậm hơn nếu ngành đó có thực tập dẫn thẳng vào việc. Bạn cộng cả hai khoảng thời gian rồi mới so.

Câu nên hỏi người làm nghề trước khi chọn bậc học

Cách nhanh nhất để biết nghề bạn nhắm tới cần đại học hay cao đẳng là hỏi người đang làm nghề đó, tốt nhất là hai người có bằng khác nhau. Mỗi buổi chừng hai mươi phút, bạn mang theo các câu dưới đây và ghi lại câu trả lời bằng chữ của họ.

  • Anh chị học bậc nào, ngành gì trước khi vào nghề này? Nếu được chọn lại, anh chị có chọn khác không?
  • Ở chỗ anh chị làm, người có bằng cao đẳng và người có bằng đại học làm việc giống hay khác nhau?
  • Những vị trí nào trong nghề bắt buộc phải có bằng đại học hoặc chứng chỉ hành nghề?
  • Một người mới vào nghề mất bao lâu thì làm được việc mà không cần người kèm?
  • Điều gì ở trường không dạy mà phải học khi đi làm?
  • Nếu em học cao đẳng rồi muốn học lên, chuyện đó có phổ biến trong nghề không?

Sau hai buổi hỏi, bạn đặt hai bản ghi cạnh nhau. Chỗ hai người nói giống nhau thường là sự thật của nghề; chỗ khác nhau là kinh nghiệm riêng của từng người, bạn ghi nhận nhưng đừng coi là luật.

Lưu ý nhỏ: xin phép trước, nói rõ bạn là học sinh đang tìm hiểu nghề, và cảm ơn sau buổi nói chuyện. Người làm nghề thường sẵn lòng kể khi được hỏi bằng câu cụ thể và tôn trọng thời gian của họ.

Câu hỏi thường gặp

Bằng cao đẳng có bị coi thường không?

Ở nhiều nghề, nhà tuyển dụng quan tâm bạn làm được việc gì hơn là bậc bằng. Có những vị trí yêu cầu bằng đại học, có những vị trí ưu tiên người có tay nghề. Hãy nhìn vào nghề cụ thể thay vì nghe đánh giá chung.

Học cao đẳng mấy năm?

Thường khoảng hai đến ba năm với người đã tốt nghiệp trung học phổ thông, tuỳ ngành và tuỳ trường. Bạn xem chương trình đào tạo mà trường công bố để biết chính xác số học kỳ và thời gian thực tập.

Cao đẳng và đại học có cùng ngành thì khác nhau ở đâu?

Thường khác ở độ sâu lý thuyết, tỉ lệ thực hành và vị trí công việc lúc mới ra trường. Cách chắc nhất là đặt hai chương trình học cạnh nhau và đếm số học phần thực hành, thực tập của mỗi bên.

Học khá nhưng muốn học cao đẳng thì có phí không?

Không phí nếu nghề bạn muốn làm hợp với đào tạo cao đẳng. Sức học tốt giúp bạn học nghề nhanh, giỏi nghề, và nếu sau này cần thì liên thông lên đại học thuận lợi hơn. Chọn theo nghề, không chọn theo sức học.

Nên hỏi trường cao đẳng những gì trước khi đăng ký?

Hỏi tỉ lệ giờ thực hành, nơi sinh viên đi thực tập, xưởng hoặc phòng thực hành có những gì, trường có liên kết liên thông với trường đại học nào, và cách trường hỗ trợ sinh viên tìm việc. Hỏi bằng câu cụ thể sẽ nhận được câu trả lời cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138