Mục tiêu năm lớp 11 nên xoay quanh bốn việc mà năm này làm tốt hơn mọi năm khác: lấp những chỗ hổng còn lại của lớp 10, thử một hoạt động hay dự án mới, tìm hiểu nghiêm túc các hướng đi sau lớp 12, và xây nếp tự học bền. Lớp 10 còn bận làm quen, lớp 12 bận thi và đăng ký. Lớp 11 là khoảng trống hiếm hoi để em chuẩn bị mà không bị dồn ép.
Phần dưới giải thích vì sao lớp 11 hay bị bỏ quên, chia bốn việc theo bốn quý của năm học, chỉ cách lấp hổng lớp 10 theo bước, kể một tình huống giả định ở Gia Lai, gợi ý cách thử điều mới mà không hụt việc học, và liệt kê những câu nên tự hỏi khi năm học kết thúc. Lộ trình ôn thi tốt nghiệp chi tiết có hướng dẫn riêng và không nhắc lại ở đây.
Vì sao lớp 11 là năm dễ bị bỏ quên
Hỏi một học sinh lớp 11 năm nay có gì quan trọng, nhiều bạn sẽ trả lời “chưa có gì, sang lớp 12 mới căng”. Chính suy nghĩ này làm lớp 11 trôi qua nhanh. Không có kỳ thi chuyển cấp, không có hồ sơ phải nộp, nên cũng không có mốc nào buộc em dừng lại nghĩ.
Hệ quả thường thấy ở đầu lớp 12: chỗ hổng lớp 10 vẫn còn nguyên, lại thêm chỗ hổng lớp 11; chưa từng thử hoạt động nào ngoài giờ học; chưa biết mình muốn theo hướng nào. Tất cả dồn vào một năm vốn đã nặng.
Nhìn theo hướng khác, lớp 11 là năm có nhiều tự do nhất. Em đã quen trường, quen bạn, quen cách học cấp ba. Áp lực thi cử chưa tới. Đây là lúc tốt để sửa những gì chưa ổn và thử những gì chưa từng làm, vì nếu thử mà không hợp, em vẫn còn thời gian để đổi.
Vì vậy, mục tiêu lớp 11 không cần to, nhưng cần có. Bốn việc ở phần sau là khung để em chọn.
Bốn việc lớp 11 làm tốt hơn mọi năm khác
Lấp hổng của lớp 10. Kiến thức lớp 10 là nền cho nhiều phần của lớp 11 và lớp 12. Lấp bây giờ nhẹ hơn nhiều so với lấp khi đang ôn thi.
Thử một hoạt động hoặc dự án. Một câu lạc bộ, một dự án nhóm nhỏ, một hoạt động tình nguyện. Thử để biết mình thích gì, giỏi gì ngoài môn học, và để có trải nghiệm thật khi nghĩ về hướng đi.
Tìm hiểu hướng đi sau lớp 12. Hỏi chuyện người đi trước, đọc về các con đường, đi một buổi tư vấn. Lớp 11 chưa cần chốt, nhưng cần có danh sách hai ba hướng em nghiêm túc cân nhắc trước khi vào lớp 12.
Xây nếp tự học bền. Một lịch tự học tuần ổn định, một cách ôn bài em thấy hợp. Nếp này đặt ở lớp 11 sẽ chạy sẵn khi bước vào năm cuối, em không phải vừa tạo thói quen vừa ôn thi.
Không cần làm cả bốn việc cùng lúc. Mỗi quý chọn hai việc làm chính, hai việc còn lại giữ ở mức nhẹ. Bảng ở phần sau là một cách chia.
Chia năm lớp 11 theo bốn quý
Năm học có thể chia thành bốn quý, mỗi quý khoảng hai tháng. Ô in đậm là việc chính của quý đó.
| Quý | Lấp hổng | Thử điều mới | Tìm hiểu hướng đi | Nếp tự học |
|---|---|---|---|---|
| Tháng Chín – Mười | Tìm và lấp hai dạng hổng lớn nhất | Chọn một hoạt động | Ghi danh sách hướng đi đã biết | Chốt lịch tự học tuần |
| Tháng Mười Một – Tết | Giữ ôn nhẹ | Tham gia đều hoạt động đã chọn | Hỏi chuyện hai người đi trước | Giữ lịch |
| Sau Tết – tháng Tư | Lấp tiếp phần còn lại | Làm xong một sản phẩm nhỏ của hoạt động | Đi một buổi tư vấn tuyển sinh | Thử thêm một cách ôn mới |
| Tháng Năm – hè | Kiểm lại | Nhìn lại điều học được | Thu hẹp còn hai ba hướng | Viết lịch tự học cho lớp 12 |
Mỗi quý chỉ có hai ô in đậm. Đó là chủ ý để năm lớp 11 vẫn nhẹ đủ cho em sống, không biến thành một bản sao sớm của năm lớp 12.
Lấp hổng lớp 10 theo từng bước
Lấp hổng không có nghĩa là học lại cả năm lớp 10. Chỉ lấp đúng phần lớp 11 đang cần tới.
- Mở sách lớp 11 của từng môn khó, đọc lướt mục lục, đánh dấu chương nào nhắc lại kiến thức lớp 10.
- Với mỗi chương đó, tự làm hai ba bài lớp 10 tương ứng không xem lời giải.
- Phần nào làm không được, ghi vào danh sách hổng kèm tên chương lớp 11 sẽ cần nó.
- Xếp danh sách theo thứ tự chương lớp 11 sẽ học, phần cần sớm nhất lấp trước.
- Mỗi tuần dành một buổi khoảng bốn mươi lăm phút cho danh sách này, lấp xong một mục thì gạch đi.
- Phần nào tự lấp mãi không được, mang câu hỏi cụ thể đi hỏi thầy cô.
Làm theo thứ tự chương sắp học giúp việc lấp hổng có ích ngay trong tuần, không phải chờ tới lớp 12 mới thấy tác dụng.
Tình huống: Duy lớp 11 ở Gia Lai
Duy (nhân vật giả định) học lớp 11 ở Gia Lai. Hết lớp 10, Duy học ổn các môn nhưng biết mình hổng phần vectơ của môn Toán, và chưa từng tham gia hoạt động nào ngoài giờ. Duy cũng chưa biết sau lớp 12 sẽ đi đâu, chỉ biết mình thích tháo lắp đồ.
Đầu năm, Duy viết mục tiêu theo bốn quý. Quý một: lấp phần vectơ, mỗi tuần một buổi, và chốt lịch tự học bốn tối mỗi tuần. Duy tham gia câu lạc bộ khoa học của trường, nhóm đang làm một mô hình xe chạy bằng động cơ nhỏ. Quý hai, Duy đi họp câu lạc bộ đều mỗi tuần và hỏi chuyện một anh họ đang học cao đẳng cơ điện tử, một chị hàng xóm học kỹ thuật ở đại học.
Sau Tết, nhóm của Duy làm xong mô hình. Duy nhận ra mình thích nhất phần lắp mạch và thử nghiệm, không thích phần viết báo cáo. Quý cuối, Duy thu hẹp còn hai hướng: cao đẳng cơ điện tử và đại học ngành kỹ thuật điện. Vào hè, Duy viết lịch tự học cho lớp 12 dựa trên lịch đã chạy ổn cả năm lớp 11. Năm lớp 12, Duy chỉ còn phải chọn giữa hai hướng đã tìm hiểu kỹ, không phải bắt đầu từ con số không.
Thử điều mới mà không làm hụt việc học
Thử một hoạt động mới ở lớp 11 có ích, nhưng cần vài nguyên tắc để không ảnh hưởng tới việc học:
- Chọn một hoạt động mỗi lần, thử ít nhất một học kỳ rồi mới quyết giữ hay đổi.
- Ước lượng số giờ mỗi tuần hoạt động đó cần, và xem lịch tự học còn đủ chỗ không trước khi đăng ký.
- Ưu tiên hoạt động có sản phẩm cụ thể ở cuối: một mô hình, một buổi biểu diễn, một dự án hoàn thành. Sản phẩm giúp em nhìn lại mình học được gì.
- Ghi vài dòng sau mỗi buổi: hôm nay làm gì, thích phần nào, chán phần nào. Những ghi chép này rất có ích khi nghĩ về hướng đi.
- Nếu điểm các môn tụt rõ trong hai tháng liền, giảm vai trò trong hoạt động thay vì bỏ hẳn.
Hoạt động mới không cần “xịn”. Một nhóm đọc sách nhỏ, một đội bóng của lớp, việc giúp thư viện trường đều là trải nghiệm thật, miễn em tham gia đều và để ý mình học được gì.
Câu em tự hỏi khi năm lớp 11 kết thúc
Cuối năm, trước khi vào hè, ngồi trả lời những câu sau. Câu trả lời là điểm xuất phát cho năm lớp 12.
- Những chỗ hổng nào của lớp 10 đã lấp xong, chỗ nào còn?
- Hoạt động em đã thử cho em biết thêm điều gì về bản thân?
- Hai ba hướng đi em đang nghiêm túc cân nhắc là gì, và em còn cần biết thêm điều gì về mỗi hướng?
- Lịch tự học nào đã chạy ổn suốt năm, và cần đổi gì cho lớp 12?
- Điều gì làm em mệt nhất năm nay, và năm sau em sẽ bớt nó bằng cách nào?
Viết câu trả lời ra giấy và cất vào chỗ dễ tìm. Đầu lớp 12, đọc lại trang này trước khi lập kế hoạch năm cuối.
Nếu có câu em chưa trả lời được, đó không phải thất bại của năm lớp 11. Nó chỉ cho em biết việc nào cần làm ngay trong hè hoặc trong tháng đầu lớp 12. Một câu bỏ trống được nhìn thấy sớm vẫn tốt hơn nhiều so với một câu chưa từng được hỏi tới, rồi bất ngờ hiện ra vào giữa mùa đăng ký.
Chỗ hay sai ở năm lớp 11
Nghĩ rằng lớp 11 “chưa có gì”. Năm không có kỳ thi lớn vẫn là năm quyết định em bước vào lớp 12 với hành trang thế nào.
Học dồn trước lớp 12. Một số bạn đi học thêm dày từ lớp 11 để “ôn sớm”. Học trước có thể có ích, nhưng không thay được việc lấp hổng và xây nếp tự học.
Thử quá nhiều thứ cùng lúc. Ba câu lạc bộ, hai dự án, một lớp năng khiếu cùng lúc làm em không theo được cái nào tới cuối.
Chưa từng nghĩ về hướng đi. Lớp 11 chưa cần chốt, nhưng bước vào lớp 12 mà chưa có danh sách hướng đi thì phải làm mọi thứ trong vội.
Bỏ lịch tự học khi không có kiểm tra. Những tuần không có bài kiểm tra, lịch tự học dễ bị cắt đầu tiên. Nếp học chỉ bền khi nó chạy cả những tuần nhẹ, không phải chỉ khi có áp lực.
So hướng đi của mình với cả lớp. Bạn bè lần lượt nói muốn thi ngành này, ngành kia, em dễ thấy mình chậm. Mỗi người có lúc rõ ràng khác nhau; điều cần là em có danh sách của riêng mình trước khi lớp 12 bắt đầu, không phải có sớm hơn ai.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh lớp 11 có nên bắt đầu ôn thi tốt nghiệp chưa?
Chưa cần ôn tổng hợp. Việc có ích hơn là lấp hổng lớp 10, học chắc lớp 11 và xây nếp tự học. Đó chính là phần nền giúp việc ôn ở lớp 12 nhẹ hơn rất nhiều.
Lớp 11 có cần chọn ngành chưa?
Chưa cần chọn ngành cụ thể. Mục tiêu hợp lý là có hai ba hướng đi em nghiêm túc cân nhắc, đã hỏi chuyện người đi trước và biết mình còn cần tìm hiểu gì thêm trước khi vào lớp 12.
Tham gia hoạt động ngoại khoá ở lớp 11 có làm ảnh hưởng việc học không?
Nếu chọn một hoạt động, tính trước số giờ mỗi tuần và giữ lịch tự học, phần lớn các bạn vẫn học tốt. Khi điểm tụt rõ hai tháng liền, giảm vai trò trong hoạt động thay vì bỏ hẳn.
Chỗ hổng lớp 10 nhiều quá thì bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ phần mà chương lớp 11 sắp học cần tới sớm nhất. Không cần lấp hết cùng lúc. Mỗi tuần một buổi cho danh sách hổng, đều đặn cả năm, là đủ để vào lớp 12 với nền vững hơn.
Có nên dùng hè lớp 11 để học trước toàn bộ lớp 12 không?
Không cần học trước toàn bộ. Hè nên dành cho nghỉ ngơi, lấp nốt chỗ hổng quan trọng và viết lịch tự học cho lớp 12. Học trước quá nhiều dễ làm em mệt ngay từ đầu năm cuối.