Học liên thông là cách người đã có bằng trung cấp hoặc cao đẳng học tiếp lên bậc cao hơn mà không phải học lại từ đầu: những học phần đã học có thể được xét công nhận, nên thời gian học thường ngắn hơn. Đây là lý do chọn cao đẳng, trung cấp sau lớp 12 không có nghĩa là đóng cửa đại học.
Học sinh lớp 12 thường chỉ nghĩ tới liên thông khi đã đi làm vài năm. Thực ra những quyết định bạn đưa ra ngay bây giờ, như chọn trường nào, ngành nào, giữ giấy tờ ra sao, ảnh hưởng nhiều tới việc liên thông sau này có thuận lợi hay không. Bài này nói về những điều đó ở mức nguyên tắc; điều kiện cụ thể do từng trường quy định theo quy định hiện hành.
Liên thông hoạt động thế nào
Hình dung các bậc học như những tầng của một ngôi nhà có cầu thang nối nhau. Người học trung cấp xong có thể lên cao đẳng, người học cao đẳng xong có thể lên đại học. Liên thông là cầu thang đó. Bạn không phải quay lại tầng trệt để đi lên.
Khi bạn đăng ký học liên thông, trường sẽ xem bảng điểm và chương trình bạn đã học, đối chiếu với chương trình của trường. Những học phần có nội dung tương đương có thể được công nhận, bạn chỉ học những phần còn thiếu. Số học phần được công nhận nhiều hay ít tuỳ vào việc hai chương trình gần nhau đến đâu, nên học đúng nhóm ngành sẽ thuận lợi hơn.
Điều kiện để được xét tuyển liên thông, hình thức học, thời gian học do quy định hiện hành và từng trường công bố. Một số trường yêu cầu thời gian làm việc nhất định sau khi tốt nghiệp bậc trước, một số không. Bạn đọc thông báo tuyển sinh liên thông của trường mình nhắm tới khi tới lúc.
Liên thông cũng không chỉ đi lên trong cùng một ngành. Có người học cao đẳng kỹ thuật rồi liên thông sang ngành quản lý gần đó. Khi ngành mới càng xa ngành cũ, số học phần được công nhận càng ít.
Các bậc nối nhau ra sao
Bảng mô tả hướng đi phổ biến, không phải quy định cứng. Mỗi trường có điều kiện riêng.
| Bằng bạn đang có | Có thể học tiếp lên | Điều thường được xét |
|---|---|---|
| Trung cấp | Cao đẳng cùng nhóm ngành | Bằng trung cấp, bảng điểm; người học trung cấp từ sau lớp 9 có thể cần bổ sung kiến thức văn hoá theo quy định |
| Trung cấp | Đại học | Theo quy định hiện hành và điều kiện của trường; nhiều người đi qua cao đẳng trước |
| Cao đẳng | Đại học cùng hoặc gần ngành | Bằng cao đẳng, bảng điểm, đôi khi kinh nghiệm làm việc |
| Đại học | Văn bằng hai, thạc sĩ | Theo quy định của từng chương trình |
Nếu bạn vừa có bằng THPT vừa học trung cấp, bạn đã có nền văn hoá đầy đủ, nên đường lên các bậc sau thường đơn giản hơn so với người học trung cấp ngay sau lớp 9.
Cách đọc bảng: tìm dòng ứng với bằng bạn sẽ có sau khi học xong con đường bạn đang chọn, rồi hỏi trường bạn định học sau này xem họ có nhận người từ dòng đó không, điều kiện là gì.
Tình huống: Hải lớp 12 ở Quảng Ninh chọn cao đẳng điện
Hải học lớp 12 ở Quảng Ninh, muốn làm thợ điện công nghiệp ở các nhà máy trong tỉnh. Hải chọn học cao đẳng điện công nghiệp vì nhiều giờ thực hành và đi làm sớm. Nhưng Hải cũng biết sau này nếu muốn làm kỹ sư điện, phụ trách thiết kế hoặc quản lý kỹ thuật, có thể cần bằng đại học.
Trước khi nộp hồ sơ, Hải hỏi phòng đào tạo trường cao đẳng ba câu: trường có liên kết liên thông với trường đại học nào trong ngành điện không, người học liên thông thường học thêm khoảng bao lâu, và có hình thức vừa làm vừa học không. Hải ghi lại câu trả lời, và chọn trường trả lời rõ ràng nhất.
Trong ba năm học, Hải giữ cẩn thận bảng điểm từng học kỳ và đề cương các học phần chính. Sau khi đi làm hai năm, Hải nộp hồ sơ liên thông lên đại học hệ vừa làm vừa học, nhiều học phần được công nhận nên Hải chỉ học phần còn thiếu, vẫn giữ được công việc.
Điều Hải làm đúng là nghĩ tới bước thứ hai ngay khi chọn bước thứ nhất, nhưng không để bước thứ hai làm mình chần chừ ở bước thứ nhất.
Câu hỏi về liên thông nên hỏi ngay khi chọn trường đầu tiên
Khi bạn chọn trường trung cấp hoặc cao đẳng sau lớp 12, thêm những câu sau vào danh sách hỏi trường. Câu trả lời rõ ràng là dấu hiệu tốt.
- Trường có thoả thuận liên thông với trường đại học nào trong ngành này không?
- Sinh viên của trường đã từng liên thông lên đâu, mất khoảng bao lâu?
- Chương trình của trường được thiết kế theo khối lượng học tập nào, có dễ đối chiếu để công nhận học phần không?
- Trường có cấp bảng điểm chi tiết từng học phần và đề cương khi sinh viên cần không?
- Nếu sau này em muốn học liên thông vừa làm vừa học, trường hoặc trường liên kết có tổ chức không?
Đừng chọn trường chỉ vì câu "học ở đây sau này liên thông dễ lắm". Hỏi cụ thể, nhận câu trả lời cụ thể. Một trường nghiêm túc sẽ cho bạn xem thông báo hoặc văn bản liên quan.
Nếu được, bạn hỏi thêm một sinh viên năm cuối của trường xem bạn bè khoá trước đã liên thông thế nào. Câu chuyện thật của người đi trước đáng tin hơn tờ giới thiệu.
Giữ hồ sơ học tập để liên thông thuận lợi
Nhiều người tới lúc liên thông mới phát hiện mất bảng điểm, không còn đề cương, phải chạy đi xin lại mất nhiều tuần. Thói quen nhỏ từ năm đầu giúp bạn tránh chuyện đó.
- Mỗi học kỳ, xin bảng điểm học kỳ đó hoặc chụp lại bảng điểm trên hệ thống của trường.
- Giữ đề cương các học phần chính, nhất là học phần chuyên ngành; đây là căn cứ để trường sau đối chiếu.
- Giữ giấy xác nhận thực tập, nhận xét của nơi thực tập.
- Khi tốt nghiệp, xin bảng điểm toàn khoá và giữ cẩn thận bản chính bằng tốt nghiệp; làm thêm vài bản sao có chứng thực.
- Lưu một bản chụp tất cả giấy tờ ở nơi an toàn, tách khỏi bản giấy.
Khi đi làm, giữ hợp đồng lao động và giấy xác nhận quá trình công tác nếu có, vì một số chương trình liên thông xét cả kinh nghiệm làm việc.
Liên thông chính quy hay vừa làm vừa học
Liên thông chính quy. Học theo lịch ban ngày như sinh viên chính quy. Hợp với người có thể tạm nghỉ việc hoặc chưa đi làm. Thời gian tập trung, học nhanh hơn, nhưng mất thu nhập trong thời gian học.
Liên thông vừa làm vừa học. Học buổi tối, cuối tuần hoặc theo đợt. Hợp với người đang đi làm và không thể nghỉ. Cần sức bền và sự ủng hộ của gia đình, đôi khi cả nơi làm việc.
Hỏi về văn bằng. Văn bằng và giá trị của từng hình thức theo quy định hiện hành. Bạn hỏi trường ghi rõ hình thức đào tạo trên văn bằng ra sao để hiểu đúng, không nghe lời đồn.
Câu tự hỏi khi chọn. Mình có thể dành bao nhiêu giờ mỗi tuần cho việc học mà không ảnh hưởng tới công việc và sức khoẻ? Con số đó sẽ cho bạn biết hình thức nào hợp.
Hiểu lầm hay gặp về liên thông
"Học liên thông là học lại từ đầu." Không. Mục đích của liên thông là công nhận phần đã học. Bạn chỉ học những gì còn thiếu, dù số phần được công nhận còn tuỳ trường.
"Liên thông là bằng kém hơn." Bằng liên thông vẫn là bằng đúng bậc học theo quy định hiện hành. Giá trị thật nằm ở việc bạn học thật và làm được việc.
"Cứ học cao đẳng đã, liên thông lúc nào cũng được." Điều kiện có thể thay đổi theo thời gian và mỗi trường một khác. Biết trước giúp bạn không bị bất ngờ.
"Liên thông sang ngành nào cũng được." Có thể chuyển sang ngành gần, nhưng ngành càng xa thì số học phần được công nhận càng ít, có khi gần như học lại.
"Học ở đâu cũng liên thông được như nhau." Trường có liên kết rõ ràng, chương trình dễ đối chiếu sẽ giúp bạn được công nhận nhiều học phần hơn. Đó là lý do nên hỏi về liên thông ngay từ lúc chọn trường đầu tiên.
"Cứ có bằng là được, điểm không quan trọng." Một số trường xét kết quả học tập ở bậc trước khi tuyển liên thông. Học nghiêm túc từ năm đầu giúp bạn có nhiều lựa chọn hơn.
Tự kiểm: liên thông có thật sự cần cho bạn không
Không phải ai học cao đẳng, trung cấp cũng cần liên thông. Nhiều người làm nghề giỏi cả đời với bằng nghề và các khoá nâng cao tay nghề. Trước khi lên kế hoạch liên thông, bạn trả lời thật những câu dưới đây.
- Vị trí công việc bạn muốn làm sau năm năm có đòi bằng cao hơn không? Bạn đã hỏi người đang ở vị trí đó chưa?
- Bạn muốn học thêm vì cần kiến thức mới, hay chỉ vì sợ bị đánh giá thấp?
- Một khoá nâng cao tay nghề ngắn hạn có giải quyết được điều bạn đang thiếu không?
- Gia đình và công việc hiện tại có cho phép bạn dành thời gian học vài năm không?
- Nếu học liên thông, bạn sẽ học ngành giống hay khác ngành cũ, và vì sao?
Nếu câu trả lời cho thấy bạn cần bằng cao hơn cho đúng việc bạn muốn làm, liên thông là con đường hợp lý. Nếu không, bạn không cần cảm thấy thiếu sót. Người thợ giỏi, người kỹ thuật viên lành nghề luôn được tôn trọng ở bất kỳ nơi làm việc nào.
Câu hỏi thường gặp
Học liên thông là gì?
Là hình thức để người đã có bằng trung cấp hoặc cao đẳng học tiếp lên bậc cao hơn, được xét công nhận những học phần đã học, nên thường không phải học lại từ đầu. Điều kiện cụ thể do quy định hiện hành và từng trường quy định.
Học cao đẳng xong liên thông lên đại học mất bao lâu?
Tuỳ số học phần được công nhận, ngành học và hình thức học. Thường ngắn hơn học đại học từ đầu. Bạn xem thông báo tuyển sinh liên thông của trường để biết thời gian dự kiến cho trường hợp của mình.
Có phải đi làm một thời gian mới được học liên thông không?
Tuỳ quy định hiện hành và từng trường, từng ngành. Có chương trình yêu cầu kinh nghiệm làm việc, có chương trình không. Bạn đọc kỹ điều kiện trong thông báo tuyển sinh liên thông.
Bằng liên thông có giá trị như bằng chính quy không?
Bằng liên thông là bằng của bậc học tương ứng theo quy định hiện hành. Thông tin ghi trên văn bằng do quy định chung, bạn hỏi trường để hiểu đúng thay vì nghe lời đồn.
Học sinh lớp 12 có cần lo chuyện liên thông ngay bây giờ không?
Không cần lo, chỉ cần để ý. Khi chọn trường cao đẳng, trung cấp, hỏi thêm vài câu về liên thông và giữ hồ sơ học tập cẩn thận từ năm đầu là đủ.
Liên thông sang ngành khác có được không?
Có thể, nhất là ngành gần. Nhưng ngành càng khác thì số học phần được công nhận càng ít. Nếu bạn đã biết mình muốn chuyển ngành, hỏi trường cụ thể trước khi đăng ký.