Trượt hết nguyện vọng đại học không phải là hết đường: bạn vẫn có thể theo dõi xét tuyển bổ sung, chuyển sang cao đẳng hoặc trung cấp, đi làm rồi học sau, hoặc dành một năm chuẩn bị để thi lại. Hai tuần đầu sau khi biết kết quả là lúc quan trọng nhất để chọn bước tiếp theo một cách bình tĩnh.
Bài này đi theo thứ tự thời gian: ngày đầu tiên nên làm gì, những hướng đi tiếp và mốc cần theo dõi, cách xem thông báo xét tuyển bổ sung, các kiểu lừa đảo nhắm vào thí sinh vừa trượt, và cách nói chuyện với bố mẹ. Quy chế, lịch xét tuyển mỗi năm do Bộ GD&ĐT và từng trường công bố; bài chỉ nói nguyên tắc.
Ngày đầu tiên: dừng lại, kiểm lại, chưa quyết gì
Ngày biết mình trượt thường là một ngày rất nặng. Bạn có thể buồn, giận, xấu hổ, hoặc thấy trống rỗng. Những cảm xúc đó là bình thường. Ngày đầu tiên, bạn không cần quyết định gì cả. Ăn uống, ngủ, ra ngoài đi bộ, nói chuyện với một người mà bạn tin.
Việc duy nhất nên làm ngay là kiểm tra lại kết quả trên kênh chính thức: hệ thống tuyển sinh chung và trang của trường. Có bạn nhầm vì đọc thông tin từ nhóm trên mạng, hoặc chưa hiểu cách trường công bố. Ghi lại chính xác: bạn đã đăng ký những nguyện vọng nào, kết quả mỗi nguyện vọng ra sao.
Điều không nên làm trong ngày đầu: đăng bài than thở công khai, nhận lời "giúp đỡ" từ người lạ nhắn tin, đóng tiền cho bất kỳ ai hứa "lo được chỗ học". Những quyết định trong lúc rối thường là quyết định bạn phải sửa về sau.
Nếu nhiều ngày sau bạn vẫn không ăn ngủ được, không muốn gặp ai, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với bố mẹ, thầy cô hoặc một người lớn tin cậy và tìm gặp chuyên viên tư vấn tâm lý. Đó không phải yếu đuối mà là việc nên làm.
Tình huống: Duy lớp 12 ở Nghệ An trượt cả ba nguyện vọng
Duy học lớp 12 ở Nghệ An, đăng ký ba nguyện vọng đều là ngành công nghệ thông tin ở ba trường đại học, và trượt cả ba. Duy nhốt mình trong phòng hai ngày. Ngày thứ ba, mẹ Duy không mắng, chỉ ngồi xuống hỏi: "Con muốn làm nghề gì, chứ không phải muốn vào trường nào?"
Câu hỏi đó giúp Duy nhìn khác đi. Duy muốn làm nghề lập trình. Duy cùng mẹ lập một tờ giấy ghi các hướng: theo dõi xét tuyển bổ sung ngành công nghệ thông tin ở các trường còn chỉ tiêu, học cao đẳng ngành lập trình, hoặc nghỉ một năm vừa đi làm vừa ôn thi lại. Duy hỏi thêm một anh họ đang làm lập trình viên; anh nói ở chỗ anh có cả người học cao đẳng lẫn đại học, quan trọng là sản phẩm làm được.
Duy chọn học cao đẳng ngành lập trình, đồng thời tự học thêm tiếng Anh, với kế hoạch liên thông sau nếu cần. Không có lựa chọn nào trong ba hướng là sai. Điều giúp Duy đi tiếp là chuyển câu hỏi từ "vào trường nào" sang "làm nghề gì".
Các hướng đi tiếp và mốc cần theo dõi
Mỗi hướng có thời điểm riêng. Bỏ lỡ mốc là mất cơ hội của năm đó, nên bạn ghi mốc lên lịch ngay khi biết.
| Hướng đi | Bạn làm gì | Mốc cần theo dõi |
|---|---|---|
| Xét tuyển bổ sung đại học | Tìm trường, ngành còn xét tuyển bổ sung phù hợp với nghề bạn muốn | Thông báo xét tuyển bổ sung trên trang chính thức của từng trường |
| Cao đẳng | Chọn ngành gần với nghề bạn nhắm tới, đọc chương trình, hỏi liên thông | Thông báo tuyển sinh của trường, thường kéo dài hơn đại học |
| Trung cấp, khoá nghề | Học kỹ năng nghề ngắn hạn, đi làm sớm | Lịch khai giảng của từng trường, nhiều đợt trong năm |
| Đi làm rồi học sau | Chọn việc an toàn, học được nghề; giữ kế hoạch học | Hệ vừa làm vừa học có lịch tuyển riêng |
| Nghỉ một năm, thi lại | Lập kế hoạch theo quý, ôn tập đều | Lịch đăng ký dự thi tốt nghiệp năm sau |
Bạn có thể đi song song hai hướng trong hai tuần đầu, ví dụ vừa theo dõi xét tuyển bổ sung vừa tìm hiểu một trường cao đẳng. Đến cuối tuần thứ hai, chốt một hướng chính.
Khi so các hướng, bạn đặt cùng một câu hỏi cho mỗi hướng: một năm nữa mình đang học gì, ba năm nữa mình làm được việc gì. Hướng nào trả lời rõ hơn và gia đình lo được thì nghiêng về hướng đó.
Theo dõi xét tuyển bổ sung đúng cách
Nhiều trường mở đợt xét tuyển bổ sung khi chưa đủ chỉ tiêu. Cách xét, thời hạn và hồ sơ do từng trường công bố. Các bước dưới đây giúp bạn không bỏ sót và không bị nhầm.
- Lập danh sách các trường có ngành gần với nghề bạn muốn, cả ở tỉnh bạn và các tỉnh lân cận.
- Theo dõi mục tuyển sinh trên trang chính thức của từng trường mỗi ngày trong giai đoạn này.
- Khi trường công bố, đọc kỹ: phương thức xét, điều kiện, hồ sơ, hạn nộp, cách nộp.
- Chỉ nộp hồ sơ theo kênh trường công bố; giữ lại biên nhận hoặc ảnh chụp xác nhận.
- Nếu có điều chưa rõ, gọi điện tới số của phòng tuyển sinh ghi trên trang chính thức của trường, không gọi số trong tin nhắn lạ.
Đừng chọn ngành chỉ vì "còn chỗ". Ngành xét bổ sung vẫn phải là ngành bạn có thể học được và gần với nghề bạn muốn, nếu không bạn sẽ gặp lại câu hỏi này sau một năm.
Một mẹo nhỏ: lập một bảng ba cột gồm tên trường, ngành và hạn nộp, cập nhật mỗi tối. Nhìn bảng, bạn biết ngay hôm nay cần làm gì, không phải lục lại hàng chục tin nhắn.
Cảnh giác lừa đảo nhắm vào thí sinh vừa trượt
Mùa tuyển sinh nào cũng có người lợi dụng tâm lý lo lắng của thí sinh và gia đình. Nhận ra những dấu hiệu dưới đây và dừng lại ngay.
- Người lạ nhắn tin, gọi điện hứa "có suất", "lo được chỗ", "nhập học không cần xét".
- Đòi đóng tiền giữ chỗ, phí hồ sơ vào tài khoản cá nhân.
- Gửi đường dẫn lạ yêu cầu nhập thông tin cá nhân, mật khẩu, mã xác nhận.
- Giới thiệu chương trình "liên kết" không nói rõ bằng do đơn vị nào cấp.
- Thúc giục quyết ngay trong ngày, "hết suất là mất".
Cách kiểm đơn giản: mọi thông báo trúng tuyển, xét tuyển đều có trên trang chính thức của trường. Không thấy ở đó thì không tin. Nếu đã lỡ chuyển tiền, báo ngay ngân hàng và cơ quan công an nơi cư trú, giữ lại tin nhắn làm bằng chứng.
Nói chuyện với bố mẹ khi trượt
Nhiều bạn sợ nói với bố mẹ hơn sợ chính kết quả. Bố mẹ có thể buồn, thậm chí buông ra những câu làm bạn đau, vì chính bố mẹ cũng đang lo. Chọn lúc cả nhà bình tĩnh, không chọn bữa cơm có khách hay lúc bố mẹ vừa đi làm về mệt.
Bạn có thể mở lời bằng những câu như: "Con trượt rồi, con buồn lắm, nhưng con muốn cùng bố mẹ tính bước tiếp theo." Hoặc: "Con đã xem các hướng này, con muốn nghe bố mẹ nghĩ sao." Mang theo tờ giấy ghi các hướng đi tiếp sẽ giúp cuộc nói chuyện đi vào việc thay vì đi vào trách móc.
Nếu bố mẹ so bạn với người khác, bạn nói nhẹ nhàng: "Con biết bố mẹ thất vọng. Con cũng vậy. Nhưng con cần bố mẹ giúp con nghĩ đường đi tiếp." Nếu trong nhà xảy ra đánh đập hay bạo lực, bạn cần nói với người lớn tin cậy khác và có thể gọi tổng đài bảo vệ trẻ em 111 nếu bạn chưa đủ mười tám tuổi.
Những việc bạn không cần làm
Sau khi trượt, có những gánh nặng bạn tự đặt lên mình mà không giúp gì cho bước tiếp theo.
- Không cần giải thích với cả họ hàng, hàng xóm. Một câu "con đang tính bước tiếp theo" là đủ.
- Không cần bỏ đi những gì đã ôn. Sách vở, đề cương vẫn dùng được nếu bạn thi lại hoặc học ngành gần.
- Không cần xem điểm của bạn bè để so. Mỗi người một hoàn cảnh, một con đường.
- Không cần đăng ký vội ngành bất kỳ chỉ để "có chỗ học" cho đỡ ngại.
- Không cần tự trách mình mãi về những môn làm chưa tốt. Rút ra một hai bài học cụ thể rồi đặt nó xuống.
- Không cần quyết định mọi thứ trong một ngày. Hai tuần là đủ để chọn hướng chính một cách tỉnh táo.
Câu tự hỏi ở cuối tuần thứ hai: "Một năm nữa, mình muốn đang làm gì, học gì?" Câu trả lời cho câu này quan trọng hơn câu "vì sao mình trượt".
Đọc lại kết quả để rút bài học, không để tự trách
Nhìn vào cách đặt nguyện vọng. Bạn có đặt tất cả nguyện vọng vào một nhóm ngành rất đông người đăng ký không? Có nguyện vọng nào là lựa chọn an toàn bạn thật sự chấp nhận không? Bài học này dùng được ngay cho đợt xét bổ sung.
Nhìn vào cách ôn tập. Môn nào bạn làm thấp hơn dự tính? Vì thiếu kiến thức, vì thiếu thời gian luyện, hay vì hôm đó mệt? Ghi ra một hai nguyên nhân cụ thể, đừng kết luận chung chung "mình kém".
Nhìn vào thông tin bạn đã dùng. Bạn chọn trường, chọn ngành dựa trên điều gì: lời bạn bè, tin trên mạng hay thông tin chính thức của trường? Lần sau đọc đề án tuyển sinh chính thức trước tiên.
Giới hạn thời gian cho việc nhìn lại. Dành một buổi để viết ra, rồi gấp tờ giấy lại. Nhìn lại để học, không phải để tự trách mỗi ngày.
Hỏi thầy cô một câu. Gặp giáo viên chủ nhiệm hoặc thầy cô bộ môn, hỏi: "Theo thầy cô, nếu thi lại, con cần sửa điều gì trước tiên?" Người theo bạn ba năm thường nhìn ra những điều bạn không thấy.
Câu hỏi thường gặp
Trượt hết nguyện vọng đại học thì còn cơ hội nào trong năm đó không?
Có. Nhiều trường đại học mở đợt xét tuyển bổ sung, các trường cao đẳng, trung cấp thường tuyển sinh kéo dài hơn và có nhiều đợt. Bạn theo dõi thông báo trên trang chính thức của từng trường để không lỡ mốc.
Xét tuyển bổ sung là gì?
Là đợt xét tuyển trường mở thêm khi chưa tuyển đủ chỉ tiêu sau đợt chính. Phương thức, điều kiện, hạn nộp do từng trường công bố. Bạn chỉ nộp hồ sơ theo kênh trường thông báo chính thức.
Trượt đại học có nên học cao đẳng không?
Nên cân nhắc nếu cao đẳng có ngành gần với nghề bạn muốn làm. Cao đẳng giúp bạn có tay nghề và đi làm sớm, đường liên thông lên đại học vẫn mở theo điều kiện từng trường.
Có người nhắn tin hứa lo được chỗ học đại học có nên tin không?
Không nên tin. Kết quả trúng tuyển luôn được công bố trên hệ thống chính thức và trang của trường. Mọi lời hứa "lo chỗ" kèm yêu cầu đóng tiền vào tài khoản cá nhân là dấu hiệu lừa đảo.
Nên nghỉ một năm thi lại hay học ngay cao đẳng?
Tuỳ bạn muốn nghề gì và nghề đó cần bậc học nào. Nếu nghề bạn muốn bắt buộc bằng đại học và bạn sẵn sàng ôn tiếp, một năm có kế hoạch là hợp lý. Nếu nghề tuyển theo tay nghề, học cao đẳng ngay giúp bạn đi sớm hơn.
Làm sao vượt qua cảm giác xấu hổ sau khi trượt?
Cho phép mình buồn vài ngày, nói chuyện với người mà bạn tin, rồi chuyển sự chú ý sang việc cụ thể: lập danh sách hướng đi, hỏi người làm nghề. Nếu cảm giác nặng nề kéo dài, hãy tìm gặp chuyên viên tư vấn tâm lý.