Khi đi học thêm nhiều nơi, mỗi lớp cần một mục tiêu riêng, viết ra được trong một câu, ví dụ “lớp Toán thứ Ba để luyện dạng bài hình không gian em đang hổng”. Lớp nào không viết được câu đó thì nhiều khả năng đang dạy trùng với lớp khác hoặc với chính chương trình trên trường. Học chồng chéo làm em mệt, tốn giờ tự học, mà kiến thức không chắc thêm.
Bài này dành cho học sinh đang có lịch học thêm kín tuần và muốn biết mỗi buổi đi học thật sự để làm gì. Cách làm gồm: lập bảng các lớp, trả lời câu hỏi “lớp này để làm gì”, đặt mục tiêu theo một trong ba kiểu, xử lý chỗ dạy trùng, tự kiểm sau bốn tuần, và bàn với bố mẹ nếu muốn bớt một lớp. Có một tình huống giả định ở TP Hồ Chí Minh.
Vì sao học nhiều nơi mà không thấy tiến
Hai lớp dạy cùng một phần. Thầy ở trung tâm và cô ở nhà cùng đang dạy chương Lượng giác, cùng dạng bài, chỉ khác cách trình bày. Em nghe hai lần nhưng tự làm thì vẫn chưa lần nào.
Không còn giờ tự làm bài. Học thêm là nghe giảng và làm bài theo hướng dẫn. Kiến thức chỉ chắc khi em ngồi một mình, gặp chỗ bí và tự gỡ. Lịch kín học thêm làm mất đúng khoảng thời gian đó.
Đi vì lo chứ không vì cần. Nhiều lớp được đăng ký vì “các bạn đều học”, “sợ thiếu”. Lớp học đi vì lo thường không có mục tiêu, nên khó biết nó có giúp hay không.
Quá mệt để tiếp thu. Buổi thứ ba trong ngày, đầu óc đã chậm. Em ngồi đủ giờ nhưng nhớ được rất ít. Mệt kéo dài còn làm giờ học trên trường kém đi, kéo theo cả các môn không học thêm.
Không ai nhìn bức tranh chung. Mỗi thầy cô chỉ biết lớp của mình. Chỉ em và gia đình mới thấy cả tuần. Nếu không ai dừng lại nhìn, lịch học thêm cứ dày lên mỗi học kỳ.
Lập bảng các lớp đang học và hỏi “lớp này để làm gì”
Viết tất cả các lớp học thêm hiện tại vào một bảng. Cột cuối là quan trọng nhất; nếu em không điền được, đánh dấu hỏi.
| Lớp | Thời gian | Đang dạy phần nào | Lớp này để làm gì |
|---|---|---|---|
| Toán ở trung tâm | Tối thứ Hai, thứ Năm | Đi trước chương trình trên lớp khoảng hai tuần | Học trước để lên lớp nghe đỡ bỡ ngỡ |
| Toán với cô ở nhà | Tối thứ Bảy | Luyện đề tổng hợp | Dấu hỏi |
| Tiếng Anh nhóm nhỏ | Chiều thứ Tư | Ngữ pháp theo sách | Lấp phần ngữ pháp hổng từ cấp hai |
| Hoá ở nhà thầy | Tối thứ Ba | Cùng chương với trên lớp | Dấu hỏi |
Trong ví dụ, hai lớp bị dấu hỏi. Điều đó chưa có nghĩa phải bỏ chúng, chỉ có nghĩa em cần nghĩ thêm. Có khi sau khi nghĩ, em tìm ra mục tiêu thật cho lớp đó; có khi em nhận ra nó không cần nữa.
Ghi thêm một dòng tổng cuối bảng: mỗi tuần em còn bao nhiêu buổi tối không học thêm. Nếu con số đó dưới hai, giờ tự học gần như không còn.
Ba kiểu mục tiêu hợp với lớp học thêm
Lớp học thêm thường phục vụ một trong ba việc. Gắn mỗi lớp với đúng một kiểu giúp em biết đo nó bằng gì.
- Lấp chỗ hổng. Lớp giúp em học lại phần đã qua mà chưa chắc. Mục tiêu viết theo dạng bài: “Hết tháng này tự giải được bài toán chuyển động.” Đo bằng việc tự làm bài mới không cần gợi ý.
- Theo kịp hoặc học trước. Lớp đi song song hoặc đi trước chương trình trên trường. Mục tiêu: “Lên lớp nghe bài mới mà hiểu được ít nhất phần lớn ngay trong tiết.” Đo bằng số câu em phải đánh dấu hỏi sau mỗi tiết trên trường.
- Luyện tay, luyện tốc độ. Lớp cho làm nhiều đề, nhiều bài. Hợp với giai đoạn đã hiểu kiến thức. Mục tiêu: “Làm xong đề luyện trong thời gian quy định, sai ít đi qua từng tuần.” Đo bằng thời gian và số câu sai lặp lại.
Một lớp không nên ôm cả ba kiểu. Lớp vừa lấp hổng vừa học trước vừa luyện đề sẽ không làm tốt cái nào, và em cũng không biết lấy gì để đo. Nếu hai lớp của cùng một môn rơi vào cùng một kiểu, đó là dấu hiệu chồng chéo.
Khi hai lớp dạy trùng nhau
Trùng nhau là chuyện rất hay gặp, nhất là với Toán và Tiếng Anh. Trước hết, xác định trùng ở mức nào: cùng chương nhưng khác kiểu bài, hay cùng chương cùng kiểu bài. Cùng chương khác kiểu bài vẫn có thể giữ cả hai nếu em có đủ sức. Cùng chương cùng kiểu bài thì gần như chắc chắn một lớp đang thừa.
Cách thứ nhất là chia vai. Nói với một trong hai thầy cô rằng em đã được học phần lý thuyết ở nơi khác, và xin tập trung vào phần em còn yếu. Nhiều thầy cô sẵn lòng điều chỉnh khi học sinh nói rõ mình cần gì.
Cách thứ hai là tạm dừng một lớp trong bốn tuần, dùng giờ đó để tự làm bài. Sau bốn tuần, so xem em hiểu bài kém đi hay vẫn giữ được. Nếu vẫn giữ được, lớp đó có thể không cần nữa.
Cách thứ ba là đổi lớp sang môn khác đang cần hơn. Ví dụ, thay một lớp Toán trùng bằng một buổi tự học Ngữ văn có kế hoạch. Dù chọn cách nào, đừng tự quyết một mình nếu lớp đó do bố mẹ đăng ký và chi trả. Phần bàn với bố mẹ có ở cuối bài.
Tình huống: Vy lớp 10 ở TP Hồ Chí Minh
Vy (nhân vật giả định) học lớp 10 ở TP Hồ Chí Minh, đi học thêm năm buổi mỗi tuần: hai buổi Toán ở trung tâm, một buổi Toán ở nhà cô, một buổi Tiếng Anh, một buổi Vật lý. Vy về nhà lúc gần chín giờ tối, làm bài tập trên lớp tới khuya, cuối tuần ngủ bù. Điểm không xuống nhưng cũng không lên, còn Vy thì luôn thấy mệt.
Khi lập bảng, Vy không trả lời được lớp Toán ở nhà cô để làm gì, vì nó dạy đúng phần trung tâm vừa dạy. Lớp Vật lý thì Vy viết được: “Để làm bài tập vận dụng, phần trên lớp chỉ kịp làm bài cơ bản.” Vy chọn tạm dừng lớp Toán ở nhà cô trong bốn tuần, sau khi đã nói với mẹ và được mẹ đồng ý.
Buổi tối thứ Bảy trống, Vy dùng một tiếng để tự giải lại bài tập Toán trong tuần, một tiếng còn lại đọc truyện. Sau bốn tuần, Vy thấy bài kiểm tra Toán trên lớp không kém đi, và Vy bớt mệt rõ rệt. Hai mẹ con quyết định không học lại lớp đó trong học kỳ này, giữ buổi tối thứ Bảy làm giờ tự học.
Tự kiểm sau bốn tuần: lớp nào đang giúp em
Bốn tuần là đủ để thấy một lớp học thêm có tác dụng hay không. Đến mốc đó, làm các bước sau cho từng lớp.
- Đọc lại mục tiêu một câu đã viết cho lớp đó.
- Tìm một bằng chứng đã đạt hoặc đang tới gần mục tiêu: một dạng bài tự làm được, một tiết trên trường hiểu nhanh hơn, một đề làm kịp giờ.
- Ghi lại mức mệt sau mỗi buổi của lớp đó: còn sức, hơi mệt, rất mệt.
- Nếu có bằng chứng và còn sức, giữ lớp.
- Nếu không có bằng chứng sau bốn tuần, thử đổi cách: nói với thầy cô điều em cần, hoặc ngồi ở vị trí khác, hoặc chuẩn bị câu hỏi trước buổi học.
- Nếu sau tám tuần vẫn không có bằng chứng, đưa lớp đó vào danh sách bàn với bố mẹ.
Bằng chứng ở đây không phải là điểm số trên bài kiểm tra mà là việc em làm được. Điểm có thể chậm vài tuần, nhưng việc làm được thì em thấy ngay.
Những điều không cần làm khi rà lại lịch học thêm
Rà lịch học thêm dễ biến thành một cuộc đại tu căng thẳng. Giữ nó gọn bằng cách bỏ qua mấy việc sau:
- Không cần bỏ nhiều lớp cùng lúc. Bớt một lớp, thử bốn tuần, rồi mới tính tiếp. Bỏ một lúc ba lớp làm cả em lẫn bố mẹ hoang mang, khó biết thay đổi nào có tác dụng.
- Không cần so lịch của mình với lịch của bạn cùng lớp. Bạn học sáu buổi có thể đang cần sáu buổi, hoặc đang mệt hơn em nghĩ. Lịch đúng là lịch hợp với chỗ hổng và sức của chính em.
- Không cần đánh giá thầy cô dạy hay hay dở. Câu hỏi đúng là lớp đó có hợp với mục tiêu của em lúc này không. Một lớp rất tốt vẫn có thể không cần nữa khi em đã lấp xong phần đó.
- Không cần lấp giờ trống bằng một lớp khác ngay. Giờ trống dành cho tự học và nghỉ là một phần của kế hoạch, không phải chỗ bỏ phí.
- Không cần đợi tới cuối năm mới rà. Mỗi học kỳ rà một lần là vừa, vì chương trình và chỗ hổng của em thay đổi theo kỳ.
Giữ việc rà lại ở mức nhỏ và đều, em sẽ không bao giờ phải đối mặt với một lịch học thêm phình to mà không ai nhớ vì sao.
Bàn với bố mẹ khi muốn bớt một lớp
Bố mẹ đăng ký học thêm thường vì thương và vì lo. Khi muốn bớt, em nên mang tới cuộc nói chuyện ba thứ: bảng các lớp, kết quả tự kiểm, và kế hoạch dùng giờ trống. Vài câu mở lời:
- “Con lập bảng các lớp học thêm, con thấy lớp Toán thứ Bảy dạy trùng với trung tâm. Con xin thử dừng bốn tuần để tự làm bài, sau đó mình xem lại kết quả.”
- “Buổi tối con chỉ còn một tối không đi học, con không có giờ tự làm lại bài. Nếu bớt một lớp, con sẽ dùng giờ đó như thế này.”
- “Lớp Vật lý con thấy giúp nhiều, con muốn giữ. Lớp Hoá con chưa thấy khác, con muốn hỏi thầy xem có đổi cách học được không trước khi quyết.”
Đề nghị thử trong một thời gian ngắn dễ được đồng ý hơn đề nghị bỏ hẳn. Nếu bố mẹ chưa yên tâm, mời bố mẹ cùng xem kết quả sau bốn tuần.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh nên đi học thêm tối đa bao nhiêu buổi một tuần?
Không có con số chung cho mọi bạn. Dấu hiệu nên giữ là mỗi tuần còn ít nhất hai ba buổi tối không học thêm để tự làm bài, và em vẫn ngủ đủ. Khi mất cả hai điều đó, lịch học thêm đang quá dày.
Làm sao biết một lớp học thêm đang dạy trùng với lớp khác?
So phần đang dạy của hai lớp trong cùng tuần. Nếu cùng chương và cùng kiểu bài, chỉ khác người dạy, đó là trùng. Ghi lại trong bốn tuần sẽ thấy rõ hơn nhìn một buổi.
Có nên nói thẳng với thầy cô học thêm rằng em đang học nơi khác không?
Nên nói nhẹ nhàng và cụ thể, kèm điều em cần. Ví dụ em đã học lý thuyết chương này ở nơi khác và muốn luyện thêm phần bài tập khó. Nhiều thầy cô điều chỉnh được khi biết học sinh cần gì.
Tạm dừng một lớp có làm em bị tụt lại không?
Thử trong bốn tuần và tự kiểm sẽ biết. Nếu em dùng giờ trống để tự làm bài có kế hoạch, phần lớn các bạn không bị tụt mà còn chắc hơn. Nếu thấy tụt, có thể quay lại lớp đó.
Đi học thêm vì bạn bè đều học có sao không?
Không sai, nhưng nên tự hỏi thêm lớp đó giúp em điều gì. Nếu chỉ để đi cùng bạn, em có thể tìm cách khác để gặp bạn, như học nhóm tự quản ở nhà một bạn, mà vẫn giữ được giờ tự học.