Học giáo dục thường xuyên sau lớp 9 là học chương trình văn hoá cấp trung học phổ thông dành cho giáo dục thường xuyên, thường tại trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên hoặc trung tâm giáo dục thường xuyên của tỉnh, với số môn ít hơn và lịch học linh hoạt hơn trường phổ thông; người học vẫn dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông theo quy chế và vẫn đi tiếp được lên cao đẳng, đại học.
Ngả đường này hợp với bạn cần thời gian để học thêm một nghề, phụ giúp gia đình, hoặc muốn một môi trường học khác. Nó không phải nơi "dành cho người trượt". Nhưng vì lịch học thoáng hơn, nó cũng đòi hỏi bạn tự giác hơn. Phần dưới nói rõ học gì, học ở đâu, khác trường phổ thông chỗ nào, và làm sao để ba năm này không trôi qua phí.
Chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông là gì
Giáo dục thường xuyên là một phần chính thức của hệ thống giáo dục quốc dân, không phải lớp học "ngoài hệ thống". Ở cấp trung học phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình riêng cho giáo dục thường xuyên, bám theo chương trình phổ thông nhưng gọn hơn: có các môn bắt buộc như Ngữ văn, Toán, Lịch sử, cùng một số môn lựa chọn. Danh sách môn và số tiết cụ thể theo văn bản hiện hành, bạn nên hỏi trực tiếp nơi học.
Người học ở đây được gọi là học viên. Học xong chương trình và đủ điều kiện, học viên dự kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông theo quy chế, cầm bằng tốt nghiệp như học sinh phổ thông. Từ đó, đường vào đại học, cao đẳng, trung cấp hay đi làm đều mở như bình thường; trường đại học xét tuyển theo quy chế chung, không loại ai vì học giáo dục thường xuyên.
Điểm khác lớn nhất nằm ở cách tổ chức. Nhiều nơi xếp lớp học buổi sáng hoặc buổi chiều, có nơi có lớp buổi tối, để học viên dùng nửa ngày còn lại học nghề, làm việc nhà hoặc phụ giúp gia đình. Chính sự linh hoạt này là lý do nhiều bạn chọn ngả đường này một cách chủ động.
Học ở đâu: các loại hình cơ sở
Tên gọi và mạng lưới cơ sở có thay đổi sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, vì vậy bạn nên hỏi Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc giáo viên chủ nhiệm xem quanh nơi bạn ở hiện có những nơi nào. Các loại hình thường gặp:
- Trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên: vừa dạy văn hoá theo chương trình giáo dục thường xuyên, vừa dạy nghề sơ cấp; nhiều học viên học cả hai cùng lúc.
- Trung tâm giáo dục thường xuyên cấp tỉnh: tập trung vào văn hoá, thường có nhiều lớp và nhiều khung giờ hơn.
- Trường trung cấp, cao đẳng có tổ chức dạy văn hoá theo chương trình giáo dục thường xuyên cho học sinh học nghề của trường, đôi khi phối hợp với trung tâm.
- Một số cơ sở giáo dục khác được cấp phép dạy chương trình giáo dục thường xuyên; cần kiểm tra giấy phép và việc được tổ chức cho học viên dự thi tốt nghiệp.
Khi chọn nơi học, ba điều thực tế nên cân nhắc trước: quãng đường đi lại mỗi ngày, khung giờ học có khớp với việc khác bạn định làm, và nơi đó có dạy nghề bạn quan tâm hay không. Một trung tâm cách nhà năm cây số nhưng có đúng nghề bạn thích có thể hợp hơn một nơi gần nhà mà bạn chỉ học văn hoá rồi về không.
Giáo dục thường xuyên khác trường phổ thông ở những điểm nào
Bảng này giúp bạn hình dung thay đổi khi bước vào, để chuẩn bị tinh thần chứ không phải để so cao thấp. Mỗi nơi có thể tổ chức khác đôi chút.
| Khía cạnh | Trường trung học phổ thông | Giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông |
|---|---|---|
| Số môn học | Đủ môn bắt buộc và môn lựa chọn theo chương trình phổ thông | Ít môn hơn, tập trung vào các môn cốt lõi |
| Thời gian học | Thường học gần như cả ngày, có học thêm chính khoá | Thường học một buổi, còn lại tự sắp xếp |
| Bạn cùng lớp | Hầu hết cùng độ tuổi | Có thể có người lớn tuổi hơn, người đã đi làm |
| Hoạt động phong trào | Nhiều câu lạc bộ, hội thao, văn nghệ | Ít hơn, bạn phải tự tìm hoạt động bên ngoài |
| Mức tự giác cần có | Có nhiều người nhắc nhở, kèm cặp | Phải tự giữ nhịp học vì thời gian rảnh nhiều |
| Cuối cấp | Thi tốt nghiệp trung học phổ thông | Dự thi tốt nghiệp theo quy chế dành cho giáo dục thường xuyên |
Dòng "mức tự giác" là dòng quan trọng nhất. Thời gian rảnh nhiều là lợi thế nếu bạn có kế hoạch, và là cái bẫy nếu bạn không có.
Tình huống: Khoa lớp 9 ở Lâm Đồng và nửa ngày ở vườn
Khoa học lớp 9 ở một xã trồng cà phê của Lâm Đồng. Nhà Khoa có vườn, bố mẹ làm cả ngày, mùa thu hoạch thì cần thêm người. Khoa học bình thường, thích mày mò máy bơm và hệ thống tưới. Khoa nghĩ tới giáo dục thường xuyên vì muốn buổi chiều phụ vườn, đồng thời học thêm nghề sửa máy nông nghiệp ở trung tâm.
Trước khi quyết, Khoa cùng bố đến trung tâm hỏi bốn việc: lớp văn hoá học buổi nào, có lớp nghề sửa chữa máy nông nghiệp không, học nghề và văn hoá cùng lúc có trùng giờ không, và cách tổ chức cho học viên dự thi tốt nghiệp. Mỗi câu trả lời được Khoa ghi lại kèm tên người trả lời.
Kế hoạch của Khoa cuối cùng là: buổi sáng học văn hoá, ba buổi chiều mỗi tuần học nghề, các buổi còn lại phụ vườn và tự ôn một giờ mỗi tối. Khoa dán thời khoá biểu ấy lên tường. Điều làm kế hoạch chạy được không phải là ý chí, mà là việc mọi khung giờ đều đã có tên, không còn khoảng "để xem đã".
Mùa thu hoạch, kế hoạch ấy phải đổi: hai tuần liền Khoa gần như không có buổi chiều nào rảnh. Thay vì bỏ hẳn, Khoa rút giờ tự ôn xuống còn ba mươi phút và báo trước với thầy dạy nghề để xin học bù. Kế hoạch tốt không phải kế hoạch không bao giờ đổi, mà là kế hoạch biết lùi một bước nhỏ thay vì đổ hết.
Bốn chỗ hay sai khi học giáo dục thường xuyên
Nghĩ là học nhẹ nên lơ là ngay từ học kỳ một. Ít môn không có nghĩa là dễ. Kiến thức Toán, Văn, Ngoại ngữ vẫn ở cấp trung học phổ thông. Hổng từ đầu năm lớp 10 thì đến lớp 12 rất khó bù, vì không có nhiều giờ học chính khoá để thầy cô kèm lại.
Không hỏi rõ chuyện thi tốt nghiệp. Hãy hỏi ngay từ lúc nhập học: những môn nào sẽ thi, nơi học có tổ chức ôn thi không, học viên đăng ký dự thi qua đâu. Biết sớm thì học có trọng tâm, không đến lớp 12 mới hốt hoảng.
Để nửa ngày còn lại trôi đi. Nhiều bạn chọn giáo dục thường xuyên để có thời gian học nghề hay giúp gia đình, nhưng sau vài tháng nửa ngày ấy biến thành điện thoại và ngủ. Hãy đặt tên cho từng buổi rảnh ngay từ tuần đầu.
Ngại nói mình học giáo dục thường xuyên. Cảm giác ngại khiến một số bạn ít giao lưu, ít hỏi thầy cô. Thật ra người học ở đây có đủ lý do chính đáng. Bạn càng thoải mái về lựa chọn của mình thì càng dễ học tốt và kết bạn tốt.
Lên kế hoạch cho nửa ngày không đến lớp
Đây là phần quyết định ba năm giáo dục thường xuyên của bạn có giá trị hay không. Làm theo năm bước trong tuần đầu tiên nhập học:
- Liệt kê mọi việc cố định trong tuần: giờ học văn hoá, giờ học nghề nếu có, việc nhà, việc phụ giúp gia đình.
- Chọn một khung giờ tự học cố định mỗi ngày, ít nhất bốn mươi lăm phút, vào lúc bạn tỉnh táo nhất, không phải lúc sắp đi ngủ.
- Chọn một việc phát triển bản thân cho mỗi tuần: học một nghề sơ cấp, tập một môn thể thao, làm tình nguyện ở địa phương, hoặc đọc sách theo chủ đề nghề bạn thích.
- Viết thời khoá biểu cả tuần ra giấy, dán ở chỗ nhìn thấy, cho bố mẹ xem để họ biết và nhắc khi cần.
- Cuối mỗi tháng, đánh dấu những buổi đã làm đúng kế hoạch và những buổi bị lỡ; tìm ra lý do của buổi lỡ nhiều nhất và sửa đúng chỗ đó.
Đừng xếp kín mọi khoảng trống. Một kế hoạch không có chỗ nghỉ sẽ vỡ sau hai tuần. Để lại ít nhất một buổi tối mỗi tuần hoàn toàn tự do; như vậy bạn giữ được nhịp lâu hơn.
Tự kiểm sau học kỳ một: có đang đi đúng hướng không
Hết học kỳ một lớp 10 là lúc tốt để nhìn lại. Trả lời thật lòng năm câu sau, không cần cho ai xem:
- Em có hiểu bài các môn cốt lõi không, hay đang chép bài mà không nắm được?
- Nửa ngày còn lại của em đang dùng cho việc gì, và việc đó có giúp em đi tới điều em muốn sau ba năm không?
- Em đã biết những môn nào sẽ thi tốt nghiệp và cách đăng ký dự thi chưa?
- Em có ít nhất một thầy cô có thể hỏi bài khi không hiểu, và một người bạn cùng học không?
- Nếu được chọn lại hôm nay, em có vẫn chọn ngả này không, và vì sao?
Nếu có từ hai câu trả lời làm bạn lo, hãy nói với giáo viên chủ nhiệm lớp và gia đình ngay đầu học kỳ hai. Điều chỉnh lúc này rất nhẹ: thêm giờ tự học, đổi khung giờ học nghề, hay tìm nhóm học. Chờ tới lớp 12 mới sửa thì gánh nặng gấp nhiều lần.
Học kỳ hai cũng là lúc nên hỏi lại nơi học về lịch thi tốt nghiệp của khoá mình, vì quy chế có thể điều chỉnh. Ghi câu trả lời vào sổ cùng ngày hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Học giáo dục thường xuyên có được thi đại học không?
Được. Học viên đủ điều kiện dự thi và đỗ tốt nghiệp trung học phổ thông thì xét tuyển đại học, cao đẳng theo quy chế chung. Điều kiện xét tuyển cụ thể của từng trường cần tra trong thông báo tuyển sinh của trường đó.
Bằng tốt nghiệp của học viên giáo dục thường xuyên có khác bằng của học sinh phổ thông không?
Bằng tốt nghiệp trung học phổ thông do cơ quan có thẩm quyền cấp theo quy định chung và có giá trị dùng để học tiếp, đi làm. Nếu cần biết chi tiết về mẫu bằng, bạn nên hỏi Sở Giáo dục và Đào tạo.
Học sinh vừa xong lớp 9 có được học giáo dục thường xuyên không?
Có. Chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông nhận người đã tốt nghiệp trung học cơ sở, kể cả học sinh vừa học xong lớp 9. Thủ tục và thời gian nhận hồ sơ do từng cơ sở và Sở quy định.
Vừa học giáo dục thường xuyên vừa học nghề có quá sức không?
Với nhiều bạn thì vừa sức nếu hai lịch không chồng nhau và có thời gian nghỉ. Hãy xem thời khoá biểu cả hai bên trước khi đăng ký, và giữ ít nhất một buổi nghỉ mỗi tuần để không kiệt sức giữa năm.
Học giáo dục thường xuyên có bị bạn bè coi thường không?
Có thể có vài lời trêu, nhưng ngày càng nhiều người hiểu đây là một lựa chọn chính đáng. Cách tốt nhất là tự tin với lý do của mình và cho thấy bạn đang dùng thời gian một cách có kế hoạch.
Chọn trung tâm giáo dục thường xuyên nên ưu tiên điều gì?
Ưu tiên nơi có khung giờ khớp với kế hoạch của bạn, đường đi lại an toàn và không quá xa, có dạy nghề bạn quan tâm nếu muốn học song song, và tổ chức rõ ràng việc ôn và dự thi tốt nghiệp.