PhanDau.comPhấn Đấu
Thói quen học bền

Tự kiểm tra bằng câu hỏi: cách học sinh nhớ bài lâu hơn đọc lại nhiều lần

Đọc lại nhiều lần cho cảm giác quen mà chưa chắc nhớ. Cách biến vở ghi thành câu hỏi, làm thẻ hỏi đáp bằng giấy và chạy một buổi tự kiểm 30 phút.

Vietnamese middle school boy sitting cross legged on a tiled floor at home sorting small blank paper cards into two piles, seen from above, soft evening lamp light

Tự kiểm tra bằng câu hỏi — gấp sách lại, tự hỏi rồi cố nhớ ra câu trả lời trước khi mở ra xem — giúp nhớ bài lâu hơn rõ rệt so với đọc đi đọc lại cùng một trang, vì mỗi lần cố nhớ là một lần em luyện đúng việc sẽ phải làm trong phòng thi. Đọc lại tạo cảm giác quen mắt, nhưng quen mắt không có nghĩa là nhớ ra được khi không có trang sách trước mặt.

Bài này chỉ cách biến vở ghi thành câu hỏi, năm kiểu câu hỏi nên dùng, cách làm thẻ hỏi – đáp bằng giấy, một buổi tự kiểm 30 phút từng bước, và việc cần làm với những câu trả lời sai. Ví dụ là Duy, học sinh lớp 8 ở Hưng Yên, đọc bài Sinh ba lần mỗi tối mà vẫn quên khi bị gọi lên bảng.

Đọc lại và tự hỏi khác nhau ở đâu

Duy dành gần một giờ mỗi tối đọc lại bài Sinh. Đọc đến lần thứ ba, em thấy trang sách rất quen và nghĩ mình đã thuộc. Nhưng khi cô hỏi “hệ tuần hoàn gồm những bộ phận nào”, em chỉ nhớ được một nửa. Bảng dưới giải thích vì sao:

Khía cạnhĐọc lại nhiều lầnTự kiểm tra bằng câu hỏi
Việc não làmNhận ra thông tin đang có trước mắtLấy thông tin ra từ trí nhớ, không có gợi ý
Cảm giácDễ chịu, trôi chảy, dễ tưởng đã thuộcHơi khó chịu, hay bị bí
Biết mình chưa thuộc chỗ nàoKhó biết, vì cái gì cũng quenBiết ngay, đó là câu trả lời sai hoặc bí
Giống với lúc kiểm traÍt giống, vì lúc kiểm tra không có sáchRất giống, vì phải tự nhớ ra
Thời gianDài, lặp lại cả phần đã thuộcNgắn hơn, tập trung vào phần chưa thuộc

Cảm giác khó chịu khi bị bí chính là dấu hiệu việc học đang diễn ra. Nhiều bạn bỏ tự kiểm vì thấy “khó quá, không nhớ gì”, rồi quay về đọc lại cho dễ chịu. Thật ra, chính lúc cố nhớ mà chưa ra, rồi mở sách xem đáp án, là lúc kiến thức được khắc sâu nhất.

Đọc lại vẫn có chỗ dùng: lần đầu tiếp xúc với bài mới, em cần đọc để hiểu. Chỉ là từ lần thứ hai trở đi, thay việc đọc bằng việc tự hỏi sẽ hiệu quả hơn nhiều.

Năm kiểu câu hỏi biến vở ghi thành bộ đề tự kiểm

Câu hỏi tốt không chỉ hỏi “là gì”. Trộn nhiều kiểu câu hỏi giúp em hiểu bài chứ không chỉ thuộc lòng. Đây là năm kiểu Duy dùng cho bài Sinh, kèm cách áp vào môn khác:

Kiểu câu hỏiVí dụ môn SinhVí dụ môn khác
Là gìHệ tuần hoàn gồm những bộ phận nào?Sử: Sự kiện này diễn ra năm nào, ở đâu?
Vì saoVì sao tim cần có van?Địa: Vì sao vùng này mưa nhiều vào mùa hè?
Khác nhau thế nàoĐộng mạch và tĩnh mạch khác nhau ở đâu?Anh: Thì hiện tại đơn và hiện tại tiếp diễn khác nhau khi nào?
Nếu… thìNếu van tim hở thì máu chảy thế nào?Lý: Nếu tăng chiều dài dây thì chu kỳ con lắc đổi ra sao?
Ví dụ ngoài đờiVì sao chạy nhanh thì tim đập nhanh hơn?Văn: Tìm một tình huống đời thường giống chi tiết trong truyện.

Mỗi trang vở chỉ cần ba đến năm câu hỏi, không cần nhiều. Viết câu hỏi vào cột trái của trang vở hoặc ra một tờ giấy riêng, còn câu trả lời là chính phần vở em đã ghi. Hai kiểu “vì sao” và “nếu… thì” thường được dùng trong các câu hỏi vận dụng, nên đáng tập từ sớm.

Thẻ hỏi – đáp bằng giấy: rẻ, nhanh, mang theo được

Duy cắt giấy vở cũ thành những mảnh nhỏ cỡ lòng bàn tay. Mặt trước viết câu hỏi, mặt sau viết câu trả lời ngắn. Một bài Sinh thường ra khoảng mười đến mười lăm thẻ. Em cột mỗi bài bằng một sợi dây chun, ghi tên bài lên thẻ đầu.

Cách dùng rất đơn giản: xáo thẻ, đọc mặt trước, nói câu trả lời thành tiếng hoặc viết ra nháp, rồi lật mặt sau đối chiếu. Thẻ nào trả lời đúng ngay để sang chồng bên phải, thẻ nào sai hoặc bí để sang chồng bên trái. Hết lượt, em chỉ làm lại chồng bên trái cho đến khi nó hết.

Ưu điểm lớn của thẻ giấy là không cần điện thoại, nên không bị kéo sang tin nhắn hay mạng xã hội. Thẻ cũng nhỏ, có thể mang theo khi đợi xe, khi ngồi chờ bố mẹ đón. Năm phút như thế, lặp lại nhiều ngày, thường giúp nhớ hơn một giờ đọc dồn.

Một điều cần tránh: viết mặt sau quá dài. Nếu câu trả lời dài cả đoạn, hãy tách thành nhiều thẻ nhỏ. Mỗi thẻ chỉ nên kiểm một ý, để em biết chính xác ý nào đã nhớ, ý nào chưa.

Một buổi tự kiểm 30 phút, làm từng bước

Đây là cách Duy chạy một buổi tự kiểm cho bài Sinh vào tối hôm sau khi học bài mới. Em có thể áp cho hầu hết các môn cần nhớ nhiều:

  1. Hai phút đầu: không mở sách, viết ra giấy nháp mọi thứ em nhớ được về bài, theo bất kỳ thứ tự nào.
  2. Mở vở, đối chiếu tờ nháp với bài: khoanh những ý em quên hoặc nhớ sai. Đây là phần cần tập trung.
  3. Dùng thẻ hoặc cột câu hỏi, tự hỏi từng câu. Trả lời thành tiếng hoặc viết ngắn, sau đó mới xem đáp án.
  4. Tách các câu sai, bí ra riêng. Đọc kỹ lại phần đó trong sách, chú ý vì sao mình nhầm.
  5. Nghỉ năm phút, đứng dậy đi lại, rồi tự hỏi lại riêng những câu đã sai.
  6. Ba phút cuối: viết lại một lần nữa những gì em nhớ về bài, không nhìn sách. So với tờ nháp lúc đầu để thấy phần đã thêm.

Bước đầu tiên, viết ra mọi thứ còn nhớ, thường làm nhiều bạn ngại vì thấy mình nhớ quá ít. Đó là chuyện bình thường. Tờ nháp ấy là thước đo của chính em, không phải để so với ai; chỉ cần tờ cuối buổi dài hơn tờ đầu buổi là buổi tự kiểm đã có tác dụng.

Khi trả lời sai: làm gì tiếp cho đúng

Phân biệt sai vì quên và sai vì hiểu nhầm. Quên thì chỉ cần hỏi lại vài lần ở các ngày sau. Hiểu nhầm, ví dụ nghĩ máu ở tĩnh mạch luôn chảy về tim nhưng lại nhầm chiều, thì phải đọc lại phần giải thích, có khi phải hỏi thầy cô.

Ghi lại câu sai vào một trang riêng. Duy có một trang cuối vở gọi là “câu hay sai”. Mỗi câu trả lời sai đến lần thứ hai được chép vào đây. Trước bài kiểm tra, em đọc trang này đầu tiên.

Đừng chép đáp án đúng năm lần. Chép phạt không giúp nhớ bằng việc gấp lại và tự trả lời thêm một lần nữa sau vài phút. Viết đi viết lại chủ yếu là luyện tay, không phải luyện trí nhớ.

Hỏi lại câu sai vào ngày hôm sau. Trả lời đúng ngay sau khi vừa xem đáp án chưa chắc là đã nhớ. Thử lại vào hôm sau mới biết thật sự đã nắm chưa.

Tìm điểm chung của các câu sai. Sau vài tuần, nhìn lại trang “câu hay sai” và xem chúng có giống nhau không. Duy nhận ra phần lớn câu em sai đều là câu “so sánh hai thứ”, ví dụ động mạch với tĩnh mạch, nguyên phân với giảm phân. Từ đó em lập riêng những bảng so sánh hai cột cho các cặp dễ nhầm, và số câu sai kiểu này giảm hẳn. Đây là cách biến lỗi thành bản đồ chỉ chỗ cần học, thay vì chỉ là thứ làm em buồn.

Chỗ hay sai khi bắt đầu tự kiểm

Tự kiểm là một kỹ năng, lúc đầu sẽ vụng. Những lỗi dưới đây gặp rất thường ở học sinh mới bắt đầu:

  • Viết câu hỏi quá dễ, kiểu chỉ cần đọc tên bài là trả lời được. Câu hỏi tốt buộc em phải nhớ ra nội dung.
  • Liếc mặt sau thẻ trước khi cố nhớ. Hãy đếm thầm đến năm hoặc nói ra một câu trả lời, dù sai, rồi mới lật.
  • Chỉ hỏi kiểu “là gì”. Thiếu “vì sao” và “nếu… thì”, em thuộc định nghĩa mà vẫn bí khi gặp câu vận dụng.
  • Bỏ những câu đã thuộc ra mãi mãi. Thỉnh thoảng trộn lại chúng vào để chắc chúng chưa bị quên.
  • Làm thẻ cho mọi thứ, đến mức tốn cả buổi chỉ để viết thẻ. Chỉ làm thẻ cho phần cần nhớ chính xác; phần cần hiểu thì dùng câu hỏi “vì sao”.
  • Nản vì sai nhiều ở buổi đầu. Sai nhiều ở lần đầu là dấu hiệu bài khó, không phải dấu hiệu em học kém.

Nếu thấy tự kiểm một mình khó giữ, em có thể rủ một bạn cùng lớp đổi thẻ cho nhau hỏi. Cách học cặp này được bàn kỹ ở một bài riêng; điều cốt lõi vẫn là người trả lời phải tự nhớ ra trước khi được nhắc.

Áp dụng cho những môn không “học thuộc”

Nhiều bạn nghĩ tự hỏi chỉ hợp với Sử, Sinh, Địa. Thật ra Toán và Lý cũng dùng được. Thay vì hỏi định nghĩa, em hỏi “dạng bài này giải bắt đầu từ bước nào”, “công thức này dùng khi nào và không dùng khi nào”. Che lời giải mẫu trong vở, tự giải lại từ đề, rồi mới so — đó chính là tự kiểm cho môn tính toán.

Với Ngữ văn, câu hỏi tự kiểm có thể là “luận điểm thứ hai của bài phân tích này là gì, dẫn chứng nào đi kèm”, hoặc “nêu ba chi tiết thể hiện tính cách nhân vật”. Em không cần học thuộc cả bài văn mẫu; điều cần nhớ là khung ý và dẫn chứng chính.

Với ngoại ngữ, thay vì nhìn từ tiếng Anh đoán nghĩa tiếng Việt, hãy làm chiều ngược lại: nhìn nghĩa tiếng Việt và tự nói ra từ tiếng Anh, rồi đặt một câu ngắn với nó. Chiều này khó hơn nhưng giống với lúc em phải viết và nói thật.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao đọc bài nhiều lần mà vẫn quên khi bị kiểm tra?

Vì đọc lại chủ yếu giúp em nhận ra thông tin khi nó đang ở trước mắt, tạo cảm giác quen. Khi kiểm tra, em phải tự lấy thông tin ra mà không có sách. Tự hỏi và cố nhớ trước khi xem đáp án luyện đúng việc đó, nên giúp nhớ lâu hơn.

Mỗi bài nên viết bao nhiêu câu hỏi tự kiểm?

Khoảng ba đến năm câu cho mỗi trang vở là đủ, tức thường mười đến mười lăm câu cho một bài. Mỗi câu chỉ kiểm một ý. Nên trộn nhiều kiểu như là gì, vì sao, khác nhau thế nào, nếu thì, ví dụ ngoài đời.

Dùng thẻ giấy hay ứng dụng trên điện thoại tốt hơn?

Cả hai đều dùng được. Thẻ giấy có lợi là không cần mở điện thoại, nên ít bị tin nhắn kéo đi. Ứng dụng tiện cho số lượng lớn và tự nhắc lịch ôn. Nếu hay bị phân tâm khi cầm điện thoại, nên bắt đầu bằng thẻ giấy.

Tự kiểm tra mà sai nhiều quá thì có nên quay lại đọc sách không?

Nên đọc lại riêng phần bị sai, không đọc lại cả bài. Sai nhiều ở lần đầu là bình thường và cho thấy bài khó. Sau khi đọc lại phần sai, nghỉ vài phút rồi tự hỏi lại, và hỏi thêm lần nữa vào hôm sau.

Môn Toán có tự kiểm tra bằng câu hỏi được không?

Được. Thay vì hỏi định nghĩa, em che lời giải mẫu và tự giải lại từ đề, hoặc tự hỏi dạng bài này bắt đầu từ bước nào, công thức này dùng khi nào. So với lời giải sau khi đã tự làm xong mới có tác dụng.

Lớp 8 đã nên học cách tự kiểm tra chưa?

Nên, càng sớm càng tốt. Ở lớp 8 lượng bài còn vừa phải nên là lúc dễ tập thói quen này nhất. Bắt đầu với một môn cần nhớ nhiều như Sinh hoặc Sử, mỗi tối mười lăm phút, rồi mở rộng dần sang các môn khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138