PhanDau.comPhấn Đấu
Các con đường sau lớp 9

Nói chuyện với bố mẹ về lựa chọn sau lớp 9: chuẩn bị gì, mở lời ra sao khi khác ý

Cách học sinh lớp 9 nói chuyện với bố mẹ về con đường sau THCS: chuẩn bị tờ một trang, chọn lúc, câu mở lời mẫu và cách xử lý khi hai bên khác ý.

Vietnamese family of three sitting around a low wooden table after dinner, teenage son leaning forward explaining with his hands, parents listening, seen from the side, warm indoor light

Để nói chuyện với bố mẹ về lựa chọn sau lớp 9, bạn nên chuẩn bị trước một tờ giấy ghi ngả đường mình nghiêng về, ba lý do của riêng mình, thông tin đã hỏi được và đường dự phòng; chọn lúc cả nhà thong thả; mở lời bằng việc hỏi ý bố mẹ trước; và khi hai bên khác ý thì đề nghị một bước thử cụ thể thay vì tranh cãi ai đúng.

Phần lớn cuộc nói chuyện hỏng không phải vì bố mẹ khó tính hay con bướng, mà vì hai bên nói về hai thứ khác nhau: con nói về điều mình thích, bố mẹ nói về điều mình lo. Khi bạn chuẩn bị để trả lời được cả nỗi lo của bố mẹ, cuộc nói chuyện chuyển từ "ai thắng" sang "nhà mình cùng tính".

Vì sao cuộc nói chuyện hay đi vào ngõ cụt

Con nói lúc bố mẹ đang mệt hoặc đang bận. Một câu "con không muốn học cấp 3" buông ra khi mẹ vừa đi làm về là gần như chắc chắn nhận về một phản ứng gay gắt. Không phải vì ý của bạn sai, mà vì bố mẹ không có sức để nghe lúc đó.

Con chỉ có cảm xúc, chưa có thông tin. "Con thích" là lý do thật, nhưng bố mẹ sẽ hỏi tiếp: học ở đâu, mấy năm, xong làm gì, có học lên được không. Nếu bạn chưa trả lời được, bố mẹ sẽ thấy con chưa nghĩ kỹ và càng lo hơn.

Bố mẹ nói về nỗi lo, con nghe thành lời chê. Khi bố mẹ nói "học nghề sau này vất vả", thường đó là nỗi lo con khổ, không phải lời coi thường con. Nghe ra được nỗi lo đằng sau giúp bạn trả lời đúng chỗ.

Hai bên cùng muốn thắng. Khi cuộc nói chuyện thành cuộc tranh luận, ai cũng bảo vệ ý mình mạnh hơn, và không ai nghe thêm điều gì mới. Mục tiêu nên là cùng nhau có thêm thông tin, không phải bắt người kia nhận mình đúng.

Nói một lần rồi thôi. Lựa chọn sau lớp 9 hiếm khi chốt được trong một buổi. Chia thành vài cuộc nói chuyện ngắn, mỗi lần một ý, thường hiệu quả hơn một buổi dài căng thẳng.

Chuẩn bị tờ giấy một trang trước khi nói

Viết tay hay đánh máy đều được, miễn gọn trong một trang. Tờ giấy này giúp bạn không quên ý khi hồi hộp, và cho bố mẹ thấy con đã nghiêm túc tìm hiểu. Một trang nên có:

  • Ngả đường em đang nghiêng về, viết rõ tên loại hình: trung học phổ thông, giáo dục thường xuyên, trung cấp kết hợp văn hoá, hay ngả khác.
  • Ba lý do của chính em, càng cụ thể càng tốt, ví dụ "em đã theo chú làm ở xưởng bốn buổi và thấy vẫn muốn quay lại".
  • Thông tin đã hỏi được: học ở đâu theo loại hình, học bao lâu, phần văn hoá thế nào, sau đó có thể đi tiếp đường nào; ghi rõ hỏi ai, ngày nào.
  • Những điều em đoán bố mẹ sẽ lo, và câu trả lời em đã tìm được cho từng điều.
  • Đường dự phòng của em nếu ngả chính không thành.
  • Một câu hỏi em muốn hỏi bố mẹ, ví dụ "hồi bằng tuổi con, bố mẹ đã chọn thế nào?".

Tờ giấy không phải để đọc to như thuyết trình. Bạn để nó trước mặt, nói bằng lời của mình, đưa bố mẹ xem khi cần. Nếu bố mẹ hỏi điều bạn chưa biết, ghi thêm vào tờ giấy và hẹn sẽ đi hỏi; đó là dấu hiệu tốt chứ không phải thất bại.

Chọn lúc, chọn chỗ và chọn người ngồi cùng

Lúc tốt để nói là khi cả nhà thong thả: sau bữa tối cuối tuần, trên đường đi chơi, hay một buổi sáng chủ nhật không vội. Tránh những lúc có khách, lúc bố mẹ vừa cãi nhau, hoặc ngay sau khi bạn vừa nhận một bài kiểm tra điểm thấp. Bạn có thể báo trước: "Tối mai con muốn nói chuyện với bố mẹ về chuyện học sau lớp 9, bố mẹ dành cho con nửa tiếng được không?"

Báo trước có hai cái lợi. Bố mẹ không bị bất ngờ nên bớt phản ứng mạnh. Và việc hẹn giờ cho thấy bạn coi chuyện này là nghiêm túc, giống như người lớn hẹn nhau bàn việc. Nhiều bố mẹ kể rằng chính lời hẹn ấy đã làm họ nhìn con khác đi.

Về người ngồi cùng: nếu bố và mẹ thường có ý khác nhau, nói chuyện với cả hai cùng lúc giúp tránh cảm giác bạn "đi vận động" từng người. Nếu trong nhà có ông bà, anh chị hay cô chú có ảnh hưởng lớn tới quyết định, có thể mời thêm một người sau khi đã nói với bố mẹ trước. Đừng mời người ngoài vào ngay buổi đầu, vì bố mẹ có thể cảm thấy bị ép.

Câu mở lời mẫu cho từng tình huống

Những câu dưới đây chỉ là gợi ý; hãy sửa cho đúng cách nói trong nhà bạn. Điểm chung của chúng là bắt đầu bằng việc hỏi hoặc ghi nhận bố mẹ, chưa vội nêu kết luận.

Tình huốngCâu mở lời gợi ýVì sao nên mở như vậy
Lần đầu nói về chuyện chọn đường"Con muốn nghe bố mẹ nghĩ gì về chuyện con học gì sau lớp 9, rồi con nói điều con đã tìm hiểu."Bố mẹ được nói trước nên dễ nghe con hơn
Con muốn chọn khác ý bố mẹ"Con biết bố mẹ mong con học trường đó. Con đã tìm hiểu thêm một hướng khác, bố mẹ nghe thử nhé."Ghi nhận mong muốn của bố mẹ trước khi nói khác
Bố mẹ lo con học nghề sẽ khổ"Con hiểu bố mẹ sợ con vất vả. Con đã hỏi về đường học lên sau này, con kể bố mẹ nghe."Trả lời đúng vào nỗi lo, không cãi
Bố mẹ đang giận"Hôm nay mình dừng ở đây nhé. Con sẽ đi hỏi thêm rồi mình nói tiếp vào cuối tuần."Giữ cửa mở, tránh nói lời làm tổn thương
Con chưa biết mình muốn gì"Con chưa chắc. Con muốn bố mẹ giúp con thử tìm hiểu hai hướng trong tháng này."Biến sự lưỡng lự thành kế hoạch cùng làm

Tránh những câu bắt đầu bằng "bố mẹ chẳng hiểu gì", "bạn con ai cũng", hay "con lớn rồi, để con tự quyết". Chúng có thể đúng một phần trong cảm nhận của bạn, nhưng gần như luôn đóng cửa cuộc nói chuyện.

Tình huống: Vy lớp 9 ở Thanh Hoá và bố muốn con làm cô giáo

Vy học lớp 9 ở Thanh Hoá, vẽ đẹp, hay làm thiệp và thiết kế bìa vở cho cả lớp. Vy muốn học trung cấp thiết kế đồ hoạ. Bố Vy là giáo viên, mong con học trung học phổ thông rồi thi sư phạm, vì "nghề giáo ổn định, gần nhà". Lần đầu Vy nói, bố chỉ đáp: "Vẽ thì làm gì ra tiền", và cuộc nói chuyện dừng ở đó.

Lần thứ hai, Vy chuẩn bị tờ một trang. Vy viết rõ đã hỏi hai trường có ngành này, phần văn hoá học thế nào, sau trung cấp có thể học cao đẳng liên thông. Vy cũng ghi nỗi lo của bố: không ổn định, xa nhà. Với nỗi lo xa nhà, Vy đề xuất học ở trường trong tỉnh. Với nỗi lo ổn định, Vy kể về chị hàng xóm đang làm thiết kế cho một xưởng in ở thành phố.

Bố Vy chưa đồng ý ngay, nhưng đề nghị một việc: hè này Vy học một khoá vẽ ở nhà văn hoá, và hai bố con cùng đến xưởng in nói chuyện với chị hàng xóm. Vy nhận lời. Điều Vy rút ra: lần đầu thất bại vì Vy chỉ nói "con thích", lần hai đi được xa hơn vì Vy nói được "con đã tìm hiểu" và "con hiểu bố lo gì".

Khi hai bên vẫn khác ý: bốn bước để không tắc

Không phải cuộc nói chuyện nào cũng đi đến đồng thuận ngay. Khi tắc, đừng cố thắng trong buổi đó; làm theo bốn bước:

  1. Nhắc lại ý của bố mẹ bằng lời của mình, hỏi "con hiểu thế có đúng không". Việc này cho bố mẹ thấy con đã nghe, và nhiều khi bố mẹ sẽ nói thêm nỗi lo thật sự.
  2. Tìm phần hai bên đã đồng ý, dù nhỏ: ví dụ cả nhà đều muốn con có bằng trung học phổ thông, hoặc đều muốn con học gần nhà. Viết phần đó ra.
  3. Đề xuất một bước thử có thời hạn: theo người làm nghề vài buổi, đi hỏi thêm một trường, gặp thầy cô chủ nhiệm cùng bố mẹ. Bước thử giúp quyết định dựa trên thông tin mới, không phải trên ai nói to hơn.
  4. Hẹn ngày nói lại, ghi lên lịch. Đến hẹn, mỗi bên kể điều mình vừa biết thêm, rồi mới bàn tiếp.

Nếu sau vài lần vẫn không ngã ngũ, có thể nhờ người thứ ba mà cả hai bên tin: giáo viên chủ nhiệm, thầy cô hướng nghiệp, hay một người họ hàng hiểu chuyện. Người thứ ba không quyết thay, mà giúp hai bên nghe nhau rõ hơn.

Sau cuộc nói chuyện: giữ lời và giữ cửa mở

Cuộc nói chuyện tốt thường kết thúc bằng một vài việc cụ thể: con đi hỏi trường nào, bố mẹ hỏi ai, cuối tuần nào cả nhà đi xem trường. Ngay sau buổi nói chuyện, bạn nên ghi lại những việc đã hứa và làm đúng hẹn. Giữ lời trong những việc nhỏ là cách mạnh nhất để bố mẹ tin bạn trong việc lớn.

Nếu kết quả cuối cùng khác với điều bạn mong, hãy hỏi lại mình: mình có thể sống với lựa chọn này không, và có cách nào để vẫn nuôi điều mình thích bên cạnh không? Một bạn đi học trung học phổ thông theo ý bố mẹ vẫn có thể học vẽ, học nghề vào cuối tuần, rồi tính tiếp sau lớp 12. Một bạn đi học nghề vẫn có thể giữ đường văn hoá như bố mẹ mong.

Và nếu kết quả là bố mẹ đồng ý với bạn, đừng quên cảm ơn. Một câu như "con cảm ơn bố mẹ đã tin con, con sẽ cố gắng" nghe đơn giản, nhưng làm bố mẹ yên tâm hơn nhiều so với bạn nghĩ. Nó cũng nhắc chính bạn rằng lựa chọn này giờ có cả niềm tin của gia đình đi kèm.

Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ không cho con học nghề thì phải làm sao?

Hãy tìm hiểu kỹ nỗi lo của bố mẹ, chuẩn bị thông tin trả lời từng nỗi lo, và đề xuất một bước thử như theo người làm nghề vài buổi. Nếu vẫn chưa thống nhất, nhờ giáo viên chủ nhiệm hoặc người thân hiểu chuyện cùng ngồi nói chuyện.

Nên nói với bố mẹ về chuyện chọn đường từ lúc nào?

Càng sớm càng tốt, lý tưởng là từ học kỳ một lớp 9. Khi còn nhiều thời gian, cả nhà có thể đi hỏi thông tin, thử nghề và nói chuyện nhiều lần mà không bị áp lực của hạn nộp hồ sơ.

Con chưa biết mình thích gì thì có nên nói chuyện với bố mẹ không?

Nên. Bạn cứ nói thật rằng mình chưa chắc và nhờ bố mẹ cùng tìm hiểu. Bố mẹ thường sẵn lòng giúp khi con chủ động nhờ, hơn là khi phải tự đoán con đang nghĩ gì.

Bố và mẹ có ý khác nhau thì con nên làm gì?

Nên nói chuyện với cả hai cùng lúc để mọi người nghe cùng một thông tin. Tránh nói riêng với người đồng ý với mình rồi nhờ người đó thuyết phục người kia, vì dễ làm bố mẹ căng thẳng với nhau.

Có nên nhờ thầy cô nói giúp với bố mẹ không?

Có thể, sau khi bạn đã tự nói ít nhất một lần. Thầy cô chủ nhiệm biết sức học và tính cách của bạn nên góp ý khách quan. Hãy nhờ thầy cô ngồi cùng cả nhà thay vì nói riêng với bố mẹ.

Nếu cuối cùng phải theo ý bố mẹ thì con nên nghĩ thế nào?

Hãy tìm điều mình có thể học được trên con đường ấy và cách nuôi sở thích riêng bên cạnh. Lựa chọn sau lớp 9 không phải quyết định cuối cùng của đời người; sau lớp 12 bạn sẽ có thêm một lần chọn nữa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138