PhanDau.comPhấn Đấu
Các con đường sau lớp 9

Học nghề rồi liên thông lên cao đẳng, đại học: lộ trình từng chặng tính từ sau lớp 9

Học nghề sau lớp 9 vẫn có thể học lên cao đẳng, đại học qua liên thông. Lộ trình từng chặng, điều kiện theo nguyên tắc và những thứ cần giữ từ năm đầu.

Vietnamese teenage boy in work overalls kneeling beside a motorbike engine in a training garage, older technician pointing at a part, low angle, warm afternoon light through open door

Học nghề sau lớp 9 vẫn đi lên được cao đẳng, đại học bằng con đường liên thông: học trung cấp kèm phần văn hoá trung học phổ thông, lấy bằng trung cấp, rồi học tiếp cao đẳng theo chương trình liên thông, và sau đó có thể liên thông lên đại học. Liên thông nghĩa là bạn không phải học lại từ đầu những gì đã học; chương trình tính đến phần bạn đã có.

Lộ trình này dài hơn đi thẳng phổ thông lên đại học một chút ở một số trường hợp, nhưng đổi lại bạn có tay nghề và có thể đi làm ở mỗi chặng. Điều kiện cụ thể của từng chặng do quy định của Nhà nước và từng trường đặt ra, thay đổi theo thời gian, nên bài này chỉ nói theo nguyên tắc và chỉ ra những việc bạn cần làm từ năm đầu để không bị chặn ở chặng sau.

Liên thông là gì, khác học lại từ đầu ở chỗ nào

Liên thông là cách tổ chức đào tạo cho người đã có văn bằng ở một trình độ học tiếp lên trình độ cao hơn, trong cùng ngành hoặc ngành gần. Chương trình liên thông được thiết kế để công nhận phần kiến thức và kỹ năng bạn đã tích luỹ, vì vậy thời gian học thường ngắn hơn so với một người bắt đầu từ con số không.

Ví dụ dễ hình dung: một bạn có bằng trung cấp công nghệ ô tô muốn học cao đẳng cùng ngành. Thay vì học lại các môn cơ sở như vẽ kỹ thuật, an toàn lao động, bạn có thể được xét miễn hoặc công nhận một phần, và tập trung vào phần nâng cao. Mức được công nhận bao nhiêu thì mỗi trường xét theo chương trình và quy định của họ.

Hai điều kiện thường gặp ở mọi chặng liên thông là: có văn bằng của trình độ trước, và đáp ứng yêu cầu văn hoá theo quy định. Với người đi từ sau lớp 9, yêu cầu văn hoá chính là phần kiến thức trung học phổ thông. Đây là lý do mọi bài hướng dẫn về học nghề đều nhắc bạn đừng bỏ phần văn hoá: nó là chiếc cầu nối giữa bằng nghề và bậc học cao hơn.

Các chặng của lộ trình và việc cần chuẩn bị

Bảng mô tả theo nguyên tắc. Thời gian mỗi chặng, điều kiện xét tuyển và cách công nhận học phần do quy định hiện hành và từng trường công bố; bạn cần tra lại khi đến lúc.

ChặngKhi xong bạn có gìĐiều thường được yêu cầu để sang chặng sauViệc nên làm sớm
Trung cấp kèm văn hoáBằng trung cấp, kết quả học văn hoáĐạt phần văn hoá trung học phổ thông theo quy địnhHọc đều văn hoá ngay từ năm đầu, giữ bảng điểm
Đi làm (không bắt buộc)Kinh nghiệm nghề, thu nhập, quan hệ nghềMột số chương trình liên thông xét thêm kinh nghiệm làm việcGhi lại công việc đã làm, xin xác nhận khi nghỉ
Cao đẳng liên thôngBằng cao đẳngCó bằng cao đẳng và đáp ứng điều kiện của trường đại họcChọn ngành cao đẳng gần với ngành định học tiếp
Đại học liên thôngBằng đại họcTuỳ mục tiêu: đi làm, học tiếpHỏi kỹ hình thức học: tập trung, vừa làm vừa học

Bạn không bắt buộc phải đi hết bốn chặng. Rất nhiều người dừng ở trung cấp hoặc cao đẳng, làm nghề giỏi và hài lòng. Bảng chỉ để bạn biết đường đi lên luôn có, khi nào cần thì dùng.

Tình huống: Quân lớp 9 ở Hải Phòng và giấc mơ làm kỹ sư

Quân học xong lớp 9 ở Hải Phòng, mê xe máy và ô tô, nhưng cũng có lúc nói muốn làm kỹ sư. Gia đình Quân không dư dả, Quân muốn có nghề sớm để phụ bố mẹ. Quân chọn trung cấp công nghệ ô tô, học văn hoá song song, với kế hoạch ghi trên một tờ giấy: ba năm trung cấp, hai năm đi làm, rồi tính chuyện học tiếp.

Năm đầu, Quân suýt bỏ bê văn hoá vì thấy thực hành hấp dẫn hơn nhiều. Một anh thợ ở xưởng thực tập hỏi Quân: "Muốn làm kỹ sư thì đọc tài liệu kỹ thuật bằng gì?". Câu hỏi đó làm Quân nhận ra Toán, Vật lí và Ngoại ngữ không phải món nợ phải trả, mà là đồ nghề. Từ đó Quân giữ hai tối mỗi tuần cho văn hoá.

Học xong trung cấp, Quân có bằng nghề, có kết quả văn hoá, có một tập hồ sơ thực tập và giấy xác nhận của xưởng. Khi đi làm hai năm rồi quyết học cao đẳng liên thông, Quân không phải chạy đi tìm giấy tờ hay học bù văn hoá. Lộ trình của Quân không nhanh nhất, nhưng không chặng nào phải đi lại.

Những thứ cần giữ cẩn thận từ năm đầu

Nhiều người bị chậm ở chặng liên thông không phải vì học kém, mà vì thiếu giấy tờ hoặc thiếu một phần văn hoá. Hãy giữ những thứ này trong một túi hồ sơ riêng:

  • Bảng điểm từng học kỳ của cả phần nghề và phần văn hoá; xin bản sao có xác nhận khi kết thúc khoá.
  • Bằng tốt nghiệp trung học cơ sở, bằng trung cấp và các chứng nhận liên quan đến phần văn hoá.
  • Giấy xác nhận thực tập, nhận xét của nơi thực tập, ảnh chụp sản phẩm mình làm (không có thông tin riêng của khách hàng).
  • Các chứng chỉ ngắn hạn học thêm, như chứng chỉ an toàn, tin học, ngoại ngữ.
  • Khi đi làm, giấy xác nhận thời gian và vị trí công việc do nơi làm việc cấp.
  • Một cuốn sổ ghi các kỹ năng đã làm thành thạo, kèm thời điểm học được.

Chụp ảnh từng giấy tờ và lưu thêm một bản ở chỗ an toàn. Giấy tờ thất lạc là chuyện thường gặp khi đổi chỗ ở, đi làm xa; xin cấp lại tốn thời gian hơn nhiều so với giữ cẩn thận ngay từ đầu.

Bốn chỗ hay sai khiến lộ trình bị đứt

Bỏ phần văn hoá vì nghĩ "để sau học bù". Học bù văn hoá khi đã đi làm khó hơn nhiều so với học khi đang ở trường, vì thời gian và sức lực đều eo hẹp. Đây là lý do phổ biến nhất khiến người học nghề dừng lại ở chặng đầu dù muốn đi tiếp.

Chọn ngành cao đẳng xa hẳn nghề trung cấp. Chuyển sang ngành không liên quan thì phần được công nhận ít đi, có khi gần như bắt đầu lại. Nếu muốn đổi ngành, hãy tính kỹ thời gian và hỏi trường xem họ xét thế nào.

Tin vào quảng cáo "học nhanh, bằng nhanh". Hãy kiểm tra chương trình liên thông được tổ chức hợp pháp, trường có chức năng đào tạo trình độ đó và văn bằng được cấp theo quy định. Chỗ nào hứa ngắn bất thường, không cần học thật, nên dè chừng.

Không hỏi lại quy định khi đến lúc làm thật. Quy định về liên thông đã thay đổi nhiều lần. Thông tin bạn nghe năm lớp 9 có thể không còn đúng khi bạn hai mươi tuổi. Luôn tra văn bản mới nhất và hỏi trực tiếp trường.

Đi làm xen giữa các chặng: được gì, mất gì

Không ít người học xong trung cấp thì đi làm vài năm mới học lên. Cái được rất rõ: bạn biết nghề thật sự đòi hỏi gì, biết mình thích phần nào, có thu nhập để tự lo một phần chi phí học, và khi quay lại học thì học có mục đích hơn hẳn. Nhiều người kể rằng sau hai năm đứng máy, lý thuyết ở cao đẳng mới "vào đầu".

Cái mất cũng cần nói thật: càng đi làm lâu, càng khó sắp xếp thời gian quay lại học, nhất là khi đã có trách nhiệm gia đình. Kiến thức văn hoá cũng dễ phai nếu không dùng. Vì vậy nếu chọn đi làm xen giữa, bạn nên đặt trước một mốc cụ thể, ví dụ "sau hai năm sẽ đăng ký học tiếp", và giữ thói quen đọc tài liệu nghề, học ngoại ngữ đều đặn.

Một cách cân bằng là học theo hình thức vừa làm vừa học nếu trường có tổ chức. Cách này nặng hơn về thời gian, nhưng giữ được cả thu nhập lẫn nhịp học. Trước khi đăng ký, hỏi rõ lịch học và trao đổi với nơi làm việc để không phải bỏ dở giữa chừng.

Tự kiểm mỗi năm: lộ trình còn đúng hướng không

Cuối mỗi năm học, dành một buổi tối làm năm việc sau, có thể cùng bố mẹ:

  1. Mở túi hồ sơ, kiểm tra đủ bảng điểm và giấy tờ của năm vừa qua; thiếu gì thì xin ngay khi còn ở trường.
  2. Ghi lại các môn văn hoá đã đạt và các môn còn phải học, đối chiếu với yêu cầu của chặng tiếp theo.
  3. Viết ba kỹ năng nghề làm thành thạo trong năm, và một kỹ năng còn yếu muốn luyện thêm.
  4. Hỏi lại mình: mục tiêu ở cuối lộ trình còn là thứ mình muốn không, hay đã đổi? Nếu đổi, chặng tiếp theo cần chỉnh thế nào?
  5. Tra lại thông tin tuyển sinh liên thông mới nhất của một hai trường mình nhắm tới, ghi ngày tra.

Năm việc này mất khoảng một giờ mỗi năm, nhưng giúp bạn tránh được tình huống đến lúc nộp hồ sơ mới phát hiện thiếu một môn văn hoá hay một tờ xác nhận.

Câu em tự hỏi trước khi chọn lộ trình này

Lộ trình học nghề rồi liên thông hợp với nhiều bạn, nhưng không phải tất cả. Trước khi chọn, thử trả lời thật lòng những câu sau, viết ra giấy để đọc lại sau một tuần:

  • Em có thích nghề này đủ để làm nó mỗi ngày trong vài năm, kể cả những ngày mệt?
  • Em có sẵn sàng giữ hai buổi tối mỗi tuần cho văn hoá trong suốt ba năm, khi bạn cùng lớp có thể không làm vậy?
  • Mục tiêu học lên của em là vì muốn hiểu nghề sâu hơn, vì muốn có bằng cao hơn, hay vì người khác bảo?
  • Nếu sau trung cấp em thấy đi làm là đủ và không muốn học lên nữa, em có thấy ổn với điều đó không?
  • Ai trong gia đình hoặc người quen đã đi con đường tương tự, và em đã hỏi chuyện người đó chưa?

Không có câu trả lời nào sai. Nếu câu thứ tư làm bạn thấy nhẹ nhõm, có lẽ bạn đang cần một nghề vững hơn là một tấm bằng cao; điều đó hoàn toàn chính đáng. Nếu câu thứ ba làm bạn khựng lại, hãy dành thêm thời gian tìm lý do của riêng mình trước khi đặt mục tiêu đại học.

Câu hỏi thường gặp

Học nghề sau lớp 9 thì có học đại học được không?

Được, qua con đường liên thông hoặc thi tuyển theo quy chế, với điều kiện bạn đáp ứng yêu cầu văn hoá trung học phổ thông và có văn bằng phù hợp. Điều kiện chi tiết của từng trường cần tra trong thông báo tuyển sinh của trường đó.

Học liên thông có bị coi thường hơn học chính quy không?

Văn bằng liên thông được cấp theo quy định và có giá trị dùng để đi làm, học tiếp. Người tuyển dụng thường quan tâm bạn làm được gì; kinh nghiệm nghề của người đi lên từ trung cấp nhiều khi là điểm cộng.

Học trung cấp xong có phải đi làm rồi mới được liên thông không?

Không phải mọi chương trình đều yêu cầu kinh nghiệm làm việc. Có chương trình nhận người vừa tốt nghiệp trung cấp, có chương trình xét thêm kinh nghiệm. Bạn cần hỏi trực tiếp trường mình định học.

Liên thông khác ngành có được không?

Có thể, nhưng phần kiến thức được công nhận thường ít hơn và bạn có thể phải học bổ sung nhiều. Nên chọn ngành liên thông gần với nghề đã học nếu muốn tiết kiệm thời gian.

Làm sao biết chương trình liên thông có đúng quy định không?

Kiểm tra trường có được phép đào tạo trình độ và ngành đó, thông báo tuyển sinh công khai, chương trình học rõ ràng. Có thể hỏi thêm Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ quan quản lý giáo dục nghề nghiệp khi còn băn khoăn.

Bố mẹ lo học nghề rồi con dừng luôn, nên trấn an thế nào?

Hãy cho bố mẹ xem lộ trình từng chặng em đã tìm hiểu, cách em giữ phần văn hoá và túi hồ sơ em lưu. Một kế hoạch cụ thể, có mốc, thường thuyết phục hơn mọi lời hứa chung chung.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138