PhanDau.comPhấn Đấu
Thói quen học bền

Giữ sức khoẻ mùa thi: ngủ, ăn, vận động cho học sinh những tuần cao điểm

Những tuần cao điểm thi cử, sức khoẻ ảnh hưởng thẳng đến bài làm. Cách giữ giấc ngủ, ăn uống, vận động ngắn, nghỉ mắt và dấu hiệu nên nói với người lớn.

Vietnamese teenage boy in a tracksuit stretching his arms on a riverside path at sunrise, seen from behind, a bicycle parked nearby, calm morning haze, wide angle

Trong những tuần cao điểm thi cử, giữ sức khoẻ không phải là việc phụ: ngủ đủ, ăn đều bữa, vận động ngắn xen giữa giờ học và cho mắt nghỉ là những điều giúp em nhớ bài tốt hơn và làm bài tỉnh táo hơn, nhiều khi hơn cả một giờ ôn thêm lúc nửa đêm. Giấc ngủ là lúc não sắp xếp lại những gì đã học trong ngày; cắt giấc ngủ là cắt luôn bước đó.

Bài này đi qua giấc ngủ, ăn uống, vận động, mắt và tư thế, một ngày mẫu trước kỳ thi, những việc không cần làm, và dấu hiệu nên nói với người lớn. Không bàn cách ôn từng môn; trọng tâm là cơ thể của em. Ví dụ là Minh, học sinh lớp 9 ở Nghệ An, từng ốm vặt đúng tuần kiểm tra cuối kỳ sau mười ngày liền ngủ năm tiếng mỗi đêm.

Vì sao sức khoẻ ảnh hưởng thẳng đến bài thi

Trước kỳ kiểm tra cuối học kỳ một, Minh lập kế hoạch ôn đến một giờ sáng mỗi đêm, dậy lúc sáu giờ. Mười ngày sau, em bị cảm, đau đầu, ngồi trong phòng thi mà đọc đề ba lần mới hiểu. Những câu em đã ôn kỹ lại làm sai vì nhầm số, chép thiếu dữ kiện. Đó không phải vì Minh không thuộc bài, mà vì đầu óc của em không còn đủ tỉnh để dùng những gì đã thuộc.

Giấc ngủ không chỉ là lúc nghỉ. Trong khi ngủ, não sắp xếp và củng cố những gì đã học trong ngày. Một đêm thiếu ngủ không chỉ làm em mệt hôm sau, mà còn làm phần bài học hôm trước kém bền hơn. Cùng lúc, thiếu ngủ kéo dài làm sức đề kháng giảm, nên ốm vặt hay đến đúng lúc em không muốn nhất.

Ăn uống thất thường, ngồi lì nhiều giờ, mắt dán vào trang sách hay màn hình cũng cộng dồn thành mệt mỏi. Từng thứ nhỏ, nhưng gộp lại trong hai ba tuần thì đủ để làm em không phát huy được những gì đã chuẩn bị. Giữ sức khoẻ, vì thế, là một phần của việc ôn bài chứ không phải thứ để dành lại sau kỳ thi.

Giấc ngủ: bao nhiêu là đủ và giữ thế nào

Các khuyến nghị về giấc ngủ cho tuổi thiếu niên thường ở khoảng 8 đến 10 giờ mỗi đêm. Nhiều học sinh mùa thi chỉ ngủ được năm, sáu tiếng. Bảng dưới gợi ý những việc giúp giữ giấc ngủ trong tuần cao điểm:

Khía cạnhNênTránh
Giờ đi ngủCố định, kể cả cuối tuần lệch không quá một giờHôm ngủ sớm, hôm thức đến hai giờ sáng
Ba mươi phút trước ngủViệc nhẹ: soạn cặp, đọc lại tóm tắt, tắm nước ấmGiải đề căng, lướt điện thoại trên giường
Chỗ ngủTối, mát, yênĐể điện thoại sáng màn hình cạnh gối
Đồ uống buổi chiều tốiNước lọc, sữa ấmCà phê, trà đặc, nước tăng lực
Ngủ trưaNgắn, khoảng hai mươi đến ba mươi phút nếu có thểNgủ trưa quá dài làm tối khó ngủ

Nếu lịch học khiến em không thể ngủ đủ, hãy xem lại lịch thay vì cắt tiếp giấc ngủ. Ba tiếng ôn lúc nửa đêm khi mắt đã díp thường đem lại ít hơn một giờ ôn buổi sáng với đầu óc tỉnh táo. Sau khi Minh chuyển giờ ngủ về khoảng mười giờ rưỡi và dậy sớm hơn để ôn nhẹ, em thấy buổi sáng làm bài nhanh hơn hẳn.

Ăn uống những tuần cao điểm

Không cần thực đơn đặc biệt hay thực phẩm đắt tiền. Điều quan trọng là đều đặn và đủ. Một số nguyên tắc dễ làm theo:

  • Không bỏ bữa sáng. Một bát cháo, bát phở, đĩa xôi hay bánh mì kèm sữa giúp em không bị đói lả giữa buổi học.
  • Ăn đủ ba bữa chính vào giờ khá cố định. Học dồn dễ khiến em quên ăn rồi ăn bù quá nhiều vào buổi tối, gây khó ngủ.
  • Có rau và trái cây mỗi ngày, ăn những loại quen thuộc theo mùa ở địa phương.
  • Uống đủ nước, để sẵn một bình nước trên bàn học. Khát nhẹ cũng làm khó tập trung.
  • Bữa ăn nhẹ giữa buổi tối nếu đói: một quả chuối, một hộp sữa, vài lát bánh mì. Tránh đồ ăn vặt nhiều đường, nhiều dầu mỡ.
  • Hạn chế cà phê, trà đặc, nước tăng lực. Chúng có thể làm em tỉnh trong chốc lát nhưng dễ gây hồi hộp, khó ngủ.
  • Ngày thi, không thử món lạ. Ăn những món em quen để tránh đau bụng.

Nếu em có bệnh nền hoặc đang theo chế độ ăn riêng do bác sĩ hướng dẫn, hãy giữ đúng hướng dẫn đó trong mùa thi. Những gợi ý ở trên chỉ là nguyên tắc chung cho học sinh khoẻ mạnh, không thay cho lời khuyên của bác sĩ.

Vận động ngắn xen giữa giờ học

Ngồi lì hai ba tiếng làm người cứng lại và đầu óc chậm đi. Không cần tập nặng; chỉ cần đứng dậy cử động vài phút giữa các khối học. Đây là chuỗi năm phút Minh làm sau mỗi khối bốn mươi phút:

  1. Đứng dậy, đi lại trong nhà hoặc ra sân khoảng một phút.
  2. Xoay cổ chậm, xoay vai ra sau và ra trước, mỗi chiều vài lần.
  3. Duỗi hai tay lên cao, kiễng gót, giữ vài nhịp thở rồi hạ xuống.
  4. Gập người nhẹ về phía trước, thả lỏng tay, rồi đứng thẳng lại từ từ.
  5. Uống vài ngụm nước, nhìn ra xa qua cửa sổ, rồi mới quay lại bàn.

Ngoài vận động ngắn, mỗi ngày nên có ít nhất một khoảng vận động dài hơn, ví dụ đạp xe, đi bộ, chơi cầu lông hay đá bóng với bạn khoảng ba mươi phút. Nhiều bạn mùa thi bỏ hẳn thể thao vì “không có thời gian”, nhưng chính khoảng vận động đó giúp đầu óc thoải mái hơn và giấc ngủ sâu hơn. Minh giữ thói quen chạy bộ ven sông mỗi sáng hai mươi phút, kể cả trong tuần thi.

Mắt và tư thế ngồi

Nghỉ mắt theo quy tắc hai mươi. Cứ khoảng hai mươi phút nhìn gần, hãy nhìn một vật ở xa chừng sáu mét trong khoảng hai mươi giây. Cách đơn giản này giúp mắt bớt mỏi khi đọc sách hoặc nhìn màn hình lâu.

Đủ ánh sáng, không chói. Đèn bàn chiếu từ phía đối diện tay cầm bút để không tạo bóng lên trang viết. Tránh học dưới ánh sáng quá yếu hoặc chỉ có ánh sáng từ màn hình.

Khoảng cách đọc. Giữ sách cách mắt khoảng ba mươi đến bốn mươi phân, không cúi sát mặt bàn.

Tư thế ngồi. Lưng tựa vào ghế, hai chân chạm sàn, mặt bàn ngang tầm khuỷu tay khi ngồi. Bàn ghế quá cao hoặc quá thấp có thể kê thêm sách hoặc gối để điều chỉnh.

Khi mắt mờ, đau đầu kéo dài. Nếu em thường xuyên nheo mắt khi nhìn bảng, đau đầu sau khi đọc, hãy nói với bố mẹ để đi khám mắt. Nhiều trường hợp chỉ cần đo và đeo kính đúng độ là đỡ hẳn.

Một ngày mẫu trong tuần thi

Dưới đây là một ngày của Minh trong tuần kiểm tra cuối kỳ hai, sau khi em đã rút kinh nghiệm. Giờ giấc chỉ để tham khảo, mỗi bạn điều chỉnh theo lịch thi và hoàn cảnh nhà mình:

Thời điểmViệcGhi chú
5 giờ 45Dậy, uống nước, chạy bộ nhẹ 20 phútHôm mưa thì vươn vai trong nhà
6 giờ 30Ăn sáng, xem lại tóm tắt môn thi hôm nay 15 phútKhông học bài mới vào sáng ngày thi
Buổi sángThi hoặc học trên lớpMang theo bình nước
TrưaĂn trưa, ngủ ngắn 20–30 phútKhông ngồi đối chiếu đáp án môn vừa thi quá lâu
ChiềuÔn môn hôm sau theo khối 40 phút, nghỉ 5–10 phútCó vận động ngắn giữa khối
Cuối chiềuChơi thể thao, phụ việc nhà hoặc đi bộKhoảng ba mươi phút
TốiÔn nhẹ, tự kiểm bằng câu hỏi, soạn đồ cho ngày maiDừng việc nặng trước 9 giờ 30
10 giờ 30Đi ngủĐiện thoại sạc ngoài phòng

Để ý rằng ngày mẫu này vẫn có thời gian chơi thể thao và phụ việc nhà. Nhiều bạn nghĩ tuần thi phải bỏ hết mọi thứ để ôn, nhưng cơ thể cần những khoảng nghỉ đó để giữ sức đến hết tuần.

Những việc không cần làm

Mùa thi thường đi kèm nhiều lời khuyên truyền miệng. Một số điều dưới đây em có thể bỏ qua:

  • Không cần các loại thuốc bổ não, viên uống tăng trí nhớ quảng cáo trên mạng. Nếu nghĩ mình cần bổ sung gì, nhờ bố mẹ hỏi bác sĩ.
  • Không cần thức trắng đêm trước ngày thi. Đêm đó ngủ đủ quan trọng hơn mọi trang ôn thêm.
  • Không cần ăn kiêng hay nhịn ăn để “đầu óc nhẹ”. Thiếu năng lượng làm khó tập trung hơn.
  • Không cần uống nhiều nước tăng lực hay cà phê để “chạy nước rút”.
  • Không cần bỏ hẳn bạn bè, thể thao, sở thích. Giữ lại một phần nhỏ giúp em cân bằng.
  • Không cần so giờ ngủ hay giờ học của mình với bạn. Mỗi người có sức khoẻ và nhịp riêng.

Nếu có người lớn khuyên em dùng một loại thuốc hay sản phẩm nào đó để học tốt hơn, em có quyền hỏi lại: “Cái này đã hỏi bác sĩ chưa ạ?”. Đó là câu hỏi hợp lý, không phải là cãi lời.

Dấu hiệu nên nói với người lớn

Mệt mỏi một chút trong mùa thi là bình thường. Nhưng nếu em gặp những dấu hiệu dưới đây kéo dài nhiều ngày, hãy nói với bố mẹ, giáo viên chủ nhiệm hoặc chuyên viên tư vấn học đường của trường:

  • Mất ngủ nhiều đêm liền dù đã đi ngủ đúng giờ.
  • Ăn không thấy ngon, bỏ bữa liên tục, sụt cân rõ.
  • Đau đầu, đau bụng thường xuyên, nhất là trước giờ học hoặc giờ thi.
  • Lo lắng đến mức tim đập nhanh, khó thở, không ngồi yên được khi nghĩ đến bài thi.
  • Thấy buồn, chán, không muốn làm gì kể cả những việc trước đây thích.
  • Có ý nghĩ làm hại bản thân. Trường hợp này cần nói với người lớn ngay, không chờ.

Bài này không thay cho việc khám hay tư vấn; những dấu hiệu trên chỉ là lý do để em tìm sự giúp đỡ, không phải để tự kết luận mình bị gì. Nói ra không có nghĩa là em yếu đuối. Người lớn và chuyên viên tư vấn học đường có thể giúp em điều chỉnh lịch, đưa đi khám khi cần, và nhiều khi chỉ cần được nghe đã nhẹ hơn rất nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh mùa thi nên ngủ bao nhiêu tiếng?

Các khuyến nghị cho tuổi thiếu niên thường ở khoảng tám đến mười giờ mỗi đêm. Mùa thi khó đủ mức đó, nhưng nên cố giữ giờ ngủ cố định và tránh cắt giấc ngủ để ôn khuya, vì thiếu ngủ làm giảm khả năng tập trung và nhớ bài.

Thức khuya ôn thi có hiệu quả không?

Thường kém hiệu quả hơn em nghĩ. Khi đã mệt, đọc chậm và nhớ kém, trong khi giấc ngủ bị cắt làm phần bài học trong ngày kém bền hơn. Một giờ ôn buổi sáng với đầu óc tỉnh táo thường đem lại nhiều hơn vài giờ ôn lúc nửa đêm.

Có nên uống cà phê hay nước tăng lực để thức học không?

Không nên. Những đồ uống này có thể giúp tỉnh trong chốc lát nhưng dễ gây hồi hộp, khó ngủ, và làm vòng thiếu ngủ nặng thêm. Nước lọc, sữa và ngủ đủ là cách giữ tỉnh táo an toàn hơn cho học sinh.

Mùa thi có nên bỏ thể thao để dành thời gian học?

Không nên bỏ hẳn. Khoảng ba mươi phút vận động mỗi ngày như đi bộ, đạp xe hay chơi cầu lông giúp đầu óc thoải mái và ngủ sâu hơn. Có thể rút ngắn thời gian chơi, nhưng nên giữ lại một phần.

Ăn gì để học tốt hơn mùa thi?

Không cần thực phẩm đặc biệt. Ăn đủ ba bữa đúng giờ, không bỏ bữa sáng, có rau và trái cây, uống đủ nước và hạn chế đồ ngọt, đồ chiên là đủ. Ngày thi nên ăn món quen để tránh đau bụng.

Khi nào mệt mỏi mùa thi cần nói với người lớn?

Khi mất ngủ, chán ăn, đau đầu đau bụng hay lo lắng quá mức kéo dài nhiều ngày, hoặc em thấy buồn chán không muốn làm gì. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, cần nói ngay với bố mẹ, giáo viên hoặc chuyên viên tư vấn học đường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138