Một giao kèo dùng điện thoại khi học hiệu quả là bản thoả thuận ngắn, do chính con và bố mẹ cùng viết, ghi rõ giờ nào điện thoại ở đâu, được dùng vào việc học gì, và nếu lỡ vi phạm thì làm gì tiếp — thay vì cấm hẳn hoặc để con tự giác hoàn toàn. Cấm hẳn khó giữ vì học sinh bây giờ cần điện thoại cho nhóm lớp, bài tập trực tuyến, tra từ; còn để tự giác hoàn toàn thì ít bạn chống nổi những thông báo liên tục.
Bài này giải thích vì sao hai cách cực đoan dễ đổ vỡ, chia việc học nào cần điện thoại và việc nào chỉ kéo em đi, đưa ra một mẫu giao kèo năm điều, cách ngồi xuống viết cùng nhau, cài đặt máy để hỗ trợ, và cách xử lý khi lỡ vi phạm. Ví dụ là Vy, học sinh lớp 10 ở Huế, và bố mẹ em, sau nhiều tối cãi nhau vì chiếc điện thoại.
Vì sao cấm hẳn hay thả nổi đều khó giữ
Bố mẹ Vy từng thử thu điện thoại mỗi tối. Được ba ngày thì cô chủ nhiệm nhắn bài tập qua nhóm lớp, Vy không biết và bị nhắc. Bố mẹ trả lại máy, rồi những tối sau Vy cầm máy đến khuya. Cả nhà rơi vào vòng lặp: cấm, nới, cãi nhau, cấm lại. Mỗi vòng để lại thêm một chút khó chịu giữa hai bên.
Cấm hẳn khó giữ vì điện thoại đã là một phần của việc học: nhóm lớp, bài nộp trực tuyến, video bài giảng, từ điển. Mặt khác, để học sinh tự giác hoàn toàn cũng không công bằng với em, vì điện thoại được thiết kế để kéo người dùng ở lại lâu nhất có thể, và ngay cả người lớn cũng khó cưỡng lại.
Giao kèo là con đường ở giữa. Nó thừa nhận điện thoại cần cho việc học, đồng thời đặt ra những khung rõ ràng mà cả hai bên đã đồng ý từ trước. Điểm mấu chốt là con được tham gia viết, nên con hiểu từng điều và có lý do để giữ, chứ không chỉ chấp hành một lệnh cấm từ trên xuống.
Việc học nào cần điện thoại, việc nào chỉ kéo em đi
Trước khi viết giao kèo, Vy và bố mẹ cùng liệt kê những lúc em dùng điện thoại trong giờ học. Chia ra như vậy giúp cả nhà thấy rằng không phải mọi lần cầm máy đều là “chơi”:
| Việc | Có thật sự cần điện thoại? | Cách giữ gọn |
|---|---|---|
| Xem bài tập thầy cô giao qua nhóm lớp | Có, nhưng chỉ vài phút | Xem một lần đầu buổi học, chép bài vào vở rồi cất máy |
| Nộp bài trực tuyến | Có | Làm xong trên giấy hoặc máy tính, mở điện thoại chỉ để nộp |
| Tra từ điển, tra công thức | Thường có thể thay bằng sách | Ghi các từ cần tra ra giấy, tra một lượt cuối khối học |
| Xem video bài giảng | Đôi khi | Xem trên máy tính hoặc ti vi chung nếu có; nếu dùng điện thoại thì bật chế độ không làm phiền |
| Nhắn tin hỏi bài bạn | Đôi khi | Gom câu hỏi lại, nhắn vào giờ nghỉ giữa hai khối |
| Mạng xã hội, trò chơi, video giải trí | Không | Để sau giờ học, theo giờ đã thoả thuận |
Bảng này cũng giúp bố mẹ hiểu rằng khi thấy con cầm máy, chưa chắc con đang chơi. Ngược lại, nó giúp con thấy rằng phần lớn việc học trên máy chỉ cần vài phút, không cần để máy cạnh mình suốt buổi.
Năm điều nên có trong một giao kèo
Giao kèo càng ngắn càng dễ nhớ. Năm nội dung dưới đây là đủ cho hầu hết gia đình; mỗi nhà điền chi tiết theo hoàn cảnh riêng:
- Điện thoại ở đâu trong giờ tự học: ví dụ để ở phòng khách, trên kệ, úp màn hình.
- Những lúc được mở máy cho việc học: đầu buổi để xem bài tập, giữa hai khối để hỏi bạn, cuối buổi để nộp bài.
- Giờ dùng tự do sau khi học xong, và giờ máy “đi ngủ”, ví dụ sạc ở phòng khách từ 10 giờ tối.
- Điều bố mẹ cũng giữ: không gọi con ra dùng việc vặt giữa khối học, hạn chế dùng điện thoại lớn tiếng gần chỗ con học.
- Khi lỡ vi phạm thì làm gì, và khi nào cả nhà ngồi lại xem giao kèo có cần sửa không.
Điều thứ tư thường bị quên nhưng lại làm giao kèo công bằng. Khi bố mẹ cũng có phần phải giữ, con dễ xem đây là thoả thuận của cả nhà chứ không chỉ là luật dành cho mình. Nhiều phụ huynh chia sẻ rằng chính họ cũng dùng điện thoại ít đi sau khi ký vào một giao kèo như vậy.
Mẫu giao kèo của Vy và bố mẹ
Sau hai buổi tối bàn bạc, nhà Vy viết ra bản dưới đây, chép tay một tờ, dán cạnh tủ lạnh. Em có thể dùng làm mẫu rồi sửa theo nhà mình:
| Điều | Nội dung đã thống nhất |
|---|---|
| 1. Chỗ để máy | Từ khi bắt đầu tự học (khoảng 7 giờ 30) máy để trên kệ phòng khách, úp màn hình, bật chế độ không làm phiền. |
| 2. Lúc được mở máy | Đầu buổi 5 phút xem nhóm lớp; giữa hai khối tối đa 5 phút để hỏi bạn; cuối buổi để nộp bài. |
| 3. Giờ tự do | Học xong được dùng máy đến 9 giờ 45 tối. Từ 10 giờ máy sạc ở phòng khách đến sáng. |
| 4. Phần của bố mẹ | Không gọi con giữa khối học trừ việc gấp; bố mẹ cũng không dùng điện thoại trong bữa tối. |
| 5. Khi lỡ vi phạm | Nói thật với nhau, hôm sau giờ tự do bớt 30 phút. Không quát, không thu máy cả tuần. |
| 6. Xem lại | Tối Chủ nhật cuối tháng cả nhà ngồi lại 15 phút, sửa điều nào không hợp. |
Để ý rằng giao kèo không ghi những câu chung chung như “dùng điện thoại hợp lý”. Mỗi điều đều có giờ, có chỗ, có con số, để không ai phải đoán thế nào là vi phạm. Đó là khác biệt giữa một lời hứa và một giao kèo.
Cách ngồi xuống viết cùng nhau mà không thành cãi nhau
Buổi viết giao kèo nên diễn ra vào lúc bình thường, không phải ngay sau một trận cãi nhau vì điện thoại. Trình tự sau giúp buổi nói chuyện êm hơn:
- Chọn một buổi tối cuối tuần, khi không ai vội. Báo trước: “Tối thứ Bảy mình bàn chuyện điện thoại nhé.”
- Mỗi người nói một điều mình lo. Bố mẹ kể mình lo con thức khuya; con kể mình lo bị lỡ tin nhắn bài tập. Người này nói thì người kia nghe hết, chưa phản bác.
- Cùng điền bảng “việc nào cần điện thoại” ở trên, để thống nhất phần không thể bỏ.
- Con đề xuất trước các con số: giờ cất máy, giờ tự do. Bố mẹ góp ý sau. Con số do con đề xuất thường dễ được giữ hơn.
- Viết ra giấy, mỗi người đọc lại và đồng ý. Có thể ký tên cho vui, nhưng quan trọng là ai cũng hiểu từng điều.
- Hẹn ngày xem lại, thường là sau hai tuần đến một tháng.
Câu mẫu con có thể mở đầu: “Con biết bố mẹ lo con dùng máy nhiều. Con muốn mình cùng viết ra mấy điều cụ thể, con thử giữ một tháng rồi cả nhà xem lại.” Câu mẫu bố mẹ có thể dùng: “Bố mẹ không muốn cấm hẳn, vì con cần máy để học. Mình thống nhất mấy giờ cố định nhé.”
Khi lỡ vi phạm: giữ giao kèo mà không giữ hận
Coi vi phạm là chuyện sẽ xảy ra. Không ai giữ một thói quen mới hoàn hảo ngay từ tuần đầu. Nếu giao kèo được viết như thể sẽ không bao giờ bị phá, lần vi phạm đầu tiên sẽ làm cả nhà mất tin vào nó.
Hậu quả nhỏ, rõ và đã thống nhất từ trước. Bớt ba mươi phút giờ tự do hôm sau dễ chấp nhận hơn thu máy cả tuần. Hậu quả quá nặng khiến con có lý do để giấu, và sự giấu giếm còn hại hơn chính lần vi phạm.
Nói thật được ghi nhận. Nhà Vy thống nhất: nếu con tự nói “tối qua con dùng máy quá giờ”, hậu quả nhẹ hơn so với khi bố mẹ tự phát hiện. Điều này khuyến khích sự thẳng thắn.
Tìm lý do, không chỉ phạt. Nếu Vy liên tục dùng máy quá giờ vào tối thứ Năm, có thể tối đó bài nhiều quá nên em chưa học xong. Khi đó cần sửa lịch học hoặc giờ tự do, chứ không chỉ phạt thêm.
Bố mẹ lỡ vi phạm phần của mình cũng nhận. Một lần bố gọi Vy ra giữa khối học vì việc không gấp, bố xin lỗi trước bữa sáng. Hành động nhỏ ấy làm giao kèo đáng tin hơn mọi lời giảng giải.
Cài đặt trên máy để giao kèo dễ giữ hơn
Ý chí là có hạn. Một vài cài đặt có sẵn trên hầu hết điện thoại giúp giảm bớt việc phải cố gắng chống lại thông báo:
- Bật chế độ không làm phiền hoặc chế độ tập trung trong giờ học, chỉ cho phép cuộc gọi từ bố mẹ đi qua.
- Tắt thông báo của mạng xã hội và trò chơi, giữ thông báo của nhóm lớp nếu cần.
- Chuyển các ứng dụng giải trí ra khỏi màn hình chính, để mở chúng phải mất thêm vài thao tác.
- Đặt màn hình sang chế độ đen trắng trong giờ học nếu máy có tính năng này; màn hình bớt màu thường bớt hấp dẫn.
- Dùng tính năng xem thời gian sử dụng để cuối tuần cả nhà nhìn số liệu thật thay vì đoán.
Cài đặt chỉ hỗ trợ, không thay được giao kèo. Nếu máy vẫn để cạnh tay khi học, chỉ cần một tin nhắn lọt qua là em có thể mất mười lăm phút. Vì vậy điều số một vẫn là chỗ để máy: xa khỏi bàn học.
Nếu trong lúc dùng điện thoại em gặp tin nhắn làm phiền, đe doạ hoặc người lạ đòi hỏi những điều khiến em sợ, hãy nói ngay với bố mẹ hoặc thầy cô. Với trường hợp bị bạo lực, xâm hại, có thể gọi tổng đài 111 bảo vệ trẻ em.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cấm hẳn điện thoại trong giờ học của con không?
Thường khó giữ, vì học sinh cần điện thoại để xem bài tập trên nhóm lớp, nộp bài trực tuyến hay tra cứu. Một giao kèo ghi rõ chỗ để máy, lúc được mở máy cho việc học và giờ dùng tự do thường bền hơn và ít gây cãi nhau hơn lệnh cấm.
Giao kèo dùng điện thoại nên có những gì?
Năm nội dung chính: điện thoại để ở đâu trong giờ học, lúc nào được mở máy cho việc học, giờ dùng tự do và giờ máy đi ngủ, điều bố mẹ cũng giữ, và cách xử lý khi lỡ vi phạm kèm ngày cả nhà ngồi lại xem xét.
Con lỡ vi phạm giao kèo thì bố mẹ nên làm gì?
Áp dụng đúng hậu quả nhỏ đã thống nhất từ trước, không tự tăng nặng. Hỏi con lý do, vì nhiều khi vi phạm là do lịch học quá dày. Nếu con tự nói thật, nên ghi nhận để khuyến khích sự thẳng thắn thay vì che giấu.
Bố mẹ có cần giữ giao kèo không?
Nên có. Khi bố mẹ cũng có phần giữ, như không gọi con giữa giờ học hay không dùng máy trong bữa tối, con thấy đây là thoả thuận của cả nhà. Điều này làm giao kèo công bằng và dễ được tôn trọng hơn.
Học online bằng điện thoại thì giao kèo thế nào?
Ghi rõ những khung giờ học trực tuyến được dùng máy, và trong khung đó bật chế độ không làm phiền, tắt thông báo mạng xã hội. Ngoài khung giờ đó áp dụng như ngày học thường. Nếu nhà có máy tính, ưu tiên học trên máy tính.
Bao lâu thì nên sửa lại giao kèo một lần?
Lần đầu nên xem lại sau khoảng hai tuần đến một tháng, khi đã thấy điều nào hợp, điều nào khó giữ. Sau đó có thể xem lại mỗi đầu học kỳ hoặc khi lịch học thay đổi, ví dụ vào mùa thi hoặc khi bắt đầu học thêm.